NeoEdu
Giáo án Giáo dục công dân 9
Giáo dục công dânLớp 9Bài 7. Thích ứng với thay đổi

Giáo án Thích ứng với thay đổi

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH · 1 tiết (45 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Mục tiêu

1. Kiến thức

  • Nêu được khái niệm thích ứng: điều chỉnh nhận thức, cảm xúc và hành động trước hoàn cảnh mới để tiếp tục mục tiêu phù hợp.
  • Giải thích được thích ứng bằng dấu hiệu cụ thể: xác định điều thay đổi và điều giữ được, gọi tên cảm xúc, thu thông tin chính xác, thử bước nhỏ và nhờ hỗ trợ.
  • Phân biệt được chấp nhận điều đã thay đổi với cam chịu bất công; thích ứng không đòi hỏi vui ngay hay phủ nhận mất mát.
  • Vận dụng được các bước thích ứng để phân tích tình huống của Dương và lập kế hoạch ba ngày đầu có căn cứ, an toàn.

2. Năng lực

a) Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: HS tự ghi lại trải nghiệm thay đổi của bản thân, tự tra cứu và hoàn thành phiếu học tập theo từng bước.
  • Giao tiếp và hợp tác: HS làm việc cặp đôi, nhóm, trình bày ý kiến rõ ràng, lắng nghe và tôn trọng góp ý của bạn.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS xác định phần kiểm soát được và phần cần chấp nhận hoặc kiến nghị, đề xuất giải pháp bước nhỏ cho tình huống mới.

b) Năng lực đặc thù

  • Điều chỉnh hành vi: HS nhận diện cảm xúc của bản thân khi gặp thay đổi, lựa chọn hành động thích ứng có căn cứ và tôn trọng người khác (gia đình, nhà trường, bạn cũ).
  • Phát triển bản thân: HS nhận ra khả năng điều chỉnh bản thân qua từng bước nhỏ, biết nhờ hỗ trợ và đánh giá lại kế hoạch của mình.

3. Phẩm chất

  • Chăm chỉ: HS hoàn thành đủ phiếu học tập và bài tập vận dụng, kiên trì lập kế hoạch từng bước.
  • Trách nhiệm: HS nêu được việc mình có thể tự làm (chuẩn bị đồ, đặt giờ, hỏi tuyến đi) và không đổ lỗi cho hoàn cảnh.
  • Nhân ái: HS thể hiện sự thông cảm với bạn đang phải chuyển nơi ở, tôn trọng cảm xúc buồn của người khác và không cười nhạo bạn gặp khó khăn.

II. Thiết bị dạy học và học liệu

1. Giáo viên

  • Sách giáo khoa Giáo dục công dân 9 (Kết nối tri thức với cuộc sống), bài 7.
  • Máy chiếu, slide nội dung khái niệm, tình huống của Dương và các bước thực hiện.
  • Bảng phụ hoặc giấy A0 ghi sẵn 4 nhiệm vụ nhóm.
  • Phiếu học tập số 1 và Phiếu học tập số 2 (in cho mỗi nhóm và mỗi HS).
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác (neoedu.vn/learn/9/civic/bai-7-thich-ung-voi-thay-doi), dùng để chiếu và kiểm tra nhanh phần luyện tập.

2. Học sinh

  • Sách giáo khoa Giáo dục công dân 9, vở ghi, bút, bút dạ.
  • Thiết bị kết nối (điện thoại hoặc máy tính bảng, nếu lớp được phép) để truy cập học liệu NeoEdu khi GV hướng dẫn.

