Giáo án Ôn tập Chương II

Huy động kiến thức nền đã học của HS về vật liệu, truyền động và kiểm tra sản phẩm; xác định nhiệm vụ ôn tập của bài.

GV đưa ra 3 câu hỏi nhanh trên bảng: (1) Vì sao chọn cao su làm đệm? (2) Bộ truyền đai làm việc nhờ gì? (3) Muốn biết chi tiết đạt kích thước cần làm gì? HS trả lời nhanh bằng cách giơ thẻ hoặc viết ra giấy nháp, sau đó nêu nhiệm vụ của tiết học: hệ thống hoá kiến thức, luyện tập và vận dụng vào dự án móc khóa.

Ba câu trả lời ngắn của HS và nhiệm vụ tiết học được xác định: (1) Cao su có tính đàn hồi nên phù hợp làm đệm. (2) Bộ truyền đai làm việc chủ yếu nhờ ma sát giữa đai và bánh truyền lực. (3) Phải đo và so với giới hạn trong bản vẽ; độ bóng bề mặt không chứng minh kích thước đúng.

HS hệ thống hoá kiến thức về lựa chọn vật liệu theo nhiệm vụ, phân biệt truyền động quay và biến đổi dạng chuyển động, nêu được đặc điểm làm việc của bộ truyền đai và bộ truyền bánh răng ăn khớp.

HS làm việc theo nhóm 4 người, hoàn thành Phiếu học tập số 1 theo kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi HS điền một ô riêng, sau đó thống nhất nội dung chung ở giữa bàn. Câu hỏi GV đặt ra: (1) Vì sao cao su phù hợp làm đệm? Chọn vật liệu theo tiêu chí nào? (2) Bộ truyền đai làm việc dựa trên cơ sở nào? (3) Hai bánh răng ngoài ăn khớp trực tiếp quay cùng chiều hay ngược chiều? (4) Phân biệt truyền động quay với biến đổi dạng chuyển động.

Bảng hệ thống hoá trên khăn trải bàn của nhóm, gồm: Vật liệu được chọn theo nhiệm vụ sử dụng; cao su có tính đàn hồi nên dùng làm đệm; bộ truyền đai làm việc nhờ ma sát; hai bánh răng ngoài ăn khớp trực tiếp quay ngược chiều; truyền động quay giữ nguyên dạng chuyển động quay, biến đổi dạng chuyển động làm thay đổi kiểu chuyển động (quay sang tịnh tiến hoặc ngược lại).

HS nêu được chuỗi công việc đo/vạch, kẹp, gia công và kiểm tra; giải thích được vai trò của người hướng dẫn và bảo hộ; hiểu cách đọc và so sánh kích thước với dung sai.

GV trình bày nhanh tình huống: một chi tiết có kích thước ghi $30 \pm 1$ mm được đo được $31{,}2$ mm. GV đặt câu hỏi: (1) Khoảng kích thước chấp nhận là bao nhiêu? (2) Số đo này có đạt không, vượt giới hạn bao nhiêu? (3) Vì sao không được sửa số đo trong báo cáo? (4) Vì sao móc khóa có cạnh sắc chưa đạt yêu cầu an toàn dù kích thước đủ? (5) Vì sao phải dừng máy và dùng chổi để dọn phoi?

Kết luận của nhóm: (1) Khoảng chấp nhận là 29–31 mm. (2) Số đo 31,2 mm không đạt, vượt giới hạn trên 0,2 mm. (3) Phải ghi số đo trung thực để đánh giá đúng, sửa số là gian dối và làm sai lệch kết quả kiểm tra. (4) Bề mặt và ba via là tiêu chí độc lập; sản phẩm đủ kích thước vẫn phải hoàn thiện an toàn. (5) Không dùng tay hoặc thổi phoi khi máy đang làm việc, cần dừng máy và dọn bằng chổi để tránh chấn thương.

HS vận dụng kiến thức đã hệ thống hoá để làm đúng các câu hỏi trắc nghiệm, đúng/sai và tính toán tỉ số truyền, tự kiểm tra lại kết quả bằng cách đối chiếu.

