Khoa học tự nhiênLớp 8Phần 3. Chương II. Một số hợp chất thông dụng

Giáo án Bài 12. Phân bón hóa học

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH · 1 tiết (45 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Mục tiêu

1. Kiến thức

Nêu được phân đạm cung cấp nguyên tố nitrogen cần cho cây.
Giải thích được phân NPK cung cấp nhóm nguyên tố N, P, K theo thành phần ghi trên nhãn bao phân.
Nêu được bón hợp lí là bón đúng loại, đúng liều, đúng thời điểm và đúng cách để giảm thất thoát.
Giải thích được vì sao bón thừa phân có hại: thừa có thể hại rễ, gây mất cân đối và ô nhiễm nước.
Vận dụng được cách đọc nhãn NPK 16-16-8 để xác định lượng N, $\mathrm{P_2O_5}$ , $\mathrm{K_2O}$ trong bao 50 kg.

2. Năng lực

a) Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS chủ động đọc nhãn phân bón, tự đối chiếu thông tin trên nhãn với kết luận của bản thân và điều chỉnh khi cần.
Giao tiếp và hợp tác: HS thảo luận theo cặp đôi, trình bày ngắn gọn kết quả và nhận xét ý kiến của bạn bằng thuật ngữ khoa học đúng.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS phân tích tình huống bón thừa phân gần ao, giải thích cơ chế gây hại và đề xuất cách bón hợp lí.

b) Năng lực đặc thù

Nhận thức khoa học tự nhiên: HS nêu được vai trò của nitrogen, phosphorus, potassium đối với cây và hệ quả của việc bón thừa phân.
Tìm hiểu tự nhiên: HS quan sát mô phỏng ruộng lúa với các liều phân khác nhau, rút ra nhận xét về liều phù hợp và tác hại của phân thừa.
Vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học: HS đọc nhãn phân bón, tính khối lượng nguyên tố dinh dưỡng và giải quyết tình huống thực tế.

3. Phẩm chất

Trách nhiệm: HS nhận thức được việc bón phân đúng cách góp phần bảo vệ nguồn nước ao, hồ và môi trường xung quanh.
Chăm chỉ: HS hoàn thành đầy đủ phiếu học tập, đọc kĩ nhãn phân bón và tham gia tích cực các hoạt động nhóm.

II. Thiết bị dạy học và học liệu

1. Giáo viên

Máy chiếu hoặc màn hình tivi, máy tính kết nối internet.
Học liệu số NeoEdu: trang bài học neoedu.vn/learn/8/natural_science/bai-12-phan-bon-hoa-hoc (bài giảng, ví dụ, bài tập tương tác).
Mô phỏng 3D tương tác trong trang bài học: sáu chậu lúa bón 0, 2, 4, 6, 8, 10 g phân; ba bao phân NPK 16-16-8, NPK 20-20-15, urê 46%; ruộng lúa và ao cạnh ruộng có mương nước chảy tràn.
Ba bao phân mẫu hoặc hình ảnh nhãn phân bón (NPK 16-16-8, NPK 20-20-15, urê 46%) để HS đọc nhãn.
Phiếu học tập số 1, Phiếu học tập số 2 (in cho mỗi nhóm), thẻ A/B/C hoặc bảng con để HS trả lời trắc nghiệm.

2. Học sinh

Vở ghi, bút, bút chì.
Phiếu học tập số 1 và số 2 (theo nhóm, cặp đôi).
Điện thoại hoặc máy tính bảng có kết nối internet để truy cập học liệu số NeoEdu (nếu có).

III. Tiến trình dạy học

Hoạt động 1: Mở đầu · 5 phút

Chậu lúa vàng và liều phân

a) Mục tiêu

HS nhận biết vai trò của phân bón đối với cây trồng và nảy sinh vấn đề: bón nhiều hơn có luôn tốt hơn không.

b) Nội dung

GV chiếu mô phỏng sáu chậu lúa bón 0, 2, 4, 6, 8, 10 g phân. HS quan sát màu lá và chiều cao cây ở chậu không bón phân và chậu bón 10 g.
Câu hỏi GV đặt ra: (1) Vì sao chậu không bón phân có lá vàng, thấp? (2) Chậu bón 10 g có tốt hơn chậu bón 4 g không? Vì sao?