III. Tiến trình dạy học

Hoạt động 1: Mở đầu · 5 phút

Cảm nhận khi thay đổi

a) Mục tiêu

Huy động trải nghiệm thực tế của HS về những thay đổi trong cuộc sống; xác định vấn đề cần giải quyết trong bài học.

b) Nội dung

HS suy nghĩ cá nhân và trả lời ba câu hỏi GV chiếu lên màn hình:

  • Em đã từng phải thay đổi điều gì (trường lớp, nơi ở, bạn bè, thời gian biểu)?
  • Khi đó em cảm thấy thế nào?
  • Điều gì giúp em dần quen với hoàn cảnh mới?

c) Sản phẩm

Mỗi HS ghi được ít nhất một trải nghiệm thay đổi và một cảm xúc của bản thân vào vở. Qua chia sẻ, lớp nhận ra: thay đổi là điều thường gặp; cảm xúc buồn, lo lắng là bình thường; thích ứng cần từng bước và có sự giúp đỡ. Từ đó HS xác định nhiệm vụ: tìm hiểu thích ứng là gì và làm thế nào để thích ứng với thay đổi.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV nêu tình huống mở: 'Có bạn phải chuyển trường giữa năm học, có bạn phải đổi tuyến đi học vì gia đình chuyển nhà. Các em đã bao giờ gặp thay đổi tương tự chưa?' Sau đó chiếu ba câu hỏi và yêu cầu HS suy nghĩ 1 phút.

    Học sinh

    HS lắng nghe, nhớ lại trải nghiệm của bản thân và ghi nhanh ý chính vào vở.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV quan sát, gợi ý những HS còn lúng túng bằng câu hỏi nhỏ: 'Em lo lắng điều gì nhất khi thay đổi?'

    Học sinh

    HS trả lời cá nhân. Ví dụ dự kiến: 'Em phải chuyển trường nên lo không quen bạn mới'; 'Em nhớ nhóm bạn cũ'; 'Em thấy bối rối nhưng dần quen khi có bạn bè giúp đỡ'.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    Mời 2 đến 3 HS chia sẻ, yêu cầu các HS khác nhận xét ngắn gọn, tôn trọng cảm xúc của bạn.

    Học sinh

    HS trình bày trải nghiệm và cảm xúc. HS khác bổ sung: 'Em cũng thấy buồn nhưng sau vài tuần thì quen'.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV nhận xét: thay đổi là chuyện bình thường, cảm xúc buồn hay lo lắng là điều dễ hiểu. GV dẫn vào bài: 'Hôm nay chúng ta tìm hiểu cách thích ứng với thay đổi một cách chủ động và có căn cứ.'

    Học sinh

    HS ghi tên bài 'Thích ứng với thay đổi' vào vở và xác định nhiệm vụ học tập.

Hoạt động 2.1: Hình thành kiến thức mới · 10 phút

Thích ứng là gì và không là gì

a) Mục tiêu

Nêu được khái niệm thích ứng; phân biệt chấp nhận điều đã thay đổi với cam chịu bất công và với việc phủ nhận mất mát.

b) Nội dung

HS làm việc theo cặp đôi, đọc mục Hiểu bản chất và phân biệt trong SGK và khái niệm trên slide, sau đó trả lời ba câu hỏi:

  • Thích ứng gồm những mặt nào (nhận thức, cảm xúc, hành động)?
  • Vì sao chấp nhận điều đã thay đổi không phải là cam chịu bất công?
  • Thích ứng có bắt buộc phải vui ngay hay phủ nhận mất mát không? Có thể nhờ hỗ trợ và góp ý để cải thiện hoàn cảnh không?

c) Sản phẩm

Kết luận HS ghi được vào vở:

  • Thích ứng là điều chỉnh nhận thức, cảm xúc và hành động trước hoàn cảnh mới để tiếp tục mục tiêu phù hợp.
  • Chấp nhận điều đã thay đổi là nhìn nhận thực tế để hành động; cam chịu là buông xuôi, chịu đựng điều bất công mà không lên tiếng.
  • Thích ứng không đòi hỏi vui ngay và không phủ nhận mất mát; người thích ứng vẫn có thể tìm hỗ trợ và góp ý để cải thiện hoàn cảnh.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV chia lớp thành các cặp đôi, nêu ba câu hỏi và yêu cầu HS đọc nhanh nội dung khái niệm, khoảng 3 phút.

