Giáo án Thực hành: Xác định một số hình thức tổ chức lãnh thổ công nghiệp ở nước ta

HS nắm được mục tiêu của tiết thực hành và cách tiếp cận một bản đồ vị trí điểm công nghiệp.

GV nêu câu hỏi: “Trên một bản đồ có nhiều chấm tròn, làm thế nào để biết chấm nào là khu công nghệ cao, chấm nào là khu công nghiệp và chúng thuộc tỉnh nào?” GV giới thiệu nhiệm vụ: xác định hình thức, tên và tỉnh/thành phố hiện hành của các điểm; đối chiếu với bảng sản phẩm; nêu giới hạn của bản đồ.

HS nêu được ba bước đọc bản đồ: (1) đọc chú giải trước; (2) tìm điểm theo tên hoặc vị trí tương đối; (3) đối chiếu tên tỉnh theo đơn vị hành chính hiện hành. HS xác định được mục tiêu tiết học là xác định hình thức, địa phương và nêu giới hạn khi dùng bản đồ điểm.

HS phân biệt khu công nghệ cao với khu công nghiệp, xác định vị trí tương đối và tỉnh/thành phố hiện hành của các điểm trên bản đồ.

HS làm việc nhóm 4 với bản đồ và Phiếu học tập số 1. Nhóm đọc chú giải, tìm lần lượt các điểm Hoà Lạc, Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh, Đình Vũ, Biên Hoà II; ghi hình thức, vị trí tương đối (bắc, nam, miền Trung, ven biển, phía tây trung tâm Hà Nội…) và tỉnh/thành phố hiện hành. GV lưu ý bản đồ không dùng để xác định địa giới cấp xã hay ranh giới biển.

Nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 1 với nội dung đúng:

• Hoà Lạc: khu công nghệ cao, ở phía tây khu vực trung tâm Hà Nội, thuộc Hà Nội.
• Đà Nẵng: khu công nghệ cao, thuộc Đà Nẵng, khu vực miền Trung.
• Thành phố Hồ Chí Minh: khu công nghệ cao, phía nam, thuộc Thành phố Hồ Chí Minh.
• Đình Vũ: khu công nghiệp, khu vực ven biển Hải Phòng.
• Biên Hoà II: khu công nghiệp, thuộc Đồng Nai, phía nam.
  Kết luận nhóm: các điểm phân bố ở phía bắc, miền Trung và phía nam; bản đồ chỉ thể hiện vị trí tương đối.

HS đối chiếu kết quả đọc bản đồ với bảng sản phẩm đã hoàn thành, nhận diện đúng hình thức và nêu được giới hạn khi sử dụng thông tin.

HS đối chiếu kết quả ở phiếu với “Bảng sản phẩm đã hoàn thành” gồm ba khu công nghệ cao và hai khu công nghiệp. Nhóm trả lời các câu hỏi:

• Bảng xác định được những đối tượng nào?
• Vì sao phải đối chiếu tên tỉnh hiện hành?
• Nêu một giới hạn khi dùng bảng và bản đồ này để đánh giá hoạt động của khu công nghiệp.

Bảng hoàn thiện theo từng dòng:

• Khu công nghệ cao: Hoà Lạc – Hà Nội; Đà Nẵng – Đà Nẵng; Thành phố Hồ Chí Minh – Thành phố Hồ Chí Minh.
• Khu công nghiệp: Đình Vũ – Hải Phòng; Biên Hoà II – Đồng Nai.
  Giới hạn nêu được: bảng chỉ xác định vị trí, không xếp hạng quy mô hay hiệu quả; muốn đánh giá cần báo cáo dự án, cơ cấu ngành, hạ tầng, môi trường và thời gian; không suy mọi địa điểm có cùng chức năng là giống nhau.

HS củng cố cách xác định địa phương, phân biệt điều có thể và không thể kết luận từ bản đồ điểm.

HS làm bài luyện tập cá nhân rồi đối chiếu trong nhóm:
Câu 1. Ghép: Hoà Lạc – ?; Đình Vũ – ?; Biên Hoà II – ?. (Hà Nội; Hải Phòng; Đồng Nai)
Câu 2. Đánh giá Đúng (Đ) hoặc Sai (S):
a) Hoà Lạc là khu công nghệ cao ở Hà Nội trong bảng.
b) Kí hiệu điểm bằng nhau chứng minh doanh thu bằng nhau.
c) Bản đồ mẫu gồm đầy đủ mọi cơ sở công nghiệp cả nước.
d) Đình Vũ và Biên Hoà II là các khu công nghiệp được nêu.
Câu 3. Chọn thông tin hoàn thành: Đình Vũ → {{1}} (A. Hải Phòng; B. Hà Nội; C. Đồng Nai).

Đáp án:
Câu 1: Hoà Lạc – Hà Nội; Đình Vũ – Hải Phòng; Biên Hoà II – Đồng Nai.
Câu 2: a) Đ; b) S (kí hiệu không cho biết doanh thu); c) S (bản đồ chỉ là mẫu, không đại diện toàn bộ cơ sở); d) Đ (Đình Vũ thuộc Hải Phòng, Biên Hoà II thuộc Đồng Nai, đều là khu công nghiệp).
Câu 3: Đình Vũ → Hải Phòng.

HS vận dụng cách đọc bản đồ và đối chiếu nguồn để viết kết luận có điều kiện về vấn đề phân biệt điều có thể và không thể kết luận từ bản đồ vị trí điểm công nghiệp.

Mỗi HS viết một đoạn 3–5 câu trả lời vấn đề: “Phân biệt điều có thể và không thể kết luận từ bản đồ vị trí điểm công nghiệp.” Sau đó nêu một nguồn hoặc cách kiểm tra tiếp, ví dụ: bảng thống kê có năm, báo cáo dự án, cơ cấu ngành, hạ tầng, môi trường. Không ghi là đã khảo sát khi chưa thực hiện.

Đoạn kết luận mẫu: “Từ bản đồ có thể xác định vị trí tương đối và tỉnh/thành phố hiện hành của các điểm như Hoà Lạc (Hà Nội), Đình Vũ (Hải Phòng), Biên Hoà II (Đồng Nai); các điểm phân bố ở phía bắc, miền Trung và phía nam. Không thể từ kí hiệu giống nhau kết luận các khu có diện tích, doanh thu hay hiệu quả bằng nhau. Để đánh giá cần bảng thống kê và hồ sơ quản lí có năm, kiểm tra tên khu với cơ quan quản lí trước khi dùng.”