Giáo án Phát triển tổng hợp kinh tế và bảo vệ tài nguyên, môi trường biển, đảo

Huy động kiến thức đã biết về biển, đảo; tạo tình huống để HS nhận ra cần phân biệt các vùng biển với mốc khoảng cách khác nhau.

GV chiếu sơ đồ mốc khoảng cách các vùng biển và đặt câu hỏi: “Một tàu đánh cá hoạt động cách đường cơ sở $15$ hải lí thì nằm trong lãnh hải hay ngoài lãnh hải? Vì sao?”. HS dự đoán, ghi câu trả lời vào vở và nêu lí do.

Dự đoán ban đầu của HS được ghi vào vở: tàu cách đường cơ sở $15$ hải lí nằm ngoài lãnh hải (lãnh hải chỉ rộng $12$ hải lí), nằm trong vùng tiếp giáp vì ranh ngoài của vùng tiếp giáp tới $24$ hải lí. Đây là câu hỏi xuất phát để HS tìm hiểu các vùng biển trong hoạt động tiếp theo.

HS trình bày được mốc khoảng cách, phạm vi pháp lí của nội thuỷ, lãnh hải, vùng tiếp giáp, vùng đặc quyền kinh tế, thềm lục địa; phân biệt chủ quyền với quyền chủ quyền, quyền tài phán.

Kĩ thuật nhóm chuyên gia và khăn trải bàn. Lớp chia $4$ nhóm chuyên gia, mỗi nhóm nghiên cứu một vùng: (1) nội thuỷ và lãnh hải; (2) vùng tiếp giáp; (3) vùng đặc quyền kinh tế; (4) thềm lục địa. Nhiệm vụ: đọc mục “Các vùng biển và quyền khác nhau”, điền Phiếu học tập số 1, sau đó ghép nhóm để hoàn thiện khăn trải bàn chung. Câu hỏi GV đặt ra: “Vùng này được tính từ đâu? Mốc xa nhất là bao nhiêu? Trong vùng này nước ta có chủ quyền hay quyền chủ quyền?”.

Khăn trải bàn chung gồm bốn ô:

• Nội thuỷ: nằm phía trong đường cơ sở; Việt Nam có chủ quyền.
• Lãnh hải: rộng $12$ hải lí tính từ đường cơ sở; Việt Nam có chủ quyền.
• Vùng tiếp giáp: nằm ngoài lãnh hải, ranh ngoài tới $24$ hải lí từ đường cơ sở; có quyền kiểm soát theo luật.
• Vùng đặc quyền kinh tế: tới $200$ hải lí từ đường cơ sở theo luật quốc tế; có quyền chủ quyền và quyền tài phán.
• Thềm lục địa: là đáy biển và lòng đất dưới đáy biển theo tiêu chuẩn pháp lí; có quyền chủ quyền.
• Kết luận HS rút ra: không cộng $12 + 200$ để xác định vùng đặc quyền kinh tế, vì mốc $200$ hải lí được tính từ đường cơ sở.

HS xác định được đảo, quần đảo với địa phương hiện hành theo bảng đối chiếu năm 2025, đọc được các điểm trên bản đồ minh hoạ và nêu được giới hạn khi sử dụng sơ đồ.

Kĩ thuật trạm học tập: $3$ trạm. Trạm 1: đọc bảng đối chiếu $8$ cặp (Hoàng Sa – Đà Nẵng; Trường Sa – Khánh Hoà; Lý Sơn – Quảng Ngãi; Phú Quý – Lâm Đồng; Côn Đảo – Thành phố Hồ Chí Minh; Phú Quốc – An Giang; Bạch Long Vĩ – Hải Phòng; Cồn Cỏ – Quảng Trị). Trạm 2: đọc bản đồ điểm xấp xỉ, xác định điểm 2, 4, 6, 8 và ghép với địa phương. Trạm 3: thảo luận về giới hạn của thông tin và tình hình Hoàng Sa. Điền Phiếu học tập số 2. Câu hỏi GV đặt ra: “Vì sao bản đồ điểm xấp xỉ không thay được bản đồ pháp lí?”; “Việc xác định đơn vị hành chính có làm vùng nước giữa các đảo thành nội thuỷ không?”.

Bảng ghép đúng do HS hoàn thành:

• Điểm 2: Cồn Cỏ – Quảng Trị.
• Điểm 4: Hoàng Sa – Đà Nẵng.
• Điểm 6: Phú Quý – Lâm Đồng.
• Điểm 8: Phú Quốc – An Giang.
• Giới hạn HS nêu được: đây là xác định đơn vị hành chính, không biến mọi vùng nước giữa các đảo thành nội thuỷ; sơ đồ là điểm xấp xỉ, không thay bản đồ pháp lí hay hàng hải; số quần đảo chỉ là một mốc tra cứu.
• Nội dung về Hoàng Sa: hiện bị Trung Quốc chiếm đóng; Việt Nam tiếp tục khẳng định chủ quyền và đấu tranh bằng biện pháp hoà bình.

