Giáo án Bảng phiên âm

HS nhận ra một tên phiên âm có thể đối chiếu với tên gốc khác nhau tuỳ đối tượng, từ đó xác định nhiệm vụ của bài: tra đúng, phân biệt đúng.

GV chiếu hai mục tra: “Giơ-ne-vơ” và “Man-ta”. HS trả lời hai câu hỏi: (1) Mỗi mục tra đối chiếu với tên nào trong bảng? (2) Hai tên gốc này có phải cùng một địa danh không? Nếu chưa biết, HS đoán và ghi lại để kiểm tra ở các hoạt động sau.

HS nêu được: Giơ-ne-vơ đối chiếu Genève; Man-ta đối chiếu Malta; hai tên là hai địa danh khác nhau, không hoán đổi. Nhiệm vụ của bài được ghi lên bảng: đọc bảng đúng cách và phân biệt các trường hợp dễ nhầm.

HS trình bày được cấu trúc bảng và phân loại được các mục theo nhóm đối tượng: quốc gia, người, địa danh, thuật ngữ.

HS làm việc theo cặp đôi với Phiếu học tập số 1. Các em đọc bảng tra trong sách, chọn ít nhất 3 mục mỗi nhóm và điền vào phiếu. Sau đó trả lời: (1) Bảng gồm mấy cột và mỗi cột có vai trò gì? (2) Những mục nào không phải tên người hay địa danh? Vì sao?

Phiếu học tập số 1 hoàn thành với các nội dung chính:

• Cấu trúc: cột “Mục tra” ghi tên phiên âm; cột “Nghĩa hoặc tên đối chiếu” ghi tên gốc hoặc nghĩa.
• Nhóm quốc gia: An-ba-ni – Albania; Bê-lô-rút-xi-a – Belorussia; Bun-ga-ri – Bulgaria; Cu-ba – Cuba.
• Nhóm người: B. Clin-tơn – Bill Clinton; Phi-đen Cát-xtơ-rô – Fidel Castro; V. I. Lê-nin – Vladimir Ilyich Lenin; Pôn Pốt – Pol Pot.
• Nhóm địa danh: Giơ-ne-vơ – Genève; Man-ta – Malta; Pa-ri – Paris; Véc-xai – Versailles.
• Nhóm thuật ngữ và tên không phải nhân vật lịch sử: Bôn-sê-vích – Bolshevik (thuật ngữ); Bô-inh – Boeing, Com-pô-dít – Composite, Pô-li-me – Polymer (không phải tên nhân vật lịch sử).

HS giải thích được vì sao hai trường hợp Genève/Malta và Ba-danh không được suy diễn mà phải đối chiếu với ngữ cảnh; nêu được giới hạn của bảng tra.

GV nêu ba tình huống: (a) Giơ-ne-vơ gắn với hội nghị và hiệp định năm 1954; (b) Man-ta gắn với cuộc gặp Mỹ – Liên Xô tuyên bố chấm dứt Chiến tranh lạnh năm 1989; (c) Ba-danh đối chiếu với Bazin, cần tên đầy đủ và bối cảnh để xác định. HS trả lời: Vì sao không được gộp hai địa danh? Vì sao cần tên đầy đủ, thời kì, vai trò và nguồn? Bảng tra giúp được gì và không giúp được gì?

HS nêu được:

• Genève và Malta không được gộp vì gắn hai hoạt động và hai sự kiện khác nhau (1954 và 1989), dù đều có hoạt động ngoại giao.
• Cần tra tên đầy đủ, thời kì, vai trò và nguồn vì một số cách Latinh hoá có biến thể.
• Giới hạn: bảng giúp tìm đúng đối tượng nhưng không thay thế việc thẩm định nội dung của tài liệu tìm được.

HS vận dụng bảng để trả lời trắc nghiệm, ghép cặp và đánh giá từng nhận định; rèn kĩ năng kiểm tra nhận định bằng căn cứ trong bảng.

Bài 1 (trắc nghiệm): Cặp nào phân biệt đúng Genève với Malta trong hồ sơ? A. Genève 1989, Malta 1954; B. Genève gắn 1954, Malta gắn 1989; C. Hai tên đều chỉ một địa danh và sự kiện 1954; D. Malta là cách viết khác của Genève.
Bài 2 (ghép cặp): Ghép An-ba-ni, B. Clin-tơn, Ba-danh với Albania, Bill Clinton, Bazin.
Bài 3 (đánh giá): Đánh giá Đúng (Đ) hoặc Sai (S): a) Giơ-ne-vơ đối chiếu Genève. b) Man-ta và Giơ-ne-vơ là hai âm của cùng một địa danh. c) Mọi mục trong bảng đều là tên người. d) Một tên có thể có biến thể Latinh hoá, cần kiểm tra ngữ cảnh.
HS làm cá nhân 4 phút, sau đó đối chiếu với bạn cùng bàn.

Đáp án:

• Bài 1: B. Genève gắn hội nghị và hiệp định 1954; Malta gắn cuộc gặp Mỹ – Liên Xô tuyên bố chấm dứt Chiến tranh lạnh năm 1989. Các lựa chọn A, C, D sai vì gán sai năm, gộp hai địa danh hoặc coi là cùng một đối tượng.
• Bài 2: An-ba-ni – Albania; B. Clin-tơn – Bill Clinton; Ba-danh – Bazin.
• Bài 3: a) Đ; b) S (Genève khác Malta); c) S (bảng có quốc gia, địa danh và thuật ngữ); d) Đ (cần kiểm tra ngữ cảnh khi có biến thể Latinh hoá).

HS vận dụng cách tra cứu và đối chiếu để viết kết luận có điều kiện cho một trường hợp dễ nhầm và đề xuất cách kiểm tra tiếp.

Mỗi HS chọn một trong hai trường hợp: Genève/Malta hoặc Ba-danh. Viết 3 câu: (1) Kết luận có điều kiện, ví dụ: “Nếu tài liệu nói về hội nghị năm 1954 thì tên đối chiếu là Genève.” (2) Nêu một căn cứ trong bảng. (3) Đề xuất một cách kiểm tra tiếp (tên đầy đủ, thời kì, vai trò, nguồn đáng tin). Không ghi là đã khảo sát khi chưa thực hiện.

Ví dụ sản phẩm đạt yêu cầu: “Nếu tài liệu nói về hội nghị và hiệp định năm 1954 thì tên đối chiếu là Genève; bảng ghi Giơ-ne-vơ – Genève. Để chắc chắn, cần kiểm tra thời kì, vai trò và nguồn trong sách hoặc tài liệu đáng tin trước khi kết luận.” Với Ba-danh: “Nếu tài liệu chỉ ghi Ba-danh thì chưa đủ để xác định; cần tên đầy đủ và bối cảnh để đối chiếu với Bazin.”