Giáo án Sống có lí tưởng

Tạo tình huống gợi mở, giúp HS nhận ra rằng chọn nghề không chỉ dựa trên thu nhập và bước đầu hình thành nhu cầu tìm hiểu lí tưởng sống.

GV chiếu hai câu hỏi lên màn hình: (1) Nếu được chọn một nghề, em chọn vì lí do gì? (2) Hai người cùng làm bác sĩ có nhất thiết có cùng mục đích sống không? Vì sao? HS suy nghĩ cá nhân khoảng 1 phút, sau đó giơ tay phát biểu.

Khoảng 3–4 ý kiến của HS. Kết luận được ghi lên bảng: Cùng một nghề có thể phục vụ những mục đích khác nhau; điều quan trọng là mục đích đứng sau lựa chọn đó.

HS nêu được khái niệm lí tưởng sống và phân biệt được lí tưởng với nghề nghiệp hoặc thu nhập đơn thuần.

HS làm việc theo nhóm bốn, đọc mục “Hiểu bản chất và phân biệt” trong sách và hoàn thành Phiếu học tập số 1 gồm:

• Câu 1: Hoàn thiện khái niệm lí tưởng sống theo ý hiểu của nhóm.
• Câu 2: Điền vào bảng so sánh hai trường hợp: “Chọn nghề vì lương cao” và “Chọn nghề để phục vụ cộng đồng”, xét theo mục đích, định hướng lâu dài và đóng góp cho cộng đồng.
• Câu 3: Nêu một ví dụ cùng một nghề có thể phục vụ mục đích khác nhau.

Khái niệm được nhóm thống nhất: Lí tưởng sống là mục đích cao đẹp định hướng lâu dài cho lựa chọn và nỗ lực, gắn lợi ích bản thân với đóng góp cho cộng đồng, đất nước.
Bảng so sánh dự kiến:

• Chọn nghề vì lương cao: mục đích chủ yếu là thu nhập riêng; định hướng ngắn, dễ thay đổi; đóng góp cho cộng đồng không rõ.
• Chọn nghề để phục vụ cộng đồng: mục đích gắn với lợi ích chung; định hướng lâu dài; đóng góp cho cộng đồng rõ ràng.
  Ví dụ: Hai người cùng là giáo viên, một người dạy để có thu nhập, một người dạy để giúp học sinh vùng khó khăn có cơ hội học tập.

HS nắm được bốn bước cụ thể hóa lí tưởng và biết vận dụng để phân tích tình huống, nhận ra hành động phù hợp và không phù hợp.

GV chiếu tình huống giả định về Khánh: “Khánh muốn làm kĩ sư để thiết kế công trình tiếp cận cho người khuyết tật. Khánh đang học toán, hỏi người dùng về khó khăn và tham gia nhóm hỗ trợ học liệu; bạn khuyên chỉ cần chọn nghề lương cao.”
HS làm việc theo nhóm bốn, hoàn thành Phiếu học tập số 2:

• Câu 1: Giá trị Khánh muốn theo đuổi là gì?
• Câu 2: Những hành động nào của Khánh cho thấy lí tưởng được chuyển thành việc làm cụ thể? Vì sao?
• Câu 3: Lời khuyên của bạn có căn cứ không? Vì sao?
• Câu 4: Nêu bốn bước cụ thể hóa lí tưởng theo bài học và áp dụng từng bước vào trường hợp của Khánh.

• Giá trị: cơ hội tiếp cận bình đẳng cho người khuyết tật.
• Hành động cho thấy lí tưởng được cụ thể hóa: học toán – kiến thức nền để thiết kế; hỏi người dùng về khó khăn – hiểu nhu cầu xã hội; tham gia nhóm hỗ trợ học liệu – làm việc gắn với mục đích.
• Lời khuyên của bạn chưa có căn cứ vì nghề và thu nhập riêng lẻ chưa thể hiện mục đích cao đẹp; định hướng phục vụ của Khánh gắn với việc học và lắng nghe.
• Bốn bước: (1) Tìm giá trị muốn theo đuổi; (2) Hiểu nhu cầu xã hội và khả năng hiện tại; (3) Chuyển định hướng thành mục tiêu học tập, đạo đức và việc làm cụ thể; (4) Kiểm tra phương tiện có phù hợp giá trị không.

