Giáo án Công nghiệp

Huy động kiến thức nền của HS về nguyên liệu, thị trường và vận tải; từ đó xác định vấn đề: vì sao công nghiệp không phân bố đều mà phụ thuộc nhiều nhân tố.

GV trình chiếu hình ảnh một mỏ than, một nhà máy sữa và một nhà máy điện tử. HS trả lời nhanh câu hỏi: “Theo em, vì sao mỗi nhà máy được đặt ở nơi đó? Nếu chỉ có mỏ than mà không có đường vận chuyển, điện và khách hàng thì điều gì sẽ xảy ra?”

• Ý kiến ban đầu của HS về nhân tố ảnh hưởng đến vị trí nhà máy (nguyên liệu, thị trường, lao động, giao thông, điện).
• Nhiệm vụ học tập được xác định: Tìm hiểu nhân tố và cơ cấu, các ngành chủ yếu và phân bố, công nghiệp xanh.

HS nêu được cơ sở nguyên liệu, các nhân tố quyết định khai thác hiệu quả, xu hướng chuyển của công nghiệp và đặc điểm tập trung theo lãnh thổ.

Nhóm 4 HS đọc mục “Nhân tố và cơ cấu” trong hồ sơ bài học, thảo luận và hoàn thành Phiếu học tập số 1. Câu hỏi: (1) Khoáng sản, nước, sinh vật và nguồn năng lượng đóng vai trò gì? (2) Những nhân tố nào quyết định khả năng khai thác hiệu quả? (3) Công nghiệp đang chuyển theo hướng nào? (4) Hoạt động công nghiệp tập trung ở đâu? Lấy ví dụ một mỏ khoáng sản vẫn cần thêm điều kiện để thành nhà máy.

• Cơ sở nguyên liệu: khoáng sản, nước, sinh vật, nguồn năng lượng.
• Nhân tố quyết định khai thác hiệu quả: lao động, vốn, công nghệ, thị trường, hạ tầng, chính sách.
• Xu hướng: chuyển theo hướng chế biến, chế tạo và ứng dụng công nghệ.
• Tập trung mạnh: Đồng bằng sông Hồng, Đông Nam Bộ; đồng thời có các cụm chuyên môn theo thế mạnh.
• Ví dụ minh hoạ: mỏ khoáng sản thiếu vận tải, vốn, điện hoặc thị trường thì chưa thể thành nhà máy hiệu quả.

HS trình bày được đặc điểm và phân bố của các ngành khai khoáng, điện, chế biến thực phẩm, điện tử, dệt may, giày dép; giải thích được cơ sở của sự phân bố.

Kĩ thuật mảnh ghép 4 chủ đề. Vòng 1: nhóm gốc gồm 4 HS, mỗi HS nhận một chủ đề: (A) Khai khoáng; (B) Điện; (C) Chế biến thực phẩm và dệt may, giày dép; (D) Điện tử. Vòng 2: các HS cùng chủ đề hợp thành nhóm chuyên gia, đọc mục “Các ngành chủ yếu và phân bố”, hoàn thành Phiếu học tập số 2. Câu hỏi chung: Ngành này phân bố ở đâu? Dựa vào nguyên liệu, thị trường hay lao động? Vì sao? Vòng 3: HS quay về nhóm gốc và trình bày chủ đề của mình.

• (A) Khai khoáng: than ở Quảng Ninh; dầu khí thềm lục địa phía nam; bô-xít ở cao nguyên Nam Trung Bộ. Phân bố gắn với nơi có tài nguyên.
• (B) Điện: thuỷ điện ở miền núi; nhiệt điện gần nhiên liệu hoặc thị trường; điện gió và điện mặt trời ở nơi thuận lợi. Sau sắp xếp 2025: thuỷ điện Hoà Bình thuộc tỉnh Phú Thọ; Phú Mỹ thuộc Thành phố Hồ Chí Minh; Tân Rai - Nhân Cơ thuộc Lâm Đồng.
• (C) Chế biến thực phẩm gắn với nguyên liệu và dân cư; dệt may, giày dép sử dụng nhiều lao động và thị trường rộng.
• (D) Điện tử nổi bật ở Hà Nội, Bắc Ninh, Thái Nguyên, Thành phố Hồ Chí Minh.
• Kết luận: mỗi ngành có cơ sở phân bố riêng, không ngành nào tách rời điều kiện nguyên liệu, lao động, thị trường và hạ tầng.

HS nêu được khái niệm khu công nghiệp, khu công nghệ cao và công nghiệp xanh; giải thích được công nghiệp xanh không đồng nghĩa với sơn nhà xưởng xanh.

