Giáo án Bài 5. Bản vẽ nhà

Kích hoạt hiểu biết về bản vẽ nhà và nêu được vấn đề: một hình riêng lẻ chưa đủ để đọc đầy đủ thông tin về ngôi nhà.

GV chiếu hình mặt bằng hai phần bằng nhau trong bài và hỏi: "Nếu em chỉ có một tờ hình mặt ngoài của ngôi nhà, em có biết nhà có bao nhiêu phòng, các phòng nằm ở đâu không?" Sau đó HS trả lời nhanh theo kĩ thuật động não, ghi ý kiến lên bảng.

Vấn đề học tập được xác định: bản vẽ nhà gồm nhiều loại hình (mặt bằng, mặt đứng, mặt cắt), mỗi loại cho một nhóm thông tin khác nhau; muốn đọc đúng phải kết hợp các hình và đọc chú giải.

Giải thích được mặt bằng thể hiện bố trí không gian, tường, cửa khi cắt ngang theo quy ước, và nêu được cách đọc kí hiệu cửa theo chú giải.

HS làm việc theo cặp đôi, quan sát hình mặt bằng hai phần bằng nhau và hoàn thành Phiếu học tập số 1, phần A. Các câu hỏi: (1) Mặt bằng thể hiện thông tin gì khi cắt ngang nhà theo quy ước? (2) Vì sao cần đọc kí hiệu cửa đi, cửa sổ theo chú giải thay vì đoán từ nét vẽ? (3) Lối đi và cửa thoát được xác định ở đâu trên hình?

Kiến thức HS rút ra: Mặt bằng cho biết bố trí không gian, tường và cửa khi cắt ngang nhà theo quy ước. Kí hiệu cửa đi, cửa sổ, thiết bị phải đọc theo chú giải, không đoán từ nét trang trí. Lối đi và cửa thoát được xác định trên mặt bằng và phải không bị vật cản chắn.

Giải thích được mặt đứng cho hình dạng ngoài theo hướng nhìn và mặt cắt giúp đọc chiều cao, cấu tạo qua mặt phẳng cắt; so sánh được hai loại hình này.

Nhóm 4 HS, mỗi nhóm nhận hình mặt đứng và hình mặt cắt của nhà mẫu do GV chuẩn bị. Nhóm hoàn thành bảng so sánh trong Phiếu học tập số 1, phần B, với các cột: loại hình, thông tin thể hiện, hướng nhìn hoặc mặt phẳng cắt, thông tin không thể đọc từ hình đó. Câu hỏi thảo luận: "Từ mặt đứng có xác định được số phòng không? Vì sao?"

Bảng so sánh HS hoàn thành: Mặt đứng – thể hiện hình dạng ngoài theo hướng nhìn, không xác định trực tiếp bố trí phòng bên trong. Mặt cắt – thể hiện chiều cao và cấu tạo theo mặt phẳng cắt, cho biết kết cấu theo chiều đứng. Kết luận: mỗi hình có vai trò riêng, không hình nào thay toàn bộ hồ sơ.

Nêu được trình tự đọc bản vẽ nhà (khung tên, hình biểu diễn, kích thước, chú giải) và nhận biết giới hạn an toàn khi dùng sơ đồ học tập.

Cặp đôi đọc phần tóm tắt cách làm trong bài và sắp xếp các bước đọc bản vẽ theo đúng thứ tự: khung tên, hình biểu diễn, kích thước và các bộ phận, chú giải. GV hỏi: "Sơ đồ lớp có đủ căn cứ để tự xây hay phá tường không? Vì sao?"

Quy trình HS rút ra: (1) Đọc khung tên để biết tên bản vẽ, tỉ lệ và người lập; (2) xác định hình biểu diễn; (3) đọc kích thước bằng trị số ghi trên hình; (4) đối chiếu chú giải. Kết luận: sơ đồ học tập không phải hồ sơ được phép thi công; không tự tháo tường, cột hoặc sửa điện theo sơ đồ lớp.

Vận dụng được vai trò của từng loại hình (mặt bằng, mặt đứng, mặt cắt) để chọn đáp án và ghép thông tin đúng.