    Học sinh

    HS đọc SGK, gạch chân từ khóa về khái niệm thích ứng và nhận nhiệm vụ.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV đi quanh lớp, nhắc HS chỉ ra căn cứ trong sách khi trả lời, không trả lời theo cảm tính.

    Học sinh

    HS thảo luận cặp đôi và ghi ý chính. Ví dụ dự kiến: 'Thích ứng gồm nghĩ khác đi, cảm thấy được và làm việc phù hợp'; 'Chấp nhận là hiểu đúng thực tế để tìm cách làm tiếp, còn cam chịu là không dám nói gì'; 'Không cần vui ngay, có thể nhờ thầy cô hoặc bố mẹ góp ý'.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    Mời 2 cặp báo cáo, yêu cầu cả lớp nhận xét và bổ sung. GV nêu thêm tình huống: 'Bạn bị bạn khác trêu chọc vì chuyển trường, bạn nên làm gì?' để HS phân biệt cam chịu và thích ứng.

    Học sinh

    Đại diện cặp trình bày. Các cặp khác bổ sung: 'Thích ứng là nói chuyện với thầy cô để được hỗ trợ, không phải im lặng chịu đựng'.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt khái niệm thích ứng và ba ý phân biệt: không cam chịu, không đòi vui ngay, không phủ nhận mất mát; thích ứng có thể diễn ra từng bước và cần sự hỗ trợ.

    Học sinh

    HS ghi khái niệm và các ý phân biệt vào vở, nhắc lại theo GV.

Hoạt động 2.2: Hình thành kiến thức mới · 10 phút

Các bước thực hiện thích ứng

a) Mục tiêu

Giải thích được thích ứng bằng dấu hiệu cụ thể; phân biệt phần có thể kiểm soát với phần cần chấp nhận hoặc kiến nghị.

b) Nội dung

HS làm việc nhóm 4 người theo kĩ thuật mảnh ghép với tình huống giả định về Dương (gia đình chuyển nơi ở, Dương phải đổi tuyến đi học, bạn lo trễ giờ, nhớ bạn cũ và muốn bỏ câu lạc bộ; trường có người hướng dẫn tuyến xe, nhóm cũ có thể liên lạc đúng giờ). Mỗi nhóm nhận một nhiệm vụ trong Phiếu học tập số 1:

  • Nhóm 1: Xác định điều thay đổi và điều giữ được; gọi tên cảm xúc của Dương.
  • Nhóm 2: Thu thông tin chính xác về tuyến xe và nguồn hỗ trợ.
  • Nhóm 3: Thử bước nhỏ, nhờ hỗ trợ và đánh giá.
  • Nhóm 4: Phân biệt việc Dương kiểm soát được với việc cần chấp nhận hoặc kiến nghị.

c) Sản phẩm

Phiếu học tập số 1 đã hoàn thành với nội dung chính:

  • Điều thay đổi: nơi ở, tuyến đi học, giờ xuất phát. Điều giữ được: bạn cũ (liên lạc được), câu lạc bộ, mục tiêu học tập.
  • Cảm xúc gọi tên: lo lắng về giờ đi học, nhớ bạn cũ, buồn khi phải rời câu lạc bộ.
  • Thông tin chính xác: hỏi người hướng dẫn tuyến xe của trường, tham khảo gia đình về điểm đón an toàn.
  • Bước nhỏ và hỗ trợ: đi cùng người lớn để ước lượng thời gian, đặt giờ xuất phát có dự phòng, nhóm cũ liên lạc đúng giờ.
  • Phân biệt: Dương kiểm soát được việc chuẩn bị đồ, đặt giờ, hỏi tuyến; cần chấp nhận việc đã chuyển nhà; có thể kiến nghị với gia đình và nhà trường về lịch câu lạc bộ hoặc cách hỗ trợ đi lại.
  • Kết luận: thích ứng bằng dấu hiệu cụ thể là có kế hoạch từng bước, không xóa cảm xúc và không đi thử đường nguy hiểm.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV chiếu tình huống của Dương và phát Phiếu học tập số 1. Hướng dẫn nhóm chia nhiệm vụ, lưu ý không đi thử đường nguy hiểm và luôn có người lớn hỗ trợ.