HS đọc mục “Tổ chức lãnh thổ và công nghiệp xanh”, trả lời lần lượt: (1) Khu công nghiệp và khu công nghệ cao khác nhau ở điểm nào? (2) Công nghiệp xanh nhằm mục tiêu gì? (3) Vì sao cần đánh giá vòng đời, xử lí an toàn, tiêu chuẩn và chi phí? (4) Vì sao không được tự xử lí chất thải hay tham quan khu vực máy móc khi chưa có phép?

• Khu công nghiệp: nhiều doanh nghiệp tập trung, có hạ tầng chung.
• Khu công nghệ cao: chú trọng nghiên cứu, ứng dụng và sản phẩm công nghệ.
• Công nghiệp xanh: nâng hiệu suất tài nguyên, năng lượng, hạn chế chất thải, tuần hoàn khi phù hợp; không chỉ là sơn nhà xưởng xanh.
• Cần đánh giá vòng đời, xử lí an toàn, tiêu chuẩn và chi phí; không tự xử lí chất thải và không tham quan khu máy móc khi chưa có phép và biện pháp bảo hộ.

HS vận dụng kiến thức để chọn đáp án đúng, đánh giá nhận định đúng sai và xác định chỉ tiêu kiểm chứng công nghiệp xanh.

HS làm Phiếu học tập số 2 (phần luyện tập) gồm 3 câu: (1) Vì sao nhà máy thực phẩm thường gắn vùng nguyên liệu và thị trường? A. Tăng khoảng cách vận chuyển để ưu tiên diện tích đất trống; B. Chỉ quan tâm giá thuê đất, bỏ qua chất lượng nguyên liệu; C. Giảm chi phí, tổn thất và tiếp cận đầu ra; D. Tách khỏi thị trường vì bảo quản tự loại mọi chi phí. (2) Đánh giá đúng (Đ) hay sai (S): a) Công nghiệp xanh chỉ cần đổi màu sơn nhà xưởng; b) Có mỏ chưa đủ xây nhà máy hiệu quả; c) Nhà máy thực phẩm cần nguyên liệu, bảo quản và đầu ra; d) Nhãn công nghệ mới tự chứng minh không phát thải. (3) Chọn đúng hai chỉ tiêu trực tiếp kiểm nhận định nhà máy sử dụng tài nguyên, môi trường tốt hơn: A. Điện hoặc nước trên một đơn vị sản phẩm cùng điều kiện; B. Màu sơn xanh trên tường; C. Lượng, chất lượng chất thải và xử lí theo chuẩn; D. Số lần dùng từ xanh trong quảng cáo.

• Câu (1): C. Giảm chi phí, tổn thất và tiếp cận đầu ra.
• Câu (2): a) S; b) Đ; c) Đ; d) S. Giải thích: xây nhà máy cần vốn, điện, vận tải, thị trường; xanh phải được đánh giá bằng tài nguyên, chất thải và vòng đời, không chỉ tên gọi.
• Câu (3): A và C. Hiệu suất và chất thải là dữ liệu kiểm chứng; màu sơn và tần suất quảng cáo không đo được tác động môi trường.

HS vận dụng kiến thức để phân tích vai trò công nghệ đối với công nghiệp xanh, nêu điều kiện tránh quảng cáo sai và đề xuất cách kiểm tra thông tin.

Tình huống: Một doanh nghiệp quảng cáo dây chuyền sản xuất “hoàn toàn xanh” chỉ vì đã đổi máy móc mới. Nhiệm vụ cá nhân (3 phút viết): Phân tích vai trò công nghệ đối với công nghiệp xanh và nêu điều kiện để tránh quảng cáo sai. Sau đó, 2 HS chia sẻ trước lớp; cả lớp rút ra kết luận có điều kiện.

• Công nghệ có thể giảm tiêu hao điện, nước, nguyên liệu, xử lí chất thải và tái dùng phụ phẩm an toàn.
• Nhãn công nghệ mới không tự chứng minh là xanh; cần đo đầu vào, phát thải, chất lượng và tác động qua vòng đời, kể cả chi phí vận hành.
• Thiết bị mới dùng nhiều điện hơn hoặc chuyển ô nhiễm sang nơi khác thì chưa đạt mục tiêu.
• Gợi ý chấm (thang 10 điểm): cơ chế giảm tiêu hao hoặc chất thải (2); chỉ tiêu đo có phạm vi (3); vòng đời và không chuyển ô nhiễm (3); nhãn công nghệ không thay thế chứng minh (2). Chấp nhận ví dụ và cách diễn đạt tương đương.