HS vận dụng khái niệm, phân biệt được hành động phù hợp và nhận diện quan niệm sai về lí tưởng sống.

HS làm bài tập trong Phiếu học tập số 2 và trên trang NeoEdu, gồm:

• Bài 1: Ghép biểu hiện với nội dung phù hợp: Lí tưởng – Định hướng đóng góp lâu dài; Mục tiêu gần – Học kiến thức nền cần thiết; Hành động – Hỏi nhu cầu tiếp cận thực tế.
• Bài 2: Chi tiết nào cho thấy lí tưởng được chuyển thành hành động? A. Học năng lực cần và tìm hiểu nhu cầu người được phục vụ; B. Chỉ chọn nghề có tên hấp dẫn; C. Coi thu nhập là tiêu chí đạo đức duy nhất; D. Hứa làm mọi công trình mà chưa học.
• Bài 3: Đánh giá hai nhận định: a) Lí tưởng cần được cụ thể hóa bằng hành động và phương tiện đúng; b) Lí tưởng cao đẹp cho phép dùng bất cứ cách nào để đạt mục đích.
• Bài 4: Điền vào chỗ trống: Nội dung “mục đích cao đẹp định hướng lâu dài cho lựa chọn và nỗ lực, gắn lợi ích bản thân với đóng góp cho cộng đồng, đất nước” là {{1}}.
• Bài 5: Nhận định nào đúng? A. Lí tưởng cao đẹp cho phép dùng bất cứ cách nào để đạt mục đích; B. Lí tưởng cần được cụ thể hóa bằng hành động và phương tiện đúng.

Đáp án:

• Bài 1: Lí tưởng – Định hướng đóng góp lâu dài; Mục tiêu gần – Học kiến thức nền cần thiết; Hành động – Hỏi nhu cầu tiếp cận thực tế.
• Bài 2: A (Định hướng phục vụ được gắn việc học và lắng nghe; nghề/thu nhập riêng lẻ chưa thể hiện mục đích cao đẹp).
• Bài 3: a) Đúng; b) Sai (lí tưởng không cho phép dùng bất cứ cách nào để đạt mục đích).
• Bài 4: Lí tưởng sống.
• Bài 5: B (Lí tưởng cần được cụ thể hóa bằng hành động và phương tiện đúng).

HS vận dụng các bước cụ thể hóa lí tưởng để xây dựng mục tiêu một tháng và bản cam kết có giá trị, việc làm và giới hạn cho bản thân.

GV giao nhiệm vụ cá nhân: Dựa trên tình huống của Khánh, em hãy viết mục tiêu một tháng phù hợp định hướng của em (nếu chưa có định hướng riêng, có thể chọn một giá trị quan tâm). Bản cam kết gồm ba phần: Giá trị; Việc làm cụ thể trong một tháng; Giới hạn (những việc em không làm để đảm bảo an toàn và tôn trọng người khác).
Gợi ý mẫu cho HS tham khảo: Trong một tháng tìm hiểu ba nguyên tắc tiếp cận từ nguồn đáng tin và phỏng vấn tự nguyện một người dùng về khó khăn, có xin phép; học đều nội dung còn thiếu; không tự nhận thiết kế chuyên môn khi chưa đủ năng lực.

Mỗi HS có một bản cam kết gồm:

• Giá trị: Ví dụ “cơ hội tiếp cận bình đẳng” hoặc giá trị khác HS chọn.
• Việc làm: Ví dụ học nền tảng, tìm nguồn đáng tin và lắng nghe người liên quan.
• Giới hạn: Ví dụ không tự nhận việc chuyên môn khi chưa đủ năng lực; không hỏi thông tin cá nhân khi chưa có sự đồng ý; không dùng kết quả để biện minh cho cách làm gây hại.