Giáo án Tri thức ngữ văn trang 114

Kích hoạt trải nghiệm đọc của HS và dẫn dắt vào nhu cầu cần có công cụ ghi lại, đối chiếu và trao đổi khi đọc sách.

GV đặt câu hỏi: “Em đã từng kể cho bạn nghe về một cuốn sách vừa đọc chưa? Khi kể, em nhớ được những gì và có ghi lại không?”. HS trả lời nhanh bằng một hoặc hai câu, sau đó GV nêu vấn đề: làm sao để ghi lại trải nghiệm đọc một cách có căn cứ và tách được thông tin nguồn khỏi cảm nhận riêng?

HS nêu được ít nhất một trải nghiệm đọc của bản thân và nhận ra nhu cầu ghi chép có nguồn, có chi tiết, có suy nghĩ riêng. Từ đó HS xác định nhiệm vụ học tập: tìm hiểu bốn công cụ của bộ công cụ đọc dự án đọc sách.

Nêu được khái niệm và vai trò của ba công cụ Nhật kí đọc, Liên hệ, Đa phương thức; giải thích được cách mỗi công cụ hỗ trợ việc hiểu tác phẩm.

HS đọc mục Nội dung bài giảng về ba công cụ, sau đó thực hiện Phiếu học tập số 1 (phần A) theo nhóm 4 người. Nhiệm vụ: đọc định nghĩa từng công cụ, nêu một ví dụ minh họa, và trả lời câu hỏi: “Công cụ này giúp người đọc làm gì khi đọc tác phẩm?”.

Kiến thức HS rút ra:

• Nhật kí đọc: ghi trải nghiệm đọc kèm chi tiết và suy nghĩ của bản thân; giúp người đọc lưu lại quá trình hiểu tác phẩm.
• Liên hệ: kết nối tác phẩm với tác phẩm, với đời sống hoặc ghi nhận sự thay đổi cách hiểu; giúp so sánh và mở rộng cách đọc.
• Đa phương thức: phối hợp chữ, hình, bố cục, âm thanh có chủ đích; giúp làm rõ thông điệp qua nhiều kênh.
  Sản phẩm nhóm: bảng ba cột (công cụ, ví dụ minh họa, tác dụng) hoàn chỉnh.

Giải thích được khái niệm Phỏng vấn và năm bước phỏng vấn tôn trọng người trả lời; vận dụng được phiếu đọc bốn phần để tách nguồn khỏi phản hồi riêng.

HS đọc phần về Phỏng vấn, đối chiếu với sơ đồ năm bước phỏng vấn tôn trọng người trả lời (GV chiếu hình). Sau đó HS hoàn thành phần B của Phiếu học tập số 1: điền vào phiếu đọc bốn phần (nguồn, chi tiết, cách hiểu, điều chỉnh) với một ví dụ tự chọn. Câu hỏi GV đặt ra: “Vì sao phải xin phép trước khi ghi âm hoặc công bố lời người khác?” và “Phần điều chỉnh cần ghi gì để chứng minh em đã thay đổi cách hiểu?”.

Kiến thức HS rút ra:

• Phỏng vấn: hỏi và lắng nghe để hiểu trải nghiệm của người khác, không ép người trả lời theo ý sẵn; câu hỏi tiếp nối từ điều vừa nghe; xin phép trước khi công bố lời hoặc ảnh.
• Phiếu đọc bốn phần: phần nguồn ghi ấn bản, phần chi tiết ghi đoạn văn hoặc sự việc cụ thể, phần cách hiểu có thể giữ lại điều còn hỏi, phần điều chỉnh ghi bằng chứng đã làm thay đổi nhận định.
  Sản phẩm: một phiếu đọc bốn phần đã điền đủ, có ví dụ cụ thể.

Vận dụng được khái niệm bốn công cụ và quy trình từ dữ kiện đến kết luận có căn cứ qua các bài tập về tình huống hai truyện khác thời kì.

