Giáo án Bài 40. Sinh sản ở người

Huy động vốn hiểu biết ban đầu của HS về dậy thì và sinh sản; xác định vấn đề cần giải quyết trong bài.

GV nêu câu hỏi: “Khi một bạn nữ có kinh nguyệt lần đầu, bạn ấy đã sẵn sàng mang thai chưa? Vì sao em nghĩ như vậy?” HS suy nghĩ cá nhân khoảng 1 phút, sau đó chia sẻ với bạn cùng bàn.

HS nêu được ý kiến ban đầu: kinh nguyệt là dấu hiệu dậy thì, nhưng cơ thể và tâm lí chưa chắc đã sẵn sàng mang thai. HS nhận ra cần học thêm về thụ tinh, thai phát triển và sức khỏe sinh sản để trả lời đầy đủ. GV ghi vấn đề lên bảng: Vì sao kinh nguyệt bắt đầu không đồng nghĩa cơ thể và tâm lí đã sẵn sàng mang thai?

HS nêu được khái niệm thụ tinh và thai phát triển; mô tả được trình tự từ trứng rụng đến khi phôi làm tổ và nhau thai hình thành.

HS làm việc nhóm 4 người với mô phỏng 3D trên trang bài học NeoEdu, sau đó hoàn thành Phiếu học tập số 1. Nhiệm vụ: (1) Trứng rụng được đón vào đâu? (2) Tinh trùng và trứng hợp nhất ở đâu, tạo gì? (3) Hợp tử phân chia thành bao nhiêu tế bào khi trôi về tử cung? (4) Phôi làm tổ vào khoảng ngày thứ mấy và ở đâu? (5) Nhau thai hình thành để làm gì? (6) Thai lớn dần tới khoảng bao nhiêu cm và bao nhiêu kg sau khoảng 40 tuần?

Thụ tinh: tinh trùng và trứng hợp nhất tạo hợp tử, xảy ra ở ống dẫn trứng (nơi loa vòi đón trứng rụng). Hợp tử phân chia 2, 4, 8, 16 tế bào trong lúc trôi về tử cung, làm tổ vào khoảng ngày 7 trong tử cung. Thai phát triển: phôi làm tổ và phát triển trong tử cung; nhau thai hình thành, trao đổi chất giữa mẹ và thai qua dây rốn. Sau khoảng 40 tuần thai lớn tới khoảng 50 cm, 3 kg. Kiến thức HS rút ra: thụ tinh là bước khởi đầu, thai phát triển là quá trình tiếp theo trong tử cung.

HS nêu được khái niệm sức khỏe sinh sản gồm bốn thành phần; phân biệt được với thụ tinh và thai phát triển; nhận thức được trách nhiệm thuộc mọi người liên quan.

Nhóm thực hiện kĩ thuật khăn trải bàn. Ở giữa tờ giấy ghi “Sức khỏe sinh sản”; bốn ô xung quanh ghi: kiến thức, vệ sinh, tôn trọng đồng thuận, phòng nguy cơ phù hợp tuổi. Mỗi HS viết ý kiến của mình vào ô tương ứng, sau đó nhóm thống nhất và viết thêm vào ô giữa phần “Trách nhiệm” gồm: hiểu biết, hành vi an toàn, tôn trọng đồng thuận, hỗ trợ y tế. Câu hỏi thảo luận: Vì sao sức khỏe sinh sản không chỉ là chuyện của một giới? Thụ tinh và thai phát triển khác sức khỏe sinh sản ở điểm nào?

Sơ đồ khăn trải bàn của nhóm với nội dung: Sức khỏe sinh sản gồm kiến thức, vệ sinh, tôn trọng đồng thuận và phòng nguy cơ phù hợp tuổi. Trách nhiệm thuộc mọi người liên quan, cần hiểu biết, hành vi an toàn, tôn trọng đồng thuận và hỗ trợ y tế. Phân biệt: thụ tinh và thai phát triển là hiện tượng sinh học; sức khỏe sinh sản là tập hợp kiến thức và hành vi giữ gìn sức khỏe, bao gồm cả trách nhiệm chung.

HS vận dụng khái niệm để trả lời trắc nghiệm, ghép khái niệm và đánh giá nhận định đúng sai; nhận ra và bác bỏ quan niệm sai về trách nhiệm phòng tránh bệnh.

Bài tập 1: Trong bài này, thụ tinh có đặc điểm nào? A. đồng nghĩa kinh nguyệt; B. tinh trùng và trứng hợp nhất tạo hợp tử; C. chỉ là trứng rụng.
Bài tập 2: Trong bài này, thai phát triển có đặc điểm nào? A. thai bình thường lớn trong dạ dày; B. chỉ cần không khí ngoài; C. phôi làm tổ và phát triển trong tử cung, trao đổi với mẹ qua nhau thai.
Bài tập 3: Ghép khái niệm với đặc điểm tương ứng: Thụ tinh; Thai phát triển; Sức khỏe sinh sản.
Bài tập 4: Nhận định “Phòng tránh bệnh lây qua đường tình dục chỉ là trách nhiệm của nữ.” Đúng hay sai?
HS làm cá nhân Phiếu học tập số 2 (phần A), sau đó đổi phiếu cho bạn cùng bàn chấm.

Bài tập 1: B (tinh trùng và trứng hợp nhất tạo hợp tử). Bài tập 2: C (phôi làm tổ và phát triển trong tử cung, trao đổi với mẹ qua nhau thai). Bài tập 3: Thụ tinh – tinh trùng và trứng hợp nhất tạo hợp tử; Thai phát triển – phôi làm tổ và phát triển trong tử cung, trao đổi với mẹ qua nhau thai; Sức khỏe sinh sản – kiến thức, vệ sinh, tôn trọng đồng thuận và phòng nguy cơ phù hợp tuổi. Bài tập 4: Sai. Trách nhiệm thuộc mọi người liên quan, cần hiểu biết, hành vi an toàn, tôn trọng đồng thuận và hỗ trợ y tế.

HS giải thích được vì sao kinh nguyệt không đồng nghĩa với sẵn sàng mang thai; đề xuất cách ứng xử khi bị ép tiếp xúc cơ thể hoặc nhận thông tin sức khỏe sai.

Nhóm đọc Phiếu học tập số 2 (phần B) gồm hai tình huống: (1) Bạn An 12 tuổi vừa có kinh nguyệt lần đầu và nói: “Giờ mình lớn rồi, có thể có con được.” (2) Bạn Bình nhận tin nhắn trên mạng: “Uống loại thuốc này là không bao giờ mang thai, không cần hỏi ai.” Mỗi nhóm trả lời hai câu hỏi: Vì sao kinh nguyệt bắt đầu không đồng nghĩa cơ thể và tâm lí đã sẵn sàng mang thai? Nêu cách ứng xử phù hợp.

Kinh nguyệt là dấu hiệu dậy thì sinh học, không phải bảo đảm trưởng thành toàn diện; thai tuổi vị thành niên có nguy cơ, cần kiến thức và hỗ trợ đáng tin. Cách ứng xử: có quyền từ chối và rời tình huống an toàn; tìm người lớn đáng tin hoặc nhân viên y tế hỗ trợ; không đổ lỗi nạn nhân; không tự dùng thuốc theo tin mạng.