Giáo án Bài 17. Tin học và thế giới nghề nghiệp

Huy động kiến thức nền của HS về việc công nghệ số làm thay đổi nhiệm vụ nghề nghiệp; xác định vấn đề cần tìm hiểu trong bài.

GV đặt câu hỏi: 'Em đã thấy người lớn trong gia đình hoặc người thân dùng máy tính, phần mềm hay hồ sơ điện tử trong công việc như thế nào?' và 'Theo em, nghề nào hiện nay cần học thêm kỹ năng số nhất?'. HS trả lời nhanh, GV ghi tóm tắt lên bảng và nêu vấn đề: công nghệ số thay đổi nghề ra sao, và nên chọn nghề dựa trên điều gì.

Dự kiến HS nêu được: nhân viên văn phòng dùng bảng tính, bác sĩ và điều dưỡng dùng hồ sơ bệnh án điện tử, người làm thiết kế dùng phần mềm đồ họa, người viết chương trình dùng ngôn ngữ lập trình. Từ đó HS xác định nhiệm vụ: so sánh các nghề theo nhiệm vụ số và trách nhiệm đi kèm.

Phân biệt được nghề chuyên môn tin học với nghề ứng dụng công cụ số; nêu được công việc cốt lõi và trách nhiệm dữ liệu của ba nghề.

Chia lớp thành các nhóm 3 đến 4 HS theo kĩ thuật mảnh ghép: mỗi nhóm nhận một thẻ nghề (phát triển phần mềm, thiết kế truyền thông, điều dưỡng). Hoàn thành Phiếu học tập số 1 gồm bốn cột: công việc cốt lõi, công cụ/năng lực số, trách nhiệm dữ liệu, trải nghiệm học tập phù hợp. Cuối cùng xác định nghề nào là chuyên môn tin học, nghề nào là ứng dụng công cụ số, và giải thích vì sao.

Kết quả dự kiến trên Phiếu học tập số 1:

• Phát triển phần mềm: viết và kiểm thử chương trình; công cụ là ngôn ngữ lập trình và môi trường phát triển; trách nhiệm là kiểm thử đúng yêu cầu và bảo vệ dữ liệu người dùng; trải nghiệm phù hợp là viết chương trình mẫu bằng Scratch.
• Thiết kế truyền thông: tạo sản phẩm hình ảnh, chữ có quyền sử dụng; công cụ là phần mềm đồ họa; trách nhiệm là tôn trọng quyền tư liệu, ghi nguồn; trải nghiệm phù hợp là làm áp phích tự tạo.
• Điều dưỡng: ghi và tra hồ sơ theo đúng quyền truy cập; công cụ là hệ thống hồ sơ điện tử; trách nhiệm là bảo mật dữ liệu sức khỏe; trải nghiệm phù hợp là làm việc với bảng dữ liệu giả định, không đụng hồ sơ bệnh nhân thật.
  Kết luận: phát triển phần mềm là nghề chuyên môn tin học; thiết kế truyền thông và điều dưỡng là nghề ứng dụng công cụ số.

Giải thích được cơ hội học nghề không theo định kiến giới; vận dụng được tiêu chí chọn nguồn thông tin nghề có trách nhiệm, có nhiều trải nghiệm, không chỉ dựa vào mức lương quảng cáo.

HS hoạt động cặp đôi. Đọc tình huống: 'Bạn An nghĩ con trai mới học được lập trình, còn bạn Mai muốn học thiết kế nhưng ngại vì nghĩ đó chỉ dành cho con gái. Một quảng cáo khóa học hứa hẹn mức lương cao gấp đôi mà không nêu công việc cụ thể.' Hoàn thành Phiếu học tập số 2: nhận xét quan điểm của An và Mai; liệt kê ba tiêu chí để kiểm tra một nguồn thông tin nghề đáng tin cậy.

