Giáo án Bài 12a · LUA-CHON-A. Sử dụng hàm IF

HS nhận ra nhu cầu để máy tự động so sánh một số với ngưỡng và trả về nhãn phù hợp; từ đó xác định nhiệm vụ học hàm IF.

GV nêu tình huống: một gia đình có ngân sách tháng 50 000 cho mục chi tiêu. Có ba khoản chi lần lượt là 45 000, 50 000 và 60 000. Cần ghi nhãn "Trong mức" hoặc "Vượt" cho từng khoản mà không phải đọc và so sánh bằng mắt từng ô. GV đặt câu hỏi: (1) Để máy tự chọn một trong hai nhãn, máy cần kiểm tra điều gì? (2) Với khoản chi 50 000, nhãn nào là hợp lí và vì sao?

HS nêu được: máy cần kiểm tra điều kiện "khoản chi có nhỏ hơn hoặc bằng ngưỡng 50 000 hay không" rồi chọn một trong hai nhãn. Với 50 000, HS nêu được nhãn "Trong mức" vì 50 000 không vượt ngưỡng (có dấu bằng). GV ghi nhận và nêu tên bài: Sử dụng hàm IF.

HS nêu được cấu trúc hàm IF, phân biệt ba thành phần và biết kết quả có thể là số (để tiếp tục tính) hoặc chữ (để phân loại).

HS làm việc theo cặp với Phiếu học tập số 1. Nhiệm vụ: (1) Ghi cấu trúc IF(điều_kiện, giá_trị_đúng, giá_trị_sai) và điền tên từng thành phần. (2) Ghép ba thành phần của công thức mẫu =IF(C2<=$F$1,"Trong mức","Vượt"). (3) Nêu hai trường hợp kết quả có thể là số và là chữ, cho ví dụ. (4) Nêu quy tắc đặt dấu nháy kép khi kết quả là chữ. GV chiếu công thức mẫu trên bảng tính và chạy thử ở ô D2.

Điền Phiếu học tập số 1 đúng: điều kiện là C2<=$F$1; giá trị đúng là "Trong mức"; giá trị sai là "Vượt". HS rút ra: hàm IF luôn chọn một trong hai nhánh theo đúng hoặc sai; kết quả xâu phải đặt trong dấu nháy kép, kết quả số thì không; có thể trả số để tính tiếp (ví dụ trả 0 hoặc 1) hoặc trả chữ để phân loại. Ví dụ đúng: =IF(C2<=$F$1,0,C2-$F$1) trả về số; =IF(C2<=$F$1,"Trong mức","Vượt") trả về chữ.

HS giải thích được vai trò của toán tử <= so với <, lí do cố định ô ngưỡng bằng địa chỉ tuyệt đối khi sao công thức, và kiểm tra trường hợp đúng bằng ngưỡng.

GV thực hiện trực tiếp trên máy chiếu: nhập F1 = 50 000, C2 = 45 000, C3 = 50 000, C4 = 60 000. Nhập công thức IF vào D2 với ô ngưỡng là $F$1, sau đó sao chép xuống D3 và D4. Yêu cầu HS dự đoán nhãn trước khi xem kết quả. GV đặt câu hỏi: (1) Nếu không dùng $F$1 mà dùng F1, công thức ở D3 sẽ tham chiếu ô nào? (2) Nếu thay <= bằng <, nhãn ở D3 sẽ thay đổi thế nào? (3) Trường hợp 50 000 thuộc nhánh nào và vì sao?

Kết quả trên bảng tính: D2 = "Trong mức", D3 = "Trong mức", D4 = "Vượt". HS rút ra: nếu dùng F1 không cố định, công thức ở D3 sẽ trỏ sang ô F2 (trống) nên sai kết quả; ô ngưỡng phải cố định bằng $F$1. Nếu thay <= bằng <, D3 (50 000) sẽ là "Vượt" vì 50 000 < 50 000 là sai. Trường hợp 50 000 thuộc nhánh đúng vì có dấu bằng trong toán tử <=.

HS vận dụng cấu trúc IF, toán tử so sánh và địa chỉ tuyệt đối để trả lời các câu hỏi về ngưỡng và kết quả cụ thể.

HS làm Phiếu học tập số 2 gồm các câu 2 đến 7 của phần bài tập bài học (đề và đáp án đã cho). HS làm cá nhân 6 phút, sau đó đối chiếu với bạn ngồi cạnh trong 2 phút. Đề: (2) Kết quả tại C3 = 50 000 là gì? A. Trong mức; B. Vượt; C. Rỗng; D. Lỗi. (3) 60 000 vượt ngân sách 50 000 bao nhiêu? (4) IF bắt buộc chỉ trả số: đúng hay sai? (5) Thay <= bằng < làm thay đổi trường hợp bằng 50 000: đúng hay sai? (6) Ghép: C2<=$F$1; "Trong mức"; "Vượt" với các vai trò điều kiện, giá trị khi đúng, giá trị khi sai. (7) Ngân sách chung khi sao xuống nên tham chiếu thế nào? A. $F$1; B. F1; C. $F1; D. F2.

Đáp án: (2) A, vì 50 000 <= 50 000 là đúng; (3) 10 000, vì 60 000 - 50 000 = 10 000; (4) Sai, IF có thể trả chữ hoặc số tùy đối số; (5) Đúng, vì 50 000 < 50 000 là sai nên D3 thành Vượt; (6) C2<=$F$1 là điều kiện; "Trong mức" là giá trị khi đúng; "Vượt" là giá trị khi sai; (7) A, $F$1 cố định cả cột và dòng của ô ngưỡng. HS tự chấm và ghi số câu đúng vào phiếu.

HS vận dụng hàm IF để xây dựng bảng phân loại chi tiêu thực tế, tự kiểm tra kết quả khi thay đổi ngưỡng và nêu được điều kiện áp dụng của công thức.

Nhiệm vụ 1 (làm theo cặp trên máy): Với F1 = 50 000, C2 = 45 000, C3 = 50 000, C4 = 60 000, đặt D là "Trong mức" nếu C <= F1, ngược lại là "Vượt". Trình bày công thức và kết quả. Nhiệm vụ 2: Đổi F1 thành 40 000, nêu ba nhãn ở D2, D3, D4 và giải thích. Nhiệm vụ 3 (về nhà, nêu trong phần hướng dẫn): tự lập bảng 5 khoản chi của gia đình với ngưỡng tự đặt rõ ràng.

Nhiệm vụ 1: công thức =IF(C2<=$F$1,"Trong mức","Vượt") sao xuống D2:D4; kết quả D2 = "Trong mức", D3 = "Trong mức", D4 = "Vượt". Trường hợp 50 000 thuộc nhánh đúng vì có dấu bằng. Nhiệm vụ 2: khi F1 = 40 000 thì cả ba khoản 45 000, 50 000, 60 000 đều lớn hơn ngưỡng, nên D2, D3, D4 đều là "Vượt". Tiêu chí chấm: đúng hai nhánh (0,3 điểm), cố định F1 khi sao chép (0,2 điểm), đúng ba nhãn (0,3 điểm), giải thích được ca bằng ngưỡng (0,2 điểm). Chấp nhận phương án tương đương đúng và có lí giải.