c) Sản phẩm

HS nêu được: chậu không bón phân lá vàng, thấp vì cây thiếu nguyên tố N, P, K cần cho sinh trưởng. Chậu bón 10 g kém hơn chậu bón khoảng 4 g vì phân thừa làm hại rễ. Từ đó HS xác định nhiệm vụ: tìm hiểu phân đạm, phân NPK và cách bón hợp lí.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV chiếu mô phỏng 3D, yêu cầu HS quan sát sáu chậu lúa và đặt hai câu hỏi trên.
Học sinh
HS quan sát mô phỏng, ghi nhanh màu lá và chiều cao cây ở từng chậu.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV cho HS suy nghĩ 1 phút, sau đó gọi HS trả lời tự do.
Học sinh
HS suy nghĩ và chuẩn bị câu trả lời. Dự kiến: “Chậu không bón phân thiếu chất dinh dưỡng nên lá vàng, cây thấp.” “Chậu 10 g không tốt bằng chậu 4 g vì phân nhiều làm cây kém đi.”
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV mời 2 HS trình bày, các HS khác bổ sung hoặc phản biện.
Học sinh
HS trình bày ý kiến, nhận xét ý kiến bạn. Dự kiến HS thắc mắc: “Vậy bón bao nhiêu là đủ?” – đây là câu hỏi mở để dẫn vào bài.
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV nhận xét, nêu rõ: cây cần đủ N, P, K nhưng không phải càng nhiều càng tốt. GV giới thiệu nhiệm vụ bài học.
Học sinh
HS ghi tựa bài “Phân bón hóa học” và nhiệm vụ cần giải quyết trong tiết học.

Hoạt động 2.1: Hình thành kiến thức mới · 9 phút

Phân đạm và phân NPK qua nhãn bao phân

a) Mục tiêu

HS nêu được phân đạm cung cấp nitrogen và phân NPK cung cấp nhóm nguyên tố N, P, K theo thành phần ghi trên nhãn.

b) Nội dung

HS làm việc theo cặp đôi, quan sát ba nhãn phân (NPK 16-16-8, NPK 20-20-15, urê 46%) và hoàn thành Phiếu học tập số 1.
Nhiệm vụ: (1) Điền loại phân và nguyên tố dinh dưỡng chính mỗi loại cung cấp. (2) Với bao NPK 16-16-8 khối lượng 50 kg, tính lượng N, $\mathrm{P_2O_5}$ , $\mathrm{K_2O}$ . (3) Nêu vì sao không thể nói mọi bao NPK đều có tỉ lệ như nhau.

c) Sản phẩm

Đáp án phiếu: Urê (46% N) là phân đạm, cung cấp nguyên tố nitrogen cần cho cây. Phân NPK cung cấp các nhóm nguyên tố N, P, K theo thành phần ghi trên nhãn. Bao NPK 16-16-8 nặng 50 kg có 8 kg N, 8 kg $\mathrm{P_2O_5}$ , 4 kg $\mathrm{K_2O}$ .
Kết luận HS rút ra: Phân đạm cung cấp nitrogen; phân NPK cung cấp N, P, K theo nhãn; các bao NPK khác nhau có tỉ lệ khác nhau nên phải đọc nhãn.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV chia lớp thành các cặp đôi, phát Phiếu học tập số 1 và hướng dẫn cách đọc nhãn: tỉ lệ ba số tương ứng N, $\mathrm{P_2O_5}$ , $\mathrm{K_2O}$ tính theo phần trăm khối lượng bao.
Học sinh
HS nhận phiếu, đọc hướng dẫn và chuẩn bị làm việc cặp đôi.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV đi quanh lớp, gợi ý HS khi cần: “16% của 50 kg là bao nhiêu?”
Học sinh
HS đọc nhãn, điền bảng và tính toán. Dự kiến: 16% × 50 kg = 8 kg N; 8 kg $\mathrm{P_2O_5}$ ; 8% × 50 kg = 4 kg $\mathrm{K_2O}$ .
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV mời 2 cặp trình bày kết quả, yêu cầu cả lớp đối chiếu.
Học sinh
Đại diện cặp đôi trình bày. Dự kiến HS trả lời: “Urê chỉ có nitrogen nên là phân đạm.” “NPK 20-20-15 có tỉ lệ khác 16-16-8 nên không thể nói mọi bao NPK đều như vậy.”
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV chốt: phân đạm cung cấp nguyên tố nitrogen cần cho cây; phân NPK cung cấp nhóm nguyên tố N, P, K theo thành phần ghi nhãn; phải đọc nhãn và hướng dẫn sử dụng.
Học sinh
HS ghi kiến thức vào vở, sửa lại phiếu học tập nếu có sai sót.

