Giáo án Thực hành: Phân tích ý nghĩa của việc tăng cường kết nối liên vùng đối với sự phát triển của vùng Đông Nam Bộ

Huy động kiến thức nền, giúp HS nhận ra kết nối liên vùng gồm nhiều yếu tố ngoài hạ tầng đường sá và xác định nhiệm vụ của tiết thực hành.

GV nêu câu hỏi khởi động: “Theo em, nếu chỉ có một tuyến đường cao tốc nối Đông Nam Bộ với Đồng bằng sông Cửu Long thì việc buôn bán nông sản đã đủ hiệu quả chưa? Vì sao?” HS suy nghĩ cá nhân 1 phút, sau đó trao đổi nhanh với bạn cùng bàn. GV dẫn vào bài: tiết học sẽ phân tích ý nghĩa của kết nối liên vùng đối với Đông Nam Bộ.

Dự kiến HS nêu được: đường chỉ là một khâu; còn cần kho bãi, logistics, thông tin thị trường, tiêu chuẩn chất lượng và hợp đồng. Từ đó HS xác định được nhiệm vụ: làm rõ quan niệm, sơ đồ quan hệ, báo cáo mẫu và điều kiện đánh giá kết nối liên vùng.

HS hệ thống hoá quan niệm kết nối liên vùng và ba cặp quan hệ của Đông Nam Bộ với các vùng khác bằng kĩ thuật mảnh ghép, nhận ra quan hệ là hai chiều.

Chia lớp thành 3 nhóm chuyên gia, mỗi nhóm nghiên cứu một cặp quan hệ trong sơ đồ: (1) Đông Nam Bộ ↔ Đồng bằng sông Cửu Long; (2) Đông Nam Bộ ↔ Nam Trung Bộ; (3) Đông Nam Bộ ↔ các vùng khác. Mỗi nhóm trả lời các câu hỏi: Nội dung trao đổi chính là gì? Lợi ích nhận được ở phía Đông Nam Bộ và phía vùng đối tác là gì? Vì sao mũi tên phải hai chiều? Sau đó HS ghép lại thành nhóm mảnh ghép gồm đủ 3 chuyên gia để báo cáo tổng hợp. Quan niệm kết nối liên vùng gồm: vận tải, logistics, thị trường, lao động, thông tin, công nghệ, phối hợp quản lí.

Dự kiến bảng tổng hợp ghi trên khăn trải bàn hoặc vở: (1) Đông Nam Bộ ↔ Đồng bằng sông Cửu Long: Đông Nam Bộ nhận lương thực, thực phẩm, thị trường tiêu thụ và dịch vụ; vùng này nhận thị trường, dịch vụ từ Đông Nam Bộ. (2) Đông Nam Bộ ↔ Nam Trung Bộ: Đông Nam Bộ nhận nguyên liệu, năng lượng, cảng biển, khai thác du lịch; vùng kia có thêm thị trường và đầu tư. (3) Đông Nam Bộ ↔ các vùng khác: trao đổi lao động, tri thức, hàng hoá. Kết luận: mũi tên hai chiều thể hiện lợi ích và tác động qua lại, không phải khai thác một chiều.

HS phân tích được ý nghĩa của kết nối liên vùng qua chuỗi lương thực Đồng bằng sông Cửu Long – chế biến – logistics – thị trường, nhận ra điều kiện đồng bộ và giới hạn của báo cáo mẫu.

HS làm việc theo cặp với Phiếu học tập số 1, đọc mục “Báo cáo mẫu hoàn chỉnh” và mục “Điều kiện và đánh giá” trong hồ sơ. Các cặp trả lời các câu hỏi trong phiếu và chuẩn bị 1 đến 2 ý trình bày.

Dự kiến kết quả Phiếu học tập số 1: (1) Ý nghĩa đối với Đông Nam Bộ: mở rộng thị trường cho công nghiệp và dịch vụ, tiếp cận nông sản, năng lượng, nguyên liệu, nhân lực. (2) Ý nghĩa đối với vùng cung ứng: có thêm đầu ra, dịch vụ, vốn và công nghệ. (3) Điều kiện của chuỗi: vận tải, kho lạnh, tiêu chuẩn chất lượng và hợp đồng phải đồng bộ; chỉ có tuyến đường mà thiếu kho, thông tin và phối hợp thì chuỗi chưa hiệu quả. (4) Giới hạn: đây là mô hình phân tích, chưa đo mức giảm chi phí; không tự gán số liệu khi không có nguồn. (5) Chỉ tiêu đánh giá: thời gian vận chuyển, tổn thất, khả năng tiếp cận việc làm, thu nhập, chất thải, đo cùng phạm vi.

HS củng cố kiến thức về quan niệm, cơ chế và đánh giá tính đúng sai của nhận định trong hồ sơ; rèn kĩ năng đối chiếu nguồn.

