Giáo án Đọc mở rộng trang 86

Huy động vốn đọc sẵn có của HS về thơ trung đại hoặc truyện thơ Nôm và xác định nhiệm vụ lập phiếu đọc.

GV nêu câu hỏi: “Em đã từng đọc hoặc nghe câu thơ nào của thơ trung đại hay truyện thơ Nôm khiến em nhớ mãi? Nếu muốn giới thiệu lại cho bạn, em cần ghi những thông tin nào để bạn tra cứu được?” GV ghi nhanh các ý lên bảng và dẫn vào nhiệm vụ: “Chọn và lập phiếu đọc một tác phẩm truyện thơ Nôm hoặc thơ trung đại.”

HS nêu được ít nhất một tác phẩm hoặc một câu thơ đã biết, kèm theo ý thức rằng cần ghi nguồn, thể loại và lí do yêu thích. Lớp thống nhất nhiệm vụ: sản phẩm là một phiếu đọc có nguồn rõ ràng, dữ kiện tách khỏi cảm nhận, người tiếp nhận là bạn học hoặc giáo viên.

Nêu được các yêu cầu của phiếu đọc và trình tự thực hiện từ lập kế hoạch đến kiểm tra sản phẩm.

HS đọc nhiệm vụ và tiêu chí trên bảng, sau đó trả lời theo nhóm cặp đôi:

• Câu 1: Phiếu đọc cần có những thành phần nào? (tác phẩm, nguồn, thể loại, nội dung chính, hai chi tiết nghệ thuật, một câu hỏi, cảm nhận có căn cứ)
• Câu 2: Quy trình thực hiện gồm những bước nào và bước nào cần làm trước?
• Câu 3: Khi dùng lời của người khác, em phải làm gì?

Kiến thức HS rút ra:

• Phiếu đọc gồm: nhan đề và ấn bản (nguồn để tra lại); thể loại; nội dung chính; hai chi tiết nghệ thuật kèm lí giải; một câu hỏi đọc tiếp; cảm nhận có căn cứ.
• Quy trình: xác định trọng tâm → chọn hai hoặc ba ý có quan hệ → tìm dẫn chứng hoặc chi tiết → tạo bản nháp → kiểm tra theo tiêu chí (đúng yêu cầu, mạch rõ, người tiếp nhận hiểu được lí do).
• Khi dùng lời người khác: ghi nguồn và đặt trong dấu ngoặc kép, tách rõ với lời của mình.

Phân biệt được dữ kiện thật với ý kiến trong phiếu đọc mẫu và nhận ra cách chi tiết nghệ thuật làm căn cứ cho nhận xét.

HS đọc Phiếu học tập số 1 (phiếu đọc mẫu “Tự tình”). Mỗi cặp thực hiện:

• Gạch chân các dữ kiện thật trong phiếu bằng một màu, khoanh các ý kiến, nhận xét bằng màu khác.
• Trả lời: Hai điểm tựa “Trống canh làm nổi cô đơn” và “hình ảnh thiên nhiên vươn phá gợi phản kháng” có tác dụng gì đối với nhận xét “Buồn tủi không xóa khát vọng sống”?
• Trả lời: Vì sao phiếu mẫu ghi rõ “bản diễn giải trong học liệu này, không thay toàn văn”?

Kết quả dự kiến:

• Dữ kiện thật: văn bản Tự tình (bài 2); tác giả Hồ Xuân Hương; nguồn và phạm vi là bản diễn giải trong học liệu; thể loại là thất ngôn bát cú Đường luật; hai điểm tựa đã đọc.
• Ý kiến và câu hỏi: nhận xét “Buồn tủi không xóa khát vọng sống”; câu hỏi đọc tiếp về đối chiếu câu thơ gốc để kiểm tra phép đối và vần.
• Hai điểm tựa làm căn cứ: “trống canh” gợi không gian vắng lặng, cô đơn; hình ảnh thiên nhiên vươn phá gợi ý chí, khát vọng. Hai chi tiết cùng cho thấy buồn tủi không đồng nghĩa với buông xuôi.
• Phiếu ghi rõ phạm vi để tránh tuyên bố đã đọc toàn bộ một cuốn sách, đảm bảo tính trung thực của sản phẩm.