HS làm Phiếu học tập số 2, phần A, gồm các câu: (1) Muốn biết vị trí các phòng tương đối trên cùng tầng cần ưu tiên hình nào? A. Chỉ khung tên; B. Chỉ bảng vật liệu; C. Mặt bằng; D. Chỉ mặt đứng. (2) Hình nào thường giúp đọc chiều cao qua một vị trí cắt? A. Sơ đồ truyền đai; B. Mặt cắt; C. Mặt bằng duy nhất; D. Bảng kê bu lông. (3) Ghép: Mặt bằng, Mặt đứng, Mặt cắt với thông tin nổi bật tương ứng. (4) Sơ đồ lớp 6×4 m đã đủ căn cứ cho học sinh tự xây hoặc phá tường: Đúng hay Sai?

Đáp án: (1) C – Mặt bằng cho tổ chức không gian tầng; khi đọc đầy đủ cần phối hợp hình khác. (2) B – Mặt cắt cho cấu tạo và kích thước đứng theo mặt phẳng cắt. (3) Mặt bằng – bố trí phòng và cửa trên tầng; Mặt đứng – dáng ngoài theo hướng nhìn; Mặt cắt – chiều cao và cấu tạo qua mặt phẳng cắt. (4) Sai – thi công phải có hồ sơ và tuân theo quy định, không dựa sơ đồ học tập.

Tính được diện tích minh họa của sơ đồ, nêu được giả thiết khi tính và giải thích được vì sao cần thêm dữ liệu trước khi kết luận.

HS làm Phiếu học tập số 2, phần B: (1) Kích thước trên hình là bằng trị số ghi trên hình, không đo trực tiếp trên màn hình; hãy đọc các trị số ghi trên sơ đồ. (2) Nhà mẫu hình chữ nhật ngoài 6×4 m, bỏ qua tường theo đề: diện tích minh họa bao nhiêu m²? (3) Sơ đồ 6×4 m chia hai phần 3×4 m. Tính mỗi phần và nêu giả thiết. (4) Một bạn chỉ xem mặt đứng rồi kết luận nhà có đúng 2 phòng. Vì sao chưa đủ? (5) Chọn hai điều cần kiểm khi bố trí cửa trên sơ đồ: A. Lối đi/thoát không bị chắn; B. Kí hiệu và hướng mở theo chú giải; C. Chỉ màu tô cho đẹp; D. Đặt mọi cửa sau tủ lớn.

Đáp án: (1) Đọc đúng trị số kích thước ghi trên hình, không dùng số đo trên màn hình. (2) $6\times4=24\ \mathrm{m^2}$ (diện tích minh họa, không coi là diện tích sử dụng thật khi có tường). (3) Mỗi phần $3\times4=12\ \mathrm{m^2}$; hai phần tổng $24\ \mathrm{m^2}$. Giả thiết: bỏ qua bề dày tường, không trừ diện tích kết cấu; thực tế phải đọc kích thước theo hồ sơ. Chấm thang 1: 0,5 điểm tính đúng; 0,5 điểm nêu giả thiết. (4) Lí do: mặt đứng thể hiện hình ngoài, số cửa sổ không xác định duy nhất số phòng; cần xem mặt bằng các tầng, chú giải và kích thước. Chấm thang 1: 0,5 điểm lí do; 0,5 điểm nêu dữ liệu cần. (5) A, B – cửa phải đọc đúng và có lối đi; vẻ đẹp không bù cho an toàn.

Vận dụng được quy trình đọc bản vẽ nhà vào tình huống thực tế, đồng thời nhận thức rõ giới hạn an toàn khi sử dụng bản vẽ.

HS hỏi người thân hoặc quan sát sơ đồ nhà (nếu có) và lập bảng gồm 3 cột: Mặt bằng cho biết gì; Mặt đứng cho biết gì; Mặt cắt cho biết gì. Ngoài ra HS ghi một tình huống an toàn cần lưu ý khi đi lại trong nhà (ví dụ lối thoát, cửa, đồ vật chắn lối đi). Có thể thực hiện ở nhà và nộp vào buổi học sau.

Bảng tóm tắt của HS có đủ ba loại hình và nội dung đúng: mặt bằng cho bố trí phòng và cửa; mặt đứng cho hình dạng ngoài; mặt cắt cho chiều cao, cấu tạo. Một ví dụ an toàn được nêu rõ, ví dụ: không để đồ chắn lối thoát; không tự sửa tường, điện khi chưa có hướng dẫn của người có chuyên môn.