Hoạt động 2.2: Hình thành kiến thức mới · 10 phút

Bón hợp lí và tác hại của bón thừa

a) Mục tiêu

HS nêu được bón hợp lí là bón đúng loại, đúng liều, đúng thời điểm và đúng cách để giảm thất thoát; giải thích được tác hại của bón thừa.

b) Nội dung

HS làm việc theo nhóm 4, quan sát mô phỏng ruộng lúa và ao cạnh ruộng. Nhóm trả lời các câu hỏi:
(1) Trong sáu chậu, chậu nào cây tốt nhất? Liều khoảng bao nhiêu?
(2) Vì sao bón 10 g làm cây kém đi?
(3) Vì sao phân thừa rải gần ao có thể gây hại cho ao?
(4) Kể tên bốn yếu tố của bón hợp lí.

c) Sản phẩm

Kết quả: Chậu bón khoảng 4 g mỗi chậu cho cây tốt nhất và nước ao vẫn trong.
Bón 10 g làm cây kém đi vì phân thừa hại rễ và gây mất cân đối dinh dưỡng.
Phân thừa trôi xuống ao làm tảo phát triển mạnh, oxygen trong nước giảm, ảnh hưởng đến hệ sinh thái.
Bón hợp lí gồm: đúng loại, đúng liều, đúng thời điểm và đúng cách để giảm thất thoát.
Kết luận HS ghi: Bón thừa có thể hại rễ, mất cân đối và ô nhiễm nước; cần lượng phù hợp chứ không tối đa.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV chia nhóm 4, nêu rõ bốn câu hỏi trên, yêu cầu nhóm quan sát mô phỏng và thảo luận trong 4 phút.
Học sinh
HS nhận nhiệm vụ, phân công người quan sát, người ghi chép, người trình bày.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV theo dõi các nhóm, hỗ trợ nhóm gặp khó khăn bằng câu hỏi gợi mở: “Chậu nào có lá xanh nhất? Nước ao ở liều 10 g thế nào?”
Học sinh
HS quan sát mô phỏng, thảo luận và ghi kết quả. Dự kiến: “Cây tốt nhất ở chậu khoảng 4 g.” “Bón 10 g làm rễ hại, phân chảy xuống ao làm tảo phát triển.”
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV chọn 2 nhóm trình bày; mời nhóm khác bổ sung hoặc phản biện.
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày. Dự kiến HS trả lời: “Bón hợp lí là đúng loại, đúng liều, đúng lúc và đúng cách để không bị thất thoát.”
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV chốt kiến thức về bón hợp lí và tác hại của bón thừa; nhấn mạnh: liều phù hợp, không phải càng nhiều càng tốt. GV nêu quan niệm sai “Phân bón càng nhiều luôn càng tốt” và yêu cầu HS ghi nhớ đây là sai.
Học sinh
HS ghi vào vở: bốn yếu tố của bón hợp lí và ba tác hại của bón thừa.

Hoạt động 3: Luyện tập · 11 phút

Trắc nghiệm nhanh và ghép khái niệm

a) Mục tiêu

HS củng cố khái niệm phân đạm, phân NPK, bón hợp lí và nhận diện quan niệm sai về bón phân.

b) Nội dung

GV chiếu lần lượt các câu hỏi, HS giơ thẻ A/B/C hoặc viết đáp án ra bảng con, sau đó giải thích ngắn.
Câu 1: Trong bài, phân đạm có đặc điểm nào? A. cung cấp nguyên tố nitrogen cần cho cây; B. cung cấp duy nhất carbon; C. mọi loại đều làm đất tốt vôi hạn.
Câu 2: Trong bài, phân NPK có đặc điểm nào? A. không cần xem liều dùng; B. cung cấp những nhóm nguyên tố N, P, K theo thành phần ghi nhãn; C. có nghĩa mọi loại cùng tỉ lệ.
Câu 3: Ghép khái niệm với đặc điểm: phân đạm, phân NPK, bón hợp lí.
Câu 4: “Phân bón càng nhiều luôn càng tốt cho cây và nước xung quanh.” Đúng hay sai? Vì sao?
Câu 5: Chọn thuật ngữ phù hợp cho cụm “đúng loại, liều, thời điểm và cách để giảm thất thoát”.

c) Sản phẩm

Đáp án: Câu 1: A. Câu 2: B. Câu 3: Phân đạm – cung cấp nguyên tố nitrogen cần cho cây; Phân NPK – cung cấp những nhóm nguyên tố N, P, K theo thành phần ghi nhãn; Bón hợp lí – đúng loại, liều, thời điểm và cách để giảm thất thoát.
Câu 4: Sai. Thừa phân có thể hại rễ, mất cân đối và ô nhiễm nước; cần lượng phù hợp chứ không tối đa.
Câu 5: Bón hợp lí.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV chiếu năm câu hỏi, hướng dẫn cách giơ thẻ hoặc viết đáp án ra bảng con.
Học sinh
HS đọc câu hỏi và chuẩn bị đáp án.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV đếm nhanh 10 giây cho mỗi câu, quan sát đáp án của cả lớp.
Học sinh
HS giơ thẻ hoặc viết đáp án. Dự kiến: Câu 1 A; Câu 2 B; Câu 4 Sai vì bón nhiều có thể hại rễ.
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV gọi HS giải thích đáp án câu 3 và câu 4.
Học sinh
HS trình bày: “