Giáo án Đọc mở rộng trang 112

HS nắm được nhiệm vụ “Chọn và lập phiếu đọc một tác phẩm văn bản thông tin về di sản hoặc văn hóa” và phân biệt phiếu đọc với bản chép tóm tắt.

GV chiếu đề thực hành: chọn và lập phiếu đọc một tác phẩm văn bản thông tin về di sản hoặc văn hóa; ghi dữ kiện thật vào một bên, ý kiến hoặc sáng tạo vào bên kia; không dùng số liệu bịa.
Câu hỏi GV đặt ra: “Phiếu đọc khác bản tóm tắt trên mạng ở những điểm nào?” và “Vì sao không được ghi số liệu không có trong nguồn?”

HS nêu được: phiếu đọc có ghi nguồn, thể loại, nội dung chính, hai chi tiết, một câu hỏi và cảm nhận có căn cứ; bản tóm tắt chỉ chép lại ý chung nên không đủ để thể hiện việc đọc và suy nghĩ. Số liệu bịa làm sai lệch nội dung và không đáng tin cậy.

HS hệ thống hoá các thành phần của phiếu đọc và quy trình thực hiện, phân biệt rõ dữ kiện thật với ý kiến của cá nhân.

Nhóm 4 HS thực hiện kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi người ghi ý kiến vào một ô quanh trung tâm, nhóm thống nhất nội dung ô giữa.
Nhiệm vụ 1: Liệt kê các thành phần bắt buộc của phiếu đọc.
Nhiệm vụ 2: Sắp xếp quy trình theo thứ tự: kiểm tra tiêu chí, tạo bản nháp, tìm dẫn chứng, xác định trọng tâm, chọn hai hoặc ba ý có quan hệ.
Nhiệm vụ 3: Lập bảng hai cột: “Dữ kiện thật (ghi nguồn)” và “Ý kiến, cảm nhận, sáng tạo”.
Câu hỏi GV đặt ra: “Ghi nguồn có tác dụng gì khi người khác muốn kiểm tra lại?” và “Nếu lời của người khác được trích, phải làm gì?”

Sơ đồ 5 bước: xác định trọng tâm → chọn hai hoặc ba ý có quan hệ → tìm dẫn chứng hoặc chi tiết → tạo bản nháp → kiểm tra theo tiêu chí (nội dung đúng yêu cầu, mạch rõ, người tiếp nhận hiểu được lí do).
Bảng hai cột hoàn chỉnh trên khăn trải bàn nhóm; mỗi cột có ít nhất 2 ví dụ đúng.
Kết luận kiến thức: lời người khác phải ghi nguồn và đặt trong dấu ngoặc kép hoặc nêu rõ là lời trích.

HS đọc phiếu mẫu, chỉ ra hai điểm tựa và giải thích được cách một chi tiết tạo ý nghĩa cho người đọc.

HS đọc Phiếu học tập số 1 (phiếu đọc mẫu về Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long – Hà Nội). Phiếu này được điền trên ngữ liệu đang có, không giả là đã đọc toàn bộ một cuốn sách.
Câu hỏi GV đặt ra:

1. Hai điểm tựa đã đọc trong phiếu mẫu là gì?
2. Vì sao phân biệt dấu tích với phục dựng giúp hiểu chứng cứ?
3. Nhận xét “Giá trị quần thể không thu hẹp ở một tòa nhà” dựa trên chi tiết nào trong phiếu?
4. Câu hỏi đọc tiếp của phiếu mẫu hướng tới điều gì?
   HS gạch chân dữ kiện bằng một màu và ghi nhận xét bằng màu khác.

Đáp án gợi ý:

1. Hai điểm tựa: (a) cổng, nền điện và hiện vật gợi các lớp lịch sử; (b) phân biệt dấu tích với phục dựng giúp hiểu chứng cứ.
2. Dấu tích là phần còn lại có thể kiểm chứng; phục dựng là cách hình dung lại, nên tách hai loại giúp người đọc không nhầm chứng cứ gốc với hình dung.
3. Dựa trên việc phiếu nêu nhiều lớp lịch sử và nhiều loại hiện vật, bộ phận cùng tồn tại trong quần thể, nên giá trị không chỉ nằm ở một tòa nhà.
4. Câu hỏi về niên đại và tên bộ phận cần tra nguồn chuyên môn trước khi công bố.

HS vận dụng kiến thức để xác định đúng sản phẩm, người tiếp nhận, giới hạn của nhiệm vụ và chỉ ra chi tiết có hiệu quả trong phiếu mẫu.

Bài tập 1 (đề): Với nhiệm vụ “Chọn và lập phiếu đọc một tác phẩm văn bản thông tin về di sản hoặc văn hóa”, hãy chỉ rõ sản phẩm cần tạo, người tiếp nhận và một giới hạn phải giữ. Không tạo sản phẩm hoàn chỉnh ở câu này.
Bài tập 6 (đề): Từ Phiếu học tập số 1, chỉ ra một chi tiết hoặc lí lẽ có hiệu quả và giải thích.
GV yêu cầu HS làm cá nhân 4 phút, sau đó đổi vở kiểm tra chéo bằng bảng gợi ý chấm.

Đáp án bài tập 1 (gợi ý chấm, thang 1 điểm): đúng loại sản phẩm (phiếu đọc) 0,3; người tiếp nhận phù hợp (bạn học, giáo viên hoặc công chúng quan tâm di sản) 0,2; giới hạn cụ thể và lí giải (ví dụ: chỉ ghi dữ kiện từ nguồn đã đọc, không ghi trải nghiệm chưa có) 0,4; diễn đạt 0,1. Chấp nhận cách xác định khác nếu có lí.
Đáp án bài tập 6: chi tiết “phân biệt dấu tích với phục dựng” có hiệu quả vì giúp người đọc nhận ra đâu là chứng cứ gốc và đâu là hình dung, từ đó tin cậy hơn vào nhận định của người viết. Lí giải phải nêu được tác dụng với người đọc.

HS vận dụng quy trình để lập phiếu đọc hoàn chỉnh cho một văn bản thông tin về di sản hoặc văn hóa có nguồn hợp pháp.

Trong lớp: GV hướng dẫn HS chọn nguồn từ sách, thư viện, trang thông tin chính thức hoặc học liệu được cấp. Nếu chưa có sách, HS tra cứu nguồn hợp pháp; không tự tạo trải nghiệm đọc.
Về nhà: HS hoàn thành Phiếu học tập số 2 (tiêu chí kiểm tra) cho phiếu đọc của mình, gồm: tên văn bản và nguồn, thể loại, nội dung chính, hai chi tiết có phân tích, một câu hỏi và điều muốn đọc tiếp.
Câu hỏi GV đặt ra: “Em chọn nguồn nào và vì sao nguồn đó đáng tin?”

Phiếu đọc hoàn chỉnh, có đủ 6 thành phần theo Phiếu học tập số 2; HS nộp bản chính và chuẩn bị trình bày 1 phút ở tiết sau.
Tiêu chí tự kiểm: đúng dạng sản phẩm; có nguồn; chi tiết được phân tích chứ không chỉ kể lại; không ghi việc chưa thực hiện như trải nghiệm có thật.