    Học sinh

    HS đọc tình huống, nhận nhiệm vụ nhóm và phân công người ghi, người trình bày.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV đi quan sát, hỏi gợi mở: 'Điều nào Dương có thể tự làm ngay? Điều nào Dương cần người lớn hoặc nhà trường giúp?'

    Học sinh

    Các nhóm thảo luận và điền Phiếu học tập số 1. Ví dụ dự kiến: 'Dương tự chuẩn bị cặp và đặt giờ báo thức'; 'Dương cần thầy cô hướng dẫn tuyến xe'; 'Việc đã chuyển nhà là điều phải chấp nhận'.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    Mời lần lượt đại diện các nhóm 1 đến 4 trình bày. Yêu cầu nhóm khác đặt câu hỏi phản biện nếu có chỗ chưa rõ.

    Học sinh

    Đại diện nhóm trình bày kết quả. Nhóm khác góp ý, ví dụ: 'Nhóm em thấy việc kiến nghị nên nói với gia đình trước rồi mới nói với nhà trường'.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV tổng hợp bốn bước thực hiện: xác định điều thay đổi và điều giữ được; gọi tên cảm xúc; thu thông tin chính xác; thử bước nhỏ, nhờ hỗ trợ và đánh giá. GV nhấn mạnh phân biệt phần kiểm soát được với phần cần chấp nhận hoặc kiến nghị. Ghi vào bảng: thích ứng có thể diễn ra từng bước và cần sự hỗ trợ.

    Học sinh

    HS ghi bốn bước và cách phân biệt kiểm soát, chấp nhận, kiến nghị vào vở.

Hoạt động 3: Luyện tập · 10 phút

Củng cố qua tình huống của Dương

a) Mục tiêu

Vận dụng kiến thức đã học để ghép nội dung, xác định hành động thích ứng và đánh giá nhận định đúng, sai.

b) Nội dung

HS làm Phiếu học tập số 2 theo cá nhân, sau đó đổi chéo kiểm tra với bạn cùng bàn. Phiếu gồm bốn câu:

  • Câu 1: Ghép biểu hiện với nội dung phù hợp (điều thay đổi, nguồn hỗ trợ, bước thử).
  • Câu 2: Chọn hành động giúp Dương thích ứng từng bước (A, B, C, D).
  • Câu 3: Đánh giá hai nhận định a) và b) là Đúng hay Sai.
  • Câu 5: Chọn nhận định đúng (A hoặc B).

c) Sản phẩm

Đáp án:

  • Câu 1: Điều thay đổi là nơi ở, tuyến đi học; nguồn hỗ trợ là gia đình, trường và bạn bè; bước thử là lập lịch và kiểm tra tuyến an toàn.
  • Câu 2: Đáp án A (Tìm thông tin tuyến an toàn, thử lịch và giữ liên lạc phù hợp). Giải thích: thu thông tin và giữ nguồn hỗ trợ giúp ổn định; không cần xóa cảm xúc hoặc thử đường nguy hiểm.
  • Câu 3: a) Đúng (Thích ứng có thể diễn ra từng bước và cần sự hỗ trợ). b) Sai (Chấp nhận thay đổi không có nghĩa là không được góp ý điều chưa hợp lí).
  • Câu 5: Đáp án B (Thích ứng có thể diễn ra từng bước và cần sự hỗ trợ).