HS giải thích được phát triển tổng hợp là phối hợp các ngành cùng sử dụng không gian, tài nguyên; nêu được tác động của ô nhiễm và các biện pháp bảo vệ biển, đảo.

Kĩ thuật sơ đồ tư duy theo cặp. Chủ đề trung tâm: “Phát triển tổng hợp kinh tế biển”. Các nhánh: ngành (khai thác, nuôi trồng, vận tải – cảng, du lịch, dầu khí, năng lượng, dịch vụ biển); xung đột và phối hợp; ô nhiễm và tác động; biện pháp bảo vệ (quy hoạch, bảo vệ hệ sinh thái, quản lí rác, xử lí sự cố, chống IUU); sinh kế bền vững và thực thi pháp luật. Câu hỏi GV đặt ra: “Ô nhiễm dầu từ một cảng có thể ảnh hưởng đến những ngành nào?”; “Phát triển tổng hợp có nghĩa là làm mọi ngành ở mọi nơi không?”.

Sơ đồ tư duy của cặp HS gồm các ý đúng:

• Các ngành biển dùng chung tài nguyên và không gian nên phải phối hợp để hỗ trợ nhau, giảm xung đột.
• Ô nhiễm từ một hoạt động có thể ảnh hưởng tới thuỷ sản, du lịch và sức khoẻ con người.
• Biện pháp: quy hoạch, bảo vệ hệ sinh thái, quản lí rác, xử lí sự cố, chống IUU.
• Sinh kế bền vững, hạ tầng và thực thi pháp luật gắn với bảo vệ chủ quyền, quyền và lợi ích hợp pháp; không xâm phạm vùng biển nước khác.
• Kết luận HS rút ra: phát triển tổng hợp không phải làm mọi ngành ở mọi nơi.

Củng cố mốc khoảng cách của các vùng biển, phân biệt nhận định đúng – sai và xác định đúng đảo với địa phương hiện hành.

Hoạt động cặp đôi với thẻ đề, kết hợp trò chơi nhanh trên trang bài học NeoEdu. Bài tập 1: Ghép khái niệm với nội dung đúng. Bài tập 2: Đánh giá đúng – sai các nhận định (a, b, c, d). Bài tập 3: Đọc các số điểm trên bản đồ minh hoạ và ghép với địa phương hiện hành. GV chiếu từng bài, HS làm, sau đó đối chiếu đáp án.

Đề và đáp án:

• Bài 1 (ghép): Lãnh hải – 12 hải lí từ đường cơ sở; Vùng tiếp giáp – ranh ngoài tới 24 hải lí từ đường cơ sở; Vùng đặc quyền kinh tế – ranh ngoài tới 200 hải lí theo quy định luật quốc tế.
• Bài 2 (đúng – sai): a) EEZ nằm ngoài lãnh hải, mốc ngoài tối đa 200 hải lí từ đường cơ sở → Đúng. b) Thềm lục địa là toàn bộ cột nước tới 200 hải lí → Sai, vì thềm lục địa là đáy biển và lòng đất dưới đáy biển. c) Côn Đảo hiện thuộc Thành phố Hồ Chí Minh → Đúng. d) Phát triển tổng hợp có nghĩa là làm mọi ngành ở mọi nơi → Sai, vì đây là phối hợp sử dụng, có quy hoạch.
• Bài 3 (ghép đảo): Điểm 2 – Cồn Cỏ – Quảng Trị; Điểm 4 – Hoàng Sa – Đà Nẵng; Điểm 6 – Phú Quý – Lâm Đồng; Điểm 8 – Phú Quốc – An Giang.

HS vận dụng kiến thức đã học để phân tích quan hệ giữa phát triển tổng hợp biển, bảo vệ môi trường và bảo vệ quyền hợp pháp; liên hệ với địa phương ven biển.

Thảo luận cặp đôi, sau đó viết đoạn văn ngắn. Đề: “Phân tích quan hệ giữa phát triển tổng hợp biển, bảo vệ môi trường và bảo vệ quyền hợp pháp.” Gợi ý: nêu một ngành cùng sử dụng không gian biển; nêu một tác động môi trường; nêu biện pháp quản lí hoặc pháp luật; phân biệt chủ quyền với quyền chủ quyền. Câu hỏi GV đặt ra: “Ở địa phương em có ngành biển nào? Ngành đó cần bảo vệ điều gì?”.

Đoạn phân tích khoảng $5$–$7$ câu của cặp HS, có các ý: các ngành biển dùng chung tài nguyên và không gian nên phải phối hợp (ví dụ cảng, vận tải hỗ trợ thuỷ sản nhưng ô nhiễm dầu gây hại nuôi trồng và du lịch); bảo vệ nước, rừng ngập mặn, san hô giữ nền tảng sinh kế lâu dài; thực thi chống IUU và quản lí không gian hỗ trợ trật tự pháp luật; phân biệt các loại quyền và tôn trọng UNCLOS, giải quyết tranh chấp bằng hoà bình. Tiêu chí chấm: đủ bốn ý, có ví dụ, lập luận đúng, không suy kết luận vượt chứng cứ.