Giáo án Hoạt động của Nguyễn Ái Quốc và sự thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam

Huy động hiểu biết ban đầu của HS về lòng yêu nước và yêu cầu về đường lối, tổ chức để giành độc lập; xác định nhiệm vụ học tập của bài.

GV đặt câu hỏi: «Theo em, lòng yêu nước đã đủ để giành độc lập hay dân tộc còn cần những điều kiện nào khác?». HS suy nghĩ cá nhân, trả lời ngắn và liên hệ với phong trào yêu nước đầu thế kỉ XX mà các em đã học. Từ đó, GV nêu nhiệm vụ: tìm hiểu Nguyễn Ái Quốc đã tìm đường giải phóng dân tộc như thế nào, chuẩn bị tư tưởng, chính trị, tổ chức ra sao và Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập trong hoàn cảnh nào.

• Câu trả lời ban đầu của HS, ví dụ: «Cần có đường lối đúng», «Cần tổ chức lãnh đạo và lực lượng đông đảo», «Cần biết dựa vào ai, đi theo hướng nào».
• HS nêu được ba nhiệm vụ của bài: tìm đường giải phóng, chuẩn bị tư tưởng - chính trị - tổ chức, thành lập Đảng.

Nêu được các mốc 1919–1920 và giải thích vì sao việc tiếp cận tư tưởng Lê-nin và tham gia thành lập Đảng Cộng sản Pháp là bước lựa chọn con đường giải phóng theo khuynh hướng vô sản.

HS làm việc cặp đôi, đọc mục «Tìm đường giải phóng dân tộc» trong sách giáo khoa và hoàn thành Phiếu học tập số 1, phần A: điền các mốc «Năm 1919», «1919–1920», «Cuối năm 1920» và nội dung tương ứng. Sau đó, cặp đôi trả lời câu hỏi: «Vì sao việc tiếp cận tư tưởng Lê-nin về vấn đề dân tộc, thuộc địa lại quan trọng đối với việc chọn con đường giải phóng?». GV lưu ý HS rằng các mốc thể hiện một quá trình khảo nghiệm, nhận thức và lựa chọn chứ không phải một chuyến đi đơn lẻ.

• Sơ đồ mốc thời gian ba bước:
  • 1919: Nguyễn Ái Quốc hoạt động tại Pháp, gửi bản yêu sách.
  • 1919–1920: tiếp cận tư tưởng Lê-nin về vấn đề dân tộc, thuộc địa.
  • Cuối năm 1920: tham gia thành lập Đảng Cộng sản Pháp, xác định con đường giải phóng dân tộc theo khuynh hướng vô sản.
• Kết luận HS rút ra: Quá trình tìm đường là sự khảo nghiệm và lựa chọn dần dần; tư tưởng Lê-nin giúp Người xác định con đường cách mạng phù hợp với dân tộc bị thuộc địa.

Trình bày được hoạt động viết báo, đào tạo cán bộ, thành lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên năm 1925 và tình hình các tổ chức cộng sản năm 1929; giải thích được vì sao cần thống nhất.

Lớp chia thành nhóm 3 (nhóm gốc). Mỗi thành viên nhận một mảnh ghép theo Phiếu học tập số 1, phần B: Mảnh 1 «Viết báo, hoạt động quốc tế, đào tạo cán bộ»; Mảnh 2 «Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên (1925), báo Thanh niên và tác phẩm Đường Kách mệnh»; Mảnh 3 «Phong trào công nhân, yêu nước và các tổ chức cộng sản năm 1929». Nhiệm vụ: đọc mảnh của mình, hỏi nhau trong nhóm chuyên gia, sau đó quay về nhóm gốc giải thích cho bạn nghe. Câu hỏi thảo luận chung: «Các hoạt động chuẩn bị đã tạo điều kiện gì cho việc thống nhất các tổ chức cộng sản?»

• Bảng tổng hợp phần B của Phiếu học tập số 1 gồm ba nội dung:
  • Viết báo, tham gia hoạt động quốc tế, đào tạo cán bộ: truyền bá lí luận, chuẩn bị lực lượng cho cách mạng.
  • Năm 1925, Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên thành lập ở Quảng Châu; báo Thanh niên và tác phẩm Đường Kách mệnh góp phần truyền bá lí luận, xây dựng lực lượng.
  • Năm 1929, các tổ chức cộng sản ra đời nhưng hoạt động phân tán, đặt ra yêu cầu thống nhất.
• Kết luận HS rút ra: Chuẩn bị tư tưởng, chính trị, tổ chức đã tạo nền tảng để việc thống nhất trở thành yêu cầu tất yếu.

Trình bày được hội nghị hợp nhất ở Hương Cảng đầu năm 1930, ngày 3-2 và nội dung cơ bản của Cương lĩnh đầu tiên; giải thích được ý nghĩa của việc Đảng ra đời.