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV phát Phiếu học tập số 2, nêu thời gian 6 phút làm cá nhân và 4 phút kiểm tra chéo bằng cách đổi bài với bạn cùng bàn.

    Học sinh

    HS nhận phiếu, đọc kĩ yêu cầu từng câu.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV quan sát, nhắc HS dựa vào nội dung đã học và chỉ rõ căn cứ khi trả lời câu 3. Có thể chiếu học liệu NeoEdu để HS đối chiếu nếu còn thời gian.

    Học sinh

    HS làm bài cá nhân, sau đó kiểm tra chéo và thống nhất đáp án. Ví dụ dự kiến: 'Câu 3b sai vì góp ý vẫn là quyền của người thích ứng'.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    Chiếu đáp án, mời 2 HS giải thích lí do chọn đáp án câu 2 và câu 3b.

    Học sinh

    HS trình bày, các bạn khác đối chiếu với phiếu của mình và sửa nếu sai.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV nhận xét, nhấn mạnh câu 3b: góp ý điều chưa hợp lí vẫn là việc nên làm khi cần, không mâu thuẫn với chấp nhận thay đổi.

    Học sinh

    HS sửa lỗi sai trong phiếu và ghi chú lại nhận định quan trọng.

Hoạt động 4: Vận dụng · 10 phút

Lập kế hoạch thích ứng của em

a) Mục tiêu

Vận dụng các bước thích ứng vào một thay đổi thực tế của bản thân hoặc người quen, lập kế hoạch ba bước có căn cứ, an toàn và tôn trọng người khác.

b) Nội dung

HS viết cá nhân kế hoạch ba bước cho một thay đổi có thật hoặc có thể xảy ra với bản thân, bạn bè hoặc người thân (ví dụ: chuyển trường, bạn cũ chuyển đi, đổi lịch học thêm). Kế hoạch gồm: điều thay đổi và điều giữ được; việc em tự làm; việc cần nhờ hỗ trợ (gia đình, thầy cô, bạn bè). Sau đó 2 đến 3 HS chia sẻ trước lớp. Bài tập này có thể tiếp tục ở nhà.

c) Sản phẩm

Mỗi HS có bản kế hoạch ba bước gồm: ba dòng ghi điều thay đổi và điều giữ được; ít nhất hai hành động cụ thể tự làm được; ít nhất một hỗ trợ cần nhờ người khác. Ví dụ tốt: 'Bước 1: Hỏi bạn đang học cùng trường về đường đi; Bước 2: Đi thử tuyến xe cùng bố mẹ vào cuối tuần; Bước 3: Giữ liên lạc với bạn cũ vào giờ nghỉ trưa, không để việc này ảnh hưởng giờ học.'

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV nêu yêu cầu viết kế hoạch ba bước, nhấn mạnh không chọn tình huống nguy hiểm và luôn có người lớn hỗ trợ. Cho HS 4 phút viết cá nhân.

    Học sinh

    HS chọn một thay đổi có thật hoặc có thể xảy ra và viết kế hoạch vào vở.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV đi quanh lớp, gợi ý HS kiểm tra lại kế hoạch đã có đủ điều thay đổi, việc tự làm và việc cần hỗ trợ chưa.

    Học sinh

    HS viết và tự kiểm tra kế hoạch theo gợi ý của GV.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    Mời 2 đến 3 HS đọc kế hoạch. Yêu cầu cả lớp nhận xét theo hai tiêu chí: có căn cứ và có tôn trọng người khác không.

    Học sinh

    HS chia sẻ. Các bạn góp ý, ví dụ: 'Bạn nên nói với gia đình trước khi đi thử tuyến để an toàn hơn'.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV nhận xét chung, khen ngợi những kế hoạch cụ thể và có hỗ trợ; nhắc HS: thích ứng là quá trình, không cần làm ngay mọi việc. Giao bài tập về nhà.