HS làm bài luyện tập trên học liệu NeoEdu (neoedu.vn/learn/8/technology/on-tap-chuong-2) hoặc trên phiếu in của GV, gồm 10 câu. Nhóm đôi làm chung các câu 1–4 (trắc nghiệm), 5–8 (đúng/sai), 9–10 (tính toán). Sau đó đổi chéo phiếu để kiểm tra đáp án.
Câu hỏi trọng tâm GV yêu cầu: Câu 9: Dẫn 24 răng quay 100 vòng/phút, bị dẫn 48 răng, tốc độ bị dẫn là bao nhiêu? Câu 10: Yêu cầu 30 ± 1 mm, mẫu 31,2 mm vượt giới hạn trên bao nhiêu mm?

Đề và đáp án:

1. Đặc tính gắn cao su phù hợp làm đệm? A. Luôn cứng hơn thép; B. Không bao giờ lão hóa; C. Đàn hồi; D. Luôn dẫn điện như đồng → Đáp án C (đàn hồi).
2. Bộ truyền đai làm việc chủ yếu nhờ gì? A. Cảm biến nhiệt; B. Ma sát; C. Ăn khớp răng giữa hai bánh bất kì; D. Phản ứng hóa học → Đáp án B (ma sát).
3. Muốn biết chi tiết đạt kích thước cần gì? A. Đo và so giới hạn bản vẽ; B. Chỉ nhìn bóng; C. Chỉ đếm dụng cụ; D. Chỉ cân tổng → Đáp án A.
4. Móc khóa có cạnh sắc cần làm gì? A. Nộp vì kích thước đủ; B. Che bằng tay để khỏi thấy; C. Bỏ yêu cầu an toàn; D. Dừng đánh giá đạt, hoàn thiện an toàn theo hướng dẫn → Đáp án D.
5. Bánh răng ngoài ăn khớp trực tiếp quay cùng chiều → Sai (quay ngược chiều).
6. Thước lá và dũa có cùng nhiệm vụ bóc vật liệu → Sai (thước đo, dũa gia công).
7. Sản phẩm đạt dài/rộng chưa chắc đạt toàn bộ yêu cầu → Đúng.
8. Dụng cụ phải dừng trước khi dọn phoi bằng chổi → Đúng.
9. Tốc độ bị dẫn: $n_2 = \dfrac{100 \times 24}{48} = 50$ vòng/phút → Đáp án 50 vòng/phút. Kiểm lại: $100 \times 24 = 2400$ và $50 \times 48 = 2400$, bằng nhau.
10. Giới hạn trên là 31 mm; $31{,}2 - 31 = 0{,}2$ mm → Đáp án 0,2 mm.

HS vận dụng kiến thức về vật liệu, truyền động, đo kiểm và an toàn để đánh giá một sản phẩm móc khóa giả định, đề xuất phương án hoàn thiện và lập hồ sơ số đo trung thực.

GV đưa tình huống: nhóm bạn làm móc khóa, kích thước dài và rộng đạt yêu cầu, nhưng có cạnh sắc và còn ba via, lỗ treo lệch vị trí. Mỗi nhóm trả lời: (1) Sản phẩm đã đạt yêu cầu chưa, vì sao? (2) Cần kiểm tra những tiêu chí nào trước khi kết luận? (3) Đề xuất phương án hoàn thiện an toàn, dưới sự hướng dẫn của thầy cô. (4) Lập một dòng ghi số đo trung thực vào hồ sơ dự án.

Phiếu đánh giá nhóm gồm: (1) Chưa đạt, vì đạt kích thước dài/rộng chưa đủ; còn cạnh sắc, ba via và lỗ lệch vị trí. (2) Kiểm riêng kích thước, lỗ, vị trí, bề mặt và ba via. (3) Dừng đánh giá đạt, nhờ người dạy kiểm và hướng dẫn dũa ba via, mài cạnh sắc, kẹp chắc phôi và đeo bảo hộ; mọi chỉnh sửa theo phân công. (4) Ghi số đo thực tế, ví dụ “Kích thước dài: 30,2 mm (yêu cầu 30 ± 1 mm)”, không sửa số liệu.