Kết quả dự kiến trên Phiếu học tập số 2:

• Nhận xét: Quan điểm của An là định kiến giới, không đúng; cơ hội học kĩ năng số không bị quyết định bởi giới. Mai nên tìm hiểu bằng chứng thực tế thay vì tự giới hạn bản thân.
• Tiêu chí nguồn đáng tin cậy: (1) có mô tả nhiệm vụ cụ thể và trách nhiệm của nghề; (2) có nhiều trải nghiệm, ví dụ bài thực hành, dự án mẫu; (3) không chỉ nêu mức lương quảng cáo mà còn nêu điều kiện học tập và yêu cầu năng lực.
• Kết luận: Tìm thông tin nghề cần đối chiếu nhiều nguồn có trách nhiệm, không quyết định theo một quảng cáo.

Vận dụng kiến thức đã học để trả lời đúng các câu hỏi trắc nghiệm, đúng/sai và ghép nghề với trách nhiệm số.

HS làm nhanh bài tập 1 đến 6 trên giấy hoặc trên trang NeoEdu (phần bài tập tương tác). GV chiếu đề, HS trả lời vào vở, sau đó đối chiếu đáp án.
Đề và đáp án:

1. Nhiệm vụ nào chuyên về phát triển phần mềm? A. Viết và kiểm thử chương trình; B. Chỉ biên tập cảnh quay; C. Chỉ xử lí ảnh quảng cáo; D. Chỉ nhập bản ghi thu chi. Đáp án: A.
2. Dữ liệu sức khỏe phải được bảo vệ. Đúng hay sai? Đáp án: Đúng.
3. Tìm hiểu nghề nên xem gì? A. Nhiều nguồn có trách nhiệm và trải nghiệm; B. Chỉ lương quảng cáo; C. Chỉ định kiến giới; D. Chỉ tên nghề. Đáp án: A.
4. Kĩ năng số chỉ cần cho một giới. Đúng hay sai? Đáp án: Sai.
5. Ghép nghề với trách nhiệm: Thiết kế – quyền tư liệu; Phát triển phần mềm – kiểm thử đúng yêu cầu; Chăm sóc sức khỏe – bảo mật hồ sơ.
6. Dữ liệu nào phù hợp bài tập học sinh? A. Dữ liệu giả định rõ nhãn; B. Hồ sơ bệnh nhân thật tải lậu; C. Mật khẩu người thân; D. Danh sách tài chính riêng. Đáp án: A.

Bảng đáp án HS ghi vào vở:
1 - A; 2 - Đúng; 3 - A; 4 - Sai; 5 - Thiết kế gắn với quyền tư liệu, phát triển phần mềm gắn với kiểm thử đúng yêu cầu, chăm sóc sức khỏe gắn với bảo mật hồ sơ; 6 - A.
HS nêu được lí do ngắn gọn cho câu 2, 4 và 6: dữ liệu sức khỏe nhạy cảm; năng lực số không phụ thuộc giới; học kĩ năng không cần xâm phạm dữ liệu thật.

Vận dụng kiến thức vào tình huống thực tế: lập kế hoạch khám phá nghề phần mềm trong một tuần, không cần tài khoản ngoài và phù hợp lứa tuổi, có cách nhận phản hồi và tự đánh giá.

HS lập kế hoạch cá nhân một tuần khám phá nghề phần mềm theo gợi ý: Ngày 1 đọc mô tả nghề từ nguồn đáng tin cậy; Ngày 2 đến 3 viết một chương trình Scratch nhỏ; Ngày 4 kiểm thử chương trình với các tình huống khác nhau; Ngày 5 nhờ giáo viên hoặc bạn góp ý; Cuối tuần ghi điều em thích, điều khó và năng lực cần học thêm. Kế hoạch phải ghi rõ hoạt động cụ thể và cách phản hồi, tự đánh giá.

Kế hoạch mẫu gồm:

• Ngày 1: Đọc mô tả nghề phát triển phần mềm từ hai nguồn có trách nhiệm.
• Ngày 2 đến 3: Viết chương trình Scratch nhỏ (ví dụ: nhân vật di chuyển theo phím mũi tên).
• Ngày 4: Kiểm thử chương trình, ghi lại lỗi và cách sửa.
• Ngày 5: Nhờ giáo viên hoặc bạn góp ý về chương trình.
• Cuối tuần: Tự đánh giá gồm điều em thích, điều khó và năng lực cần học thêm.
  Tiêu chí chấm: hoạt động cụ thể (0,6 điểm); phản hồi và tự đánh giá (0,4 điểm).