    Học sinh

    HS hoàn thiện kế hoạch và ghi bài tập về nhà vào vở.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Tình huống: Gia đình chuyển nơi ở, Dương phải đổi tuyến đi học. Bạn lo trễ giờ và nhớ bạn cũ, muốn bỏ câu lạc bộ. Trường có người hướng dẫn tuyến xe, nhóm cũ có thể liên lạc đúng giờ.
Nhóm: ............ Nhiệm vụ nhóm: ............

Điền thông tin vào bảng nội dung sau (ghi vắn tắt bằng cụm từ):

  • Điều thay đổi: ............
  • Điều giữ được: ............
  • Cảm xúc của Dương (gọi tên): ............
  • Thông tin cần thu thập chính xác và nguồn: ............
  • Bước nhỏ có thể thử (kèm nhờ hỗ trợ và cách đánh giá): ............
  • Phần Dương có thể kiểm soát: ............
  • Phần Dương cần chấp nhận: ............
  • Phần Dương có thể kiến nghị hoặc góp ý: ............

Câu hỏi thảo luận: Vì sao việc đi thử đường nguy hiểm không phải là bước thích ứng nên làm?

Phiếu học tập số 2

Họ và tên: ............ Lớp: ............

Câu 1. Ghép biểu hiện với nội dung phù hợp:

  • Điều thay đổi | Nguồn hỗ trợ | Bước thử
  • Nơi ở, tuyến đi học | Gia đình, trường và bạn bè | Lập lịch và kiểm tra tuyến an toàn
    (Viết lại cặp ghép đúng vào vở.)

Câu 2. Gia đình chuyển nơi ở, Dương phải đổi tuyến đi học. Việc nào giúp thích ứng từng bước?
A. Tìm thông tin tuyến an toàn, thử lịch và giữ liên lạc phù hợp.
B. Phải quên bạn cũ ngay.
C. Tự đi thử mọi ngõ tối cho nhanh.
D. Bỏ mọi mục tiêu học vì đã chuyển nhà.

Câu 3. Đánh giá hai nhận định (Đ: đúng; S: sai):
a) Thích ứng có thể diễn ra từng bước và cần sự hỗ trợ.
b) Chấp nhận thay đổi nghĩa là không được góp ý điều chưa hợp lí.

Câu 5. Nhận định nào đúng với nội dung bài, kể cả ngoài tình huống đã nêu?
A. Chấp nhận thay đổi nghĩa là không được góp ý điều chưa hợp lí.
B. Thích ứng có thể diễn ra từng bước và cần sự hỗ trợ.

Hướng dẫn về nhà

  • Hoàn thiện kế hoạch thích ứng ba bước của em đã viết trên lớp: bổ sung đầy đủ điều thay đổi, việc em tự làm và việc cần nhờ hỗ trợ; trao đổi với bố mẹ hoặc người thân về kế hoạch này.
  • Viết kế hoạch ba ngày đầu cho Dương theo tình huống trong bài: Ngày 1 hỏi gia đình và trường về tuyến đi cùng điểm đón an toàn; Ngày 2 đi cùng người lớn nếu cần để ước lượng thời gian, không tự thử đường nguy hiểm; Ngày 3 chuẩn bị giờ xuất phát có dự phòng. Giải thích ngắn gọn vì sao các bước này phù hợp với dữ kiện đề bài, không thêm thông tin chưa có.
  • Ghi nhớ nội dung bài: Thích ứng có thể diễn ra từng bước và cần sự hỗ trợ. Xác định điều thay đổi và điều giữ được; gọi tên cảm xúc; thu thông tin chính xác; thử bước nhỏ, nhờ hỗ trợ và đánh giá. Học thuộc khái niệm thích ứng và ôn lại Phiếu học tập số 2. Có thể luyện tập thêm trên trang bài học NeoEdu: neoedu.vn/learn/9/civic/bai-7-thich-ung-voi-thay-doi.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.