Vận dụng kiến thức về phiếu đọc để giải các bài tập 1, 2, 4 trong phần bài tập của bài học.

HS làm việc theo cặp đôi với ba nhiệm vụ:

• Bài 1: Chỉ rõ sản phẩm cần tạo, người tiếp nhận và một giới hạn phải giữ đối với nhiệm vụ “Chọn và lập phiếu đọc một tác phẩm truyện thơ Nôm hoặc thơ trung đại.” Không tạo sản phẩm hoàn chỉnh ở câu này.
• Bài 2: Sắp xếp kế hoạch làm việc theo trình tự: (1) Đọc yêu cầu và xác định người nhận; (2) Lập bảng chất liệu cần dùng; (3) Tạo bản nháp hoặc tập trình bày, kiểm tra nhan đề và ấn bản; (4) Xin phản hồi về câu hỏi riêng và sửa sản phẩm.
• Bài 4: Đúng hay sai: a) Phiếu đọc phải gắn một tác phẩm thực tế đã tiếp cận; b) Có thể bịa trải nghiệm nếu chưa tìm được sách.
  Ghép: Nhan đề và ấn bản – nguồn để tra lại; Chi tiết nghệ thuật – căn cứ nhận xét; Câu hỏi riêng – dấu hiệu đọc chủ động.

Đáp án dự kiến:

• Bài 1: Sản phẩm là một phiếu đọc có nguồn, thể loại, nội dung chính, chi tiết và câu hỏi. Người tiếp nhận: bạn học, giáo viên hoặc người đọc quan tâm đến thơ trung đại. Giới hạn: chỉ ghi nội dung đã thực sự tiếp cận; không dùng số liệu hay trải nghiệm bịa đặt; nêu rõ nguồn (lí giải: để người đọc tra lại và tin cậy).
• Bài 2: Thứ tự đúng là (1) → (2) → (3) → (4). Lí do: phải xác định người nhận và chất liệu trước khi tạo bản nháp; các bước có thể quay lại khi thiếu dữ kiện.
• Bài 4: a) Đúng (Đ). b) Sai (S), vì phải tìm sách hoặc nguồn hợp pháp; không bịa trải nghiệm đọc.
• Ghép: Nhan đề và ấn bản – nguồn để tra lại; Chi tiết nghệ thuật – căn cứ nhận xét về tác phẩm; Câu hỏi riêng – dấu hiệu đọc chủ động.

Chọn được một tác phẩm truyện thơ Nôm hoặc thơ trung đại có thể tiếp cận hợp pháp và xây dựng khung phiếu đọc ban đầu.

Trong lớp, HS chọn một tác phẩm và điền khung phiếu gồm: nhan đề, tác giả, nguồn đã dùng (thư viện, sách giáo khoa, nguồn hợp pháp), thể loại, ý chính, hai chi tiết nghệ thuật, một câu hỏi và điều muốn đọc tiếp. Nếu chưa có sách, HS ghi rõ “chưa tiếp cận” và nêu cách tìm nguồn. HS hoàn thiện phiếu ở nhà và chuẩn bị chia sẻ với một bạn trong lớp hoặc người thân.

Khung phiếu đọc ban đầu có đủ các mục, trong đó các dữ kiện đều có nguồn rõ ràng. Phiếu hoàn chỉnh (sẽ nộp sau) gồm: một câu nhận xét có căn cứ, một câu hỏi đọc tiếp và một tác phẩm có thể đọc để so sánh. Người tiếp nhận: bạn học hoặc người thân.