HS làm việc cặp đôi, đọc mục «Thành lập Đảng và ý nghĩa» và hoàn thành Phiếu học tập số 2 gồm: (1) Thời gian, địa điểm, người chủ trì hội nghị hợp nhất; (2) Tên Đảng, ngày thành lập; (3) Nội dung chính của Cương lĩnh đầu tiên; (4) Ý nghĩa thành lập Đảng. Câu hỏi thảo luận: «Vì sao có thể nói Đảng ra đời là kết quả kết hợp chủ nghĩa Mác - Lê-nin với phong trào công nhân và yêu nước?»

• Phiếu học tập số 2 hoàn thành:
  • Đầu năm 1930, Nguyễn Ái Quốc chủ trì hội nghị hợp nhất ở Hương Cảng, thống nhất thành Đảng Cộng sản Việt Nam; ngày 3-2 được lấy làm ngày thành lập.
  • Cương lĩnh đầu tiên xác định nhiệm vụ chống đế quốc, chống phong kiến, giành độc lập, gắn lực lượng công nông với tập hợp các lực lượng yêu nước.
  • Ý nghĩa: kết quả kết hợp chủ nghĩa Mác - Lê-nin với phong trào công nhân và yêu nước; chấm dứt khủng hoảng về đường lối và tổ chức lãnh đạo.
• Kết luận HS rút ra: Thành lập Đảng là kết quả của cả quá trình chuẩn bị, không phải chỉ là một ngày họp.

Củng cố mốc thời gian, nội dung và ý nghĩa; rèn kĩ năng nhận diện đúng sai và vận dụng nhanh kiến thức đã học.

Bài tập 1 (trắc nghiệm): «Yêu cầu cấp thiết khi các tổ chức cộng sản hoạt động phân tán là gì? A. Giữ các tổ chức riêng để cạnh tranh về quyền lãnh đạo lâu dài; B. Chỉ tăng số hội viên, không cần thống nhất đường lối; C. Thống nhất thành một đảng; D. Chỉ giải quyết yêu sách kinh tế, hoãn xây tổ chức chính trị».
Bài tập 2 (ghép mốc): ghép các thẻ «1920», «1925», «1930» với nội dung tương ứng.
Bài tập 3 (đúng/sai): đánh giá các nhận định a) Đảng thành lập chỉ là kết quả một ngày họp, không có chuẩn bị; b) Hội Thanh niên 1925 góp phần đào tạo cán bộ; c) Các tổ chức cộng sản phân tán năm 1929 đặt nhu cầu hợp nhất; d) Nguyễn Ái Quốc chuẩn bị tư tưởng, chính trị và tổ chức.
Bài tập 4 (điền khuyết): «1925 → {{1}}».
GV có thể dùng học liệu NeoEdu để chiếu bài tập tương tác cho cả lớp làm nhanh.

• Bài tập 1: C (Thống nhất thành một đảng).
• Bài tập 2: 1920 → Tham gia thành lập Đảng Cộng sản Pháp; 1925 → Thành lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên; 1930 → Thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam.
• Bài tập 3: a) S; b) Đ; c) Đ; d) Đ. Giải thích thêm: hội nghị 1930 thống nhất tổ chức, không thay thế mọi khâu chuẩn bị trước đó.
• Bài tập 4: 1925 → Thành lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên.

Vận dụng kiến thức để phân tích vai trò Nguyễn Ái Quốc trong sự thành lập Đảng, không chỉ kể ngày tháng; biết nêu giới hạn khi sử dụng thông tin và đề xuất cách kiểm tra thêm.

Câu hỏi vận dụng: «Phân tích vai trò Nguyễn Ái Quốc trong sự thành lập Đảng thay vì chỉ kể ngày tháng». HS viết ngắn 5–6 câu theo gợi ý: (1) con đường giải phóng theo khuynh hướng vô sản và truyền bá lí luận; (2) Hội Thanh niên và đào tạo cán bộ; (3) chủ trì hội nghị hợp nhất 1930; (4) nêu một giới hạn của tư liệu trong sách và đề xuất nguồn kiểm tra thêm. Tình huống thực tế: một bạn cho rằng «Đảng thành lập chỉ nhờ một cuộc họp ở Hương Cảng». HS hãy nêu ý kiến phản biện dựa trên bài học.

• Đoạn văn ngắn gồm: kết luận có điều kiện (Nguyễn Ái Quốc có vai trò quyết định trong chuẩn bị tư tưởng, tổ chức và thống nhất, song sự ra đời của Đảng còn là kết quả phong trào công nhân và yêu nước); các căn cứ tương ứng; một giới hạn (chỉ dựa vào sách giáo khoa, chưa đối chiếu tài liệu khác).
• Ý kiến phản biện: không đúng vì Đảng là kết quả của quá trình chuẩn bị nhiều năm (1919–1925–1929) và cuộc hợp nhất năm 1930 chỉ là bước thống nhất tổ chức.
• Đề xuất kiểm tra thêm: đối chiếu với các tài liệu lịch sử đáng tin cậy hoặc sách giáo khoa về Đảng.