Giáo án Quyền tự do kinh doanh và nghĩa vụ nộp thuế

Huy động kinh nghiệm sống của HS về hoạt động mua bán, kinh doanh nhỏ; giúp HS nhận ra kinh doanh là quyền nhưng đi kèm trách nhiệm, từ đó xác định vấn đề bài học.

GV nêu câu hỏi: “Em đã thấy những hoạt động buôn bán nào quanh nhà mình (bán hàng online, quán ăn, cửa hàng tạp hóa)?” và “Theo em, một người muốn mở cửa hàng bán hàng online thì có được làm tự do không, hay còn phải làm gì khác?”. HS trả lời nhanh cá nhân, sau đó GV dẫn vào nội dung: quyền kinh doanh đi kèm nghĩa vụ thuế.

HS nêu được ít nhất hai hoạt động kinh doanh quen thuộc và nhận ra: kinh doanh được làm theo quyền, nhưng phải đáp ứng điều kiện và thực hiện nghĩa vụ theo luật. Từ đó HS xác định nhiệm vụ: phân biệt quyền kinh doanh với nghĩa vụ thuế và tìm căn cứ pháp lí hiện hành.

Nêu được khái niệm tự do kinh doanh và nghĩa vụ nộp thuế; phân biệt quyền kinh doanh với những hành vi bị cấm.

HS làm việc theo nhóm 4 với Phiếu học tập số 1. Các nhóm đọc phần khái niệm trong sách giáo khoa và trả lời:

• Câu 1: Tự do kinh doanh gồm những nội dung nào? Ngành có điều kiện khác ngành thông thường ở điểm nào?
• Câu 2: Vì sao nghĩa vụ nộp thuế là theo luật, không phải tự nguyện?
• Câu 3: Vì sao quyền kinh doanh không đồng nghĩa với việc được bán hàng giả hoặc che giấu doanh thu?
  Nhóm điền bảng phân biệt Quyền – Nghĩa vụ – Hành vi bị cấm.

Phiếu học tập số 1 hoàn chỉnh, trong đó HS rút ra kiến thức:

• Tự do kinh doanh: được kinh doanh ngành, nghề pháp luật không cấm; với ngành có điều kiện thì phải đáp ứng điều kiện, đăng kí và thực hiện trách nhiệm theo quy định.
• Nghĩa vụ nộp thuế: thực hiện theo luật, không tự chọn bỏ.
• Hành vi không được coi là tự do kinh doanh: bán hàng giả, che giấu doanh thu, kinh doanh ngành pháp luật cấm.

Vận dụng được quy trình xác định ngành, chủ thể, điều kiện và quy định có hiệu lực; giải thích được vì sao không dùng nguyên tờ hướng dẫn cũ cho năm 2026.

GV trình bày tình huống: “Một cửa hàng nghĩ bán trực tuyến thì không cần quan tâm thuế. Bạn lấy tờ hướng dẫn cũ về thuế khoán và lệ phí môn bài làm căn cứ cho năm 2026; chủ cửa hàng muốn kiểm lại nguồn chính thức.”
Nhóm thảo luận hai câu hỏi:

• Câu 1: Kênh bán trực tuyến có tự loại trừ nghĩa vụ thuế không? Vì sao?
• Câu 2: Vì sao không nên dùng nguyên tờ hướng dẫn cũ? Nghị quyết 198/2025/QH15 (theo nguồn dẫn trong bài) thay đổi gì từ ngày 01/01/2026?
  Lưu ý: việc bỏ phương pháp khoán không có nghĩa là miễn mọi thuế; không tự tính số thuế khi chưa đủ dữ kiện.

HS rút ra:

• Kênh bán (trực tuyến hay không) không tự loại nghĩa vụ thuế.
• Từ 01/01/2026, hộ, cá nhân kinh doanh không áp dụng phương pháp khoán thuế; chấm dứt thu, nộp lệ phí môn bài cùng ngày. Vì vậy ví dụ cũ không còn là hướng dẫn hiện hành.
• Bỏ khoán không đồng nghĩa miễn mọi thuế; cần tra quy định quản lí thuế phù hợp, không đoán thuế suất.
• Cách làm đúng: xác định ngành, chủ thể, điều kiện, quy định có hiệu lực; lưu nguồn chính thức.

Củng cố khái niệm, phân biệt được nhận định đúng – sai và lựa chọn kết luận phù hợp dựa trên căn cứ.

HS làm bài tập theo cặp đôi, sau đó đối chiếu với học liệu NeoEdu (bài tập tương tác) nếu có thiết bị, hoặc đối chiếu với đáp án trong sách.
Bài 1: Ghép biểu hiện với nội dung phù hợp (Quyền, Trách nhiệm, Thuế).
Bài 2: Chọn kết luận phù hợp nhất cho tình huống cửa hàng bán trực tuyến (A, B, C, D).
Bài 3: Đánh giá hai nhận định a) và b) là Đúng hay Sai.
Bài 4: Điền từ còn thiếu: “Quyền lựa chọn và thực hiện hoạt động kinh doanh trong ngành, nghề pháp luật không cấm, đồng thời đáp ứng điều kiện liên quan, được gọi là …”.

Đề và đáp án:

• Bài 1: Quyền – Chọn ngành pháp luật không cấm; Trách nhiệm – Đáp ứng điều kiện và nghĩa vụ liên quan; Thuế – Thực hiện theo luật, không tự chọn bỏ.
• Bài 2: Đáp án A – Bán trực tuyến không tự miễn nghĩa vụ; phải đối chiếu quy định năm 2026 và hồ sơ thực tế. (Loại B vì dùng tờ cũ bất kể ngày; loại C vì quyền kinh doanh không cho phép không ghi doanh thu; loại D vì không có mức thuế chung cho mọi cửa hàng.)
• Bài 3: a) Đ – Kinh doanh hợp pháp gắn nghĩa vụ thuế theo quy định hiện hành. b) S – Tự do kinh doanh không có nghĩa là kinh doanh mọi ngành dù luật cấm.
• Bài 4: Tự do kinh doanh.

Vận dụng quy trình xác định ngành, chủ thể, điều kiện, quy định có hiệu lực và nguồn chính thức để lập phiếu kiểm pháp lí cho một hoạt động kinh doanh giả định, không ghi mức thuế khi chưa đủ hồ sơ.

Theo nhóm 4, HS hoàn thành Phiếu kiểm pháp lí (xem Phiếu học tập số 2) cho tình huống cửa hàng bán trực tuyến trong bài học. Nhóm trả lời các câu hỏi trong phiếu, ghi rõ những gì còn thiếu và câu hỏi cần hỏi cơ quan có thẩm quyền.

Phiếu kiểm pháp lí hoàn chỉnh với các nội dung chính:

• Ngành, sản phẩm có bị cấm hoặc có điều kiện không? Cần đối chiếu danh mục hiện hành.
• Chủ thể và đăng kí theo quy định nào hiện hành?
• Ghi doanh thu và lưu chứng từ như thế nào? (ghi chép trung thực, lưu chứng từ đầy đủ)
• Cơ quan thuế hướng dẫn nghĩa vụ nào và áp dụng từ ngày nào? Lưu nguồn chính thức.
• Câu hỏi cần hỏi thêm; không ghi số thuế khi chưa đủ hồ sơ.