Bài 1. Nhận định đúng nhất về kết nối liên vùng là gì? A. Gồm hạ tầng, thị trường, nguồn lực và quản lí; B. Chỉ có hạ tầng đường, không cần logistics hay hợp đồng; C. Chỉ chuyển tài nguyên một chiều tới vùng trung tâm; D. Chỉ tăng dòng hàng, không cần phối hợp quản lí lưu vực.
Bài 2. Chọn đúng hai cơ chế giúp chuỗi nông sản liên vùng vận hành tốt: A. Có đường thì không cần kho hoặc thông tin thị trường; B. Kho lạnh phù hợp giúp giảm tổn thất; C. Chuyển ô nhiễm sang vùng cung ứng để tăng bền vững; D. Tiêu chuẩn và hợp đồng rõ giúp các khâu phối hợp.
Bài 3. Ghép mốc/khái niệm với nội dung đúng: Mở thị trường; Tiếp cận nguồn lực; Phối hợp quản lí với các nội dung: Giảm xung đột và chia sẻ lợi ích; Tăng khả năng bán hàng và dịch vụ; Nguyên liệu, nhân lực, tri thức.
Bài 4. Đánh giá Đúng (Đ) hoặc Sai (S): a) Liên kết chỉ cần một con đường, không cần thị trường hoặc quản lí. b) Kho lạnh, tiêu chuẩn, hợp đồng hỗ trợ chuỗi nông sản. c) Chia sẻ lợi ích là điều kiện bền vững. d) Cần xem tác động ô nhiễm và tài nguyên xuyên vùng.

Đáp án: Bài 1: A (Gồm hạ tầng, thị trường, nguồn lực và quản lí). Bài 2: B và D (kho lạnh giảm tổn thất; tiêu chuẩn và hợp đồng giúp các khâu phối hợp). Bài 3: Mở thị trường – Tăng khả năng bán hàng và dịch vụ; Tiếp cận nguồn lực – Nguyên liệu, nhân lực, tri thức; Phối hợp quản lí – Giảm xung đột và chia sẻ lợi ích. Bài 4: a) S (đường chưa đủ cho chuỗi hoạt động, cần nhiều khâu phối hợp); b) Đ; c) Đ; d) Đ (tránh đẩy chi phí môi trường sang vùng khác).

Chuyển đổi kiến thức thành sản phẩm viết có căn cứ: trình bày nội dung báo cáo mẫu và tổng hợp ba nội dung ghi nhớ.

Bài 7. Từ hồ sơ, trình bày và giải thích nội dung “Báo cáo mẫu hoàn chỉnh” bằng một đoạn 100–180 chữ, nêu một giới hạn khi sử dụng thông tin. Bài 8. Lập bảng ba hàng theo các mục Mở thị trường, Tiếp cận nguồn lực, Phối hợp quản lí; mỗi hàng ghi nội dung đúng và ý nghĩa trong bài.

Dự kiến đoạn văn bài 7 đạt đủ: giải thích Đông Nam Bộ mở thị trường và tiếp cận nông sản, năng lượng, nguyên liệu, nhân lực; nêu chuỗi lương thực Đồng bằng sông Cửu Long cần vận tải, kho lạnh, tiêu chuẩn và hợp đồng đồng bộ; nêu giới hạn: đây là mô hình phân tích, chưa đo mức giảm chi phí. Bảng bài 8: Mở thị trường – Tăng khả năng bán hàng và dịch vụ, đầu ra cần tiêu chuẩn và hợp đồng; Tiếp cận nguồn lực – Nguyên liệu, nhân lực, tri thức, tăng lựa chọn nhưng không làm cạn nguồn lực vùng cung ứng; Phối hợp quản lí – Giảm xung đột và chia sẻ lợi ích, giảm chuyển ô nhiễm, bảo vệ lưu vực.

Vận dụng kiến thức để viết kết luận có điều kiện về lợi ích hai chiều trong liên kết liên vùng và đề xuất cách kiểm tra thêm, gắn với chuỗi nông sản thực tế của Đồng bằng sông Cửu Long.

Giao HS (tại lớp hoặc về nhà) viết một đoạn 5 đến 7 câu với đề: “Giải thích vì sao lợi ích hai chiều là điều kiện của liên kết bền vững.” Yêu cầu: kết luận có điều kiện, nêu một căn cứ về giá trị vùng cung ứng nhận được và một căn cứ về lợi ích nguyên liệu, dịch vụ của Đông Nam Bộ, sau đó đề xuất 1 đến 2 nguồn hoặc cách kiểm tra tiếp (ví dụ đối chiếu số liệu thống kê, báo cáo của doanh nghiệp chuỗi, phạm vi thời gian và địa bàn). Không khẳng định đã khảo sát khi chưa thực hiện.

Dự kiến sản phẩm: Nếu vùng trung tâm chỉ lấy nguyên liệu, lao động mà không chia sẻ giá trị, vùng cung ứng có thể cạn tài nguyên, mất nhân lực, ô nhiễm và lệ thuộc. Liên kết bền vững cần hợp đồng công bằng, cơ sở chế biến, đào tạo, dịch vụ và hạ tầng đem lợi cho cả hai. Đề xuất kiểm tra: đối chiếu số liệu thương mại liên vùng theo năm, kiểm tra phạm vi (địa bàn, thời điểm) và đọc kĩ điều khoản hợp đồng công bằng trước khi kết luận.