Bài tập 1: Ghép khái niệm và nội dung (Nhật kí đọc, Liên hệ, Đa phương thức, Phỏng vấn).
Bài tập 2: Tình huống: Một nhóm đọc hai truyện khác thời kì, ghi nguồn từng bản rồi so sánh cách kể nỗi đau. Sau trao đổi, nhóm thay một kết luận quá rộng; khi phỏng vấn bạn đọc, nhóm xin phép trước khi ghi âm và công bố. Việc nào trực tiếp thể hiện người đọc tự điều chỉnh cách hiểu? A. Sửa kết luận sau khi đối chiếu và trao đổi; B. Chỉ đếm thêm số trang đã đọc; C. Xóa thông tin ấn bản để đỡ dài; D. Buộc khách mời nói đúng ý nhóm.
Bài tập 3: Xét hai nhận định (trong cùng tình huống): a) Nguồn ấn bản giúp người khác kiểm tra nhận xét; b) Một cuộc phỏng vấn tốt phải ép mọi câu trả lời trùng ý người hỏi. Đánh dấu Đ hoặc S.
Bài tập 4: Sắp xếp các thao tác để đi từ dữ kiện tới kết luận có căn cứ: (1) Chọn câu hỏi và hai tác phẩm có thể đối chiếu; (2) Ghi nguồn, chi tiết và nhận định ban đầu; (3) Trao đổi, kiểm tra lại nhận định; (4) Ghi điều chỉnh cùng bằng chứng và chuẩn bị công bố có đồng ý.

Đáp án:
Bài 1: Nhật kí đọc – ghi trải nghiệm đọc kèm chi tiết và suy nghĩ của bản thân; Liên hệ – kết nối tác phẩm với tác phẩm, đời sống hoặc sự thay đổi cách hiểu; Đa phương thức – phối hợp chữ, hình, bố cục, âm thanh có chủ đích; Phỏng vấn – hỏi và lắng nghe để hiểu trải nghiệm, không ép người trả lời theo ý sẵn.
Bài 2: A. Sửa kết luận sau khi đối chiếu và trao đổi. Giải thích: Sự trưởng thành thể hiện ở thay đổi có bằng chứng trong cách hiểu, không chỉ số sách hay số trang.
Bài 3: a) Đ; b) S. Giải thích: Phỏng vấn không ép người trả lời theo ý người hỏi; ý b là khái quát vượt căn cứ.
Bài 4: (1) → (2) → (3) → (4).
Ngoài ra, HS có thể đối chiếu đáp án trên trang bài tập tương tác NeoEdu để tự kiểm tra.

Vận dụng được bốn công cụ đọc sách vào một trường hợp cụ thể; viết được lời góp ý có dẫn chứng, không phán xét cá nhân.

Nhiệm vụ 1 (làm tại lớp, 6 phút): Viết một lời góp ý 3–4 câu cho người tin vào nhận định sau: “Một cuộc phỏng vấn tốt phải ép mọi câu trả lời trùng ý người hỏi.” Yêu cầu: dùng chi tiết từ tình huống hai truyện khác thời kì và đề nghị một cách kiểm tra cụ thể.
Nhiệm vụ 2 (giao về nhà): Chọn một truyện đã đọc, lập phiếu đọc bốn phần đầy đủ với ít nhất một chi tiết, một liên hệ và một lần điều chỉnh cách hiểu có bằng chứng; đính kèm một câu hỏi phỏng vấn bạn đọc và ghi rõ đã xin phép trước khi công bố.

Sản phẩm 1: Lời góp ý 3–4 câu, có dẫn chứng từ tình huống và có đề nghị kiểm tra; ví dụ: “Bạn nói phỏng vấn phải khiến mọi câu trả lời trùng ý người hỏi, nhưng trong tình huống nhóm đã xin phép trước khi ghi âm và lắng nghe bạn đọc trả lời theo cách riêng. Theo mình, bạn nên đọc lại phần Phỏng vấn trong SGK, rồi thử hỏi một người bạn bằng câu hỏi mở và so sánh câu trả lời với điều bạn kỳ vọng.”
Sản phẩm 2: Phiếu đọc bốn phần hoàn chỉnh (nộp tuần sau).