Giáo án Bài 11. Tai nạn điện

Huy động kinh nghiệm sống của HS về nguy cơ điện và dẫn dắt vào nội dung tai nạn điện.

HS quan sát 3 thẻ tình huống: (1) Bạn An rút phích cắm bằng tay ướt khi ổ điện có dây hở lõi; (2) Bạn Bình chạm vào vỏ máy giặt thấy hơi tê tay; (3) Bạn Chi thấy dây điện rơi cạnh sân liền chạy lại xem có tia lửa không. Câu hỏi: “Bạn nào đang gặp nguy cơ tai nạn điện? Vì sao?”

HS nêu được: An có nguy cơ do tay ướt và dây hở có thể mang điện; Bình có dấu hiệu rò điện qua vỏ kim loại do cách điện hỏng; Chi đã tới gần dây đứt rơi, là hành vi nguy hiểm. Từ đó, HS nhận ra tai nạn điện xảy ra khi người tiếp xúc hoặc tới gần phần mang điện.

Giải thích được nguyên lí tai nạn điện và phân biệt được bốn nguyên nhân chính gây tai nạn điện.

Chia lớp thành các nhóm 4 HS, dùng khăn trải bàn. Mỗi nhóm đọc mục Kiến thức nền tảng trong sách, thảo luận và hoàn thành khăn trải bàn gồm 4 ô: chạm trực tiếp phần mang điện; chạm vỏ kim loại bị rò; vi phạm khoảng cách với nguồn điện cao áp; tới gần dây đứt rơi. Câu hỏi gợi ý: “Trong mỗi ô, tai nạn xảy ra khi nào? Tiếp xúc trực tiếp khác tiếp xúc gián tiếp ở điểm nào?”

Khăn trải bàn nhóm gồm 4 ô, mỗi ô ghi: (1) Chạm trực tiếp phần mang điện: người chạm vào lõi dây, đầu dây hở hoặc phần kim loại có điện. (2) Chạm vỏ kim loại bị rò: cách điện hỏng làm vỏ thiết bị mang điện, người chạm vào vỏ có thể bị điện giật. (3) Vi phạm khoảng cách với nguồn cao áp: đến gần nguồn điện cao áp mà không giữ khoảng cách an toàn. (4) Tới gần dây đứt rơi: dây rơi có thể còn điện, vùng đất quanh dây cũng nguy hiểm.
Kết luận nhóm: tiếp xúc trực tiếp là chạm vào phần mang điện; tiếp xúc gián tiếp là chạm vào vật khác (vỏ thiết bị) đã bị rò điện.

Giải thích được tác hại của dòng điện qua cơ thể và nhận biết được dấu hiệu nguy cơ cần xử lí.

HS làm việc cá nhân rồi cặp đôi với Phiếu học tập số 1. Đọc mục Kiến thức nền tảng và Cách làm trong sách, trả lời các câu hỏi: (a) Dòng điện qua cơ thể có thể gây những tác hại nào? (b) Vì sao nguồn $220\,\mathrm{V}$ có thể gây chết người và vì sao không chỉ điện áp quyết định mức nguy hiểm? (c) Kể các dấu hiệu nguy cơ và cách xử lí đúng.

Đáp án Phiếu học tập số 1:

• (a) Co cơ, bỏng, ngừng tim.
• (b) Nguồn điện gia đình $220\,\mathrm{V}$ có thể gây chết người. Mức nguy hiểm phụ thuộc đường đi của dòng điện qua cơ thể, thời gian tiếp xúc và điều kiện xung quanh, không chỉ một con số điện áp.
• (c) Dấu hiệu nguy cơ: dây nứt, phích cháy, thiết bị ẩm, mùi khét. Cách xử lí: ngừng dùng ngay, báo người lớn, không thử bằng tay, không tự mở vỏ.
  Kết luận của HS: gặp dấu hiệu nguy cơ phải dừng lại và báo người có trách nhiệm.

Vận dụng kiến thức đã học để nhận diện nguy cơ và chọn cách xử lí an toàn trong các tình huống cụ thể.

GV dùng học liệu NeoEdu (bài tập tương tác) hoặc phiếu chiếu trên bảng để HS làm 4 câu sau. Câu 1: Chạm vỏ thiết bị do cách điện hỏng có thể là nguy cơ nào? A. Không liên quan điện; B. Điện giật do rò ra vỏ; C. Chắc chắn không có dòng; D. Chỉ nguy cơ màu sơn. Câu 2: Thấy dây điện đứt trên đường, học sinh nên làm gì? A. Giữ xa, cảnh báo từ nơi an toàn và báo người có trách nhiệm; B. Dùng tay kéo sang bên; C. Đến gần xem có tia lửa; D. Dùng gậy bất kì thử gạt. Câu 3: Ghép tình huống với dạng nguy cơ: chạm lõi dây hở; vỏ máy rò điện; đến gần dây điện rơi. Câu 4: Không thấy tia lửa nghĩa là dây rơi chắc chắn hết điện. Đúng hay sai? Câu 5: Chọn dấu hiệu yêu cầu ngừng sử dụng và báo người lớn: A. Dây nứt lộ lõi; B. Phích có dấu cháy bất thường; C. Nhãn đọc rõ; D. Thiết bị đặt chắc, khô theo hướng dẫn.

Đáp án:

• Câu 1: B. Vỏ có thể mang điện khi cách điện hỏng, không dùng tay kiểm tra.
• Câu 2: A. Dây và vùng đất quanh có thể nguy hiểm, không tự xử lí khi chưa xác nhận an toàn.
• Câu 3: Chạm lõi dây hở – tiếp xúc trực tiếp phần mang điện; vỏ máy rò điện – tiếp xúc gián tiếp qua vỏ; đến gần dây điện rơi – nguy cơ điện tại dây và vùng đất quanh.
• Câu 4: Sai. Nguồn vẫn có thể còn điện dù không phát tia lửa.
• Câu 5: A, B. Dây hở lõi và phích cháy là dấu hiệu nguy cơ, cần người có chuyên môn xử lí.

Vận dụng kiến thức để viết thông báo an toàn khi thấy dây điện rơi và phản biện phương án sai trong thực tế.

Nhóm 4 HS hoàn thành Phiếu học tập số 2: (1) Bạn A nói: “Đi dép nhựa thì có thể chạm dây 220 V.” Hãy phản biện. (2) Viết thông báo an toàn khi thấy dây điện rơi cạnh sân trường, không đưa ra khoảng cách tự đoán. Sau đó nhóm đọc thông báo trước lớp.

Đáp án gợi ý:

• Phản biện (1): Không được chạm. Dép dân dụng không bảo đảm cách điện, có thể ẩm hoặc đã hỏng; ngoài ra còn có đường đi của dòng điện qua cơ thể và các điểm tiếp xúc khác. Phương án đúng là giữ xa và nhờ người có trách nhiệm cô lập nguồn điện, không thử bảo hộ bằng điện thật.
• Thông báo (2): “Có dây điện rơi, mọi người giữ xa và không đến gần. Em đang ở chỗ an toàn, nhờ người lớn báo đơn vị điện hoặc cứu hộ, chặn tiếp cận theo hướng dẫn.”
• Tiêu chí: nêu được hành động cảnh báo và báo, và không tiếp cận dây; không tự đo khoảng cách bằng cách lại gần hoặc kéo dây.