Giáo án Dịch vụ

Huy động kinh nghiệm sống của HS về các dịch vụ đã sử dụng; xác định vấn đề: dịch vụ được hình thành và phân bố dựa trên những nhân tố nào.

GV đưa câu hỏi: “Hôm nay các em đã dùng những dịch vụ nào, từ lúc đến trường đến giờ?”. HS kể 3 đến 4 dịch vụ và xếp vào nhóm dịch vụ tương ứng (vận tải, thông tin, tài chính, y tế…). Sau đó GV hỏi: “Vì sao ở thành phố có nhiều loại dịch vụ hơn ở xã vùng sâu?”.

Danh sách dịch vụ HS đã sử dụng và nhận diện được: dịch vụ là ngành đáp ứng nhu cầu sản xuất và đời sống; sự khác biệt về dịch vụ giữa các nơi liên quan đến nhu cầu và khả năng cung ứng. Đây là vấn đề mở đầu cho bài học.

Nêu được các nhóm dịch vụ chính; giải thích được các nhân tố tạo nhu cầu và khả năng cung ứng dịch vụ; nhận biết dân số đông chưa đủ để có dịch vụ chất lượng cao.

HS hoạt động nhóm 4 người, đọc mục “Nhân tố và vai trò” trong sách và hoàn thành Phiếu học tập số 1. Nhiệm vụ: (1) Kể tên các nhóm dịch vụ. (2) Vẽ sơ đồ: các nhân tố (kinh tế, dân cư, thu nhập, công nghệ, hạ tầng, chính sách, vị trí, tài nguyên) → nhu cầu và khả năng cung ứng dịch vụ. (3) Lấy 2 ví dụ: nơi nhiều doanh nghiệp cần logistics, tài chính; nơi dân cư đông có thị trường dịch vụ lớn. (4) Trả lời câu hỏi: “Vì sao không thể nói chỉ cần dân số đông là đủ để có dịch vụ chất lượng cao?”.

Sơ đồ nhóm trên giấy A3: nhóm nhân tố → nhu cầu và khả năng cung ứng → các nhóm dịch vụ. Kết luận được ghi trong Phiếu học tập số 1: Dịch vụ gồm vận tải, thông tin, thương mại, tài chính, du lịch, giáo dục, y tế, hành chính; dân số đông chỉ tạo thị trường lớn, còn chất lượng dịch vụ cao phụ thuộc thêm thu nhập, công nghệ, hạ tầng và chính sách.

Trình bày được các trục bắc - nam, tuyến đông - tây, đường sắt Thống Nhất, các tuyến vùng và các đầu mối cảng, sân bay; khai thác được bản đồ để xác định vị trí; nêu được giới hạn khi dùng thông tin về số lượng cảng, sân bay.

HS hoạt động theo kĩ thuật mảnh ghép: 4 nhóm chuyên gia, mỗi nhóm nghiên cứu một mảnh trên atlat và hồ sơ bài học. Nhóm 1: trục bắc - nam (Quốc lộ 1, đường Hồ Chí Minh, cao tốc Bắc - Nam). Nhóm 2: các quốc lộ đông - tây nối cửa khẩu với cảng; đường sắt Thống Nhất Hà Nội - Thành phố Hồ Chí Minh; tuyến Hà Nội - Hải Phòng, Hà Nội - Lào Cai. Nhóm 3: đầu mối cảng (Hải Phòng, Đà Nẵng, Cái Mép - Thị Vải). Nhóm 4: đầu mối sân bay (Nội Bài, Đà Nẵng, Tân Sơn Nhất). Sau đó HS ghép nhóm, ghi chú lên bản đồ câm. Câu hỏi thảo luận: “Vì sao Cái Mép - Thị Vải được coi là đầu mối thuộc Thành phố Hồ Chí Minh? Số cảng, sân bay có phải lúc nào cũng trùng với quy hoạch không?”.

Bản đồ giao thông ghi chú đủ các trục và đầu mối; câu trả lời: Cái Mép - Thị Vải hiện thuộc Thành phố Hồ Chí Minh sau sắp xếp 2025; số cảng, sân bay theo từng năm không đồng nhất quy hoạch với những gì đã hoạt động, nên cần đối chiếu nguồn ở thời điểm cụ thể. Kiến thức HS rút ra: mạng giao thông gồm trục bắc - nam, tuyến đông - tây và các đầu mối cảng, sân bay.

Nêu được vai trò của bưu chính và viễn thông; phân biệt được hai lĩnh vực; nhận xét được sự phân bố hạ tầng và dịch vụ hiện đại giữa đô thị lớn và vùng xa.

HS làm việc theo cặp đôi với Phiếu học tập số 2. Nhiệm vụ: (1) Ghi nội dung và vai trò của bưu chính (chuyển, phát thư và hàng qua mạng bưu chính; hỗ trợ chuyển hàng, logistics). (2) Ghi nội dung và vai trò của viễn thông (truyền và nhận thông tin bằng hạ tầng tín hiệu; cáp quang, di động, Internet, dữ liệu, dịch vụ số). (3) Nêu đô thị đầu mối: Hà Nội, Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh. (4) Trả lời: “Vì sao vùng xa cần đầu tư để giảm khoảng cách số?”. Có thể truy cập bài tương tác trên NeoEdu để kiểm tra nhanh.

Phiếu học tập số 2 hoàn chỉnh: bưu chính gắn với chuyển, phát thư và hàng; viễn thông gắn với truyền và nhận thông tin bằng hạ tầng tín hiệu; đô thị lớn tập trung hạ tầng và dịch vụ hiện đại; vùng xa cần đầu tư để giảm khoảng cách số. Kiến thức HS rút ra: mạng phủ rộng không đồng nghĩa với mọi nơi dùng dịch vụ hiện đại như nhau.

Củng cố kiến thức về dịch vụ, bưu chính, viễn thông và đường sắt Thống Nhất; rèn kĩ năng đánh giá nhận định dựa trên căn cứ.

Bài 1. Nhận xét nào đúng về bưu chính viễn thông? A. Chỉ tập trung ở thủ đô, không có mạng ngoài đô thị; B. Mạng phủ rộng nhưng dịch vụ hiện đại tập trung mạnh ở đô thị; C. Mạng rộng có nghĩa mọi nơi dùng dịch vụ hiện đại như nhau; D. Chỉ phục vụ thư cá nhân, không hỗ trợ sản xuất và logistics.
Bài 2. Ghép: Đường sắt Thống Nhất – ?; Bưu chính – ?; Viễn thông – ? (Chọn: Hà Nội – Thành phố Hồ Chí Minh; Chuyển, phát thư và hàng qua mạng bưu chính; Truyền và nhận thông tin bằng hạ tầng tín hiệu).
Bài 3. Đánh giá Đúng (Đ) hay Sai (S): a) Phủ mạng có nghĩa mọi người dùng dịch vụ hiệu quả như nhau. b) Đường sắt Thống Nhất nối Hà Nội - Thành phố Hồ Chí Minh. c) Bưu chính hỗ trợ hàng hoá và logistics. d) Dịch vụ hiện đại tập trung mạnh ở các đô thị lớn.
Bài 4. Bưu chính → {{1}}: chọn Chuyển, phát thư và hàng qua mạng bưu chính.

Đáp án: Bài 1: B (mạng phủ rộng nhưng dịch vụ hiện đại tập trung mạnh ở đô thị, vì tiếp cận còn phụ thuộc thiết bị, giá và kĩ năng). Bài 2: Đường sắt Thống Nhất – Hà Nội – Thành phố Hồ Chí Minh; Bưu chính – Chuyển, phát thư và hàng qua mạng bưu chính; Viễn thông – Truyền và nhận thông tin bằng hạ tầng tín hiệu. Bài 3: a) S; b) Đ; c) Đ; d) Đ. Bài 4: Chuyển, phát thư và hàng qua mạng bưu chính.

Vận dụng kiến thức để phân tích vì sao mở rộng mạng viễn thông cần đi cùng giảm khoảng cách số; viết được kết luận có điều kiện và đề xuất cách kiểm tra nguồn.

Nhóm 4 HS đóng vai ban tư vấn của địa phương vùng xa. Nhiệm vụ: (1) Phân tích vì sao mở rộng mạng viễn thông cần đi cùng giảm khoảng cách số. (2) Viết kết luận có điều kiện: “Kết luận đúng nếu …”. (3) Đề xuất nguồn hoặc cách đối chiếu thông tin (kiểm tra phạm vi, thời điểm, không dùng số thuê bao để suy mọi người đều sử dụng hiệu quả). Cần nêu ít nhất 3 ý: thiết bị và giá dịch vụ, kĩ năng sử dụng, hạ tầng và bảo vệ dữ liệu, dự phòng thiên tai.

Đoạn trình bày của nhóm gồm: mạng phủ rộng tạo điều kiện kết nối nhưng người dân còn cần thiết bị phù hợp, giá dịch vụ có khả năng chi trả và kĩ năng sử dụng; vùng xa, người cao tuổi, nhóm yếu thế có thể chưa tiếp cận lợi ích giáo dục, y tế, thương mại số; cần đầu tư hạ tầng, hỗ trợ kĩ năng, dịch vụ dễ dùng, bảo vệ dữ liệu và phương án dự phòng thiên tai; không dùng số thuê bao để suy mọi người đều dùng hiệu quả. Thang điểm gợi ý: phủ mạng mở kết nối (2); thiết bị, giá và kĩ năng (3); hạ tầng, hỗ trợ và bảo vệ dữ liệu (3); không suy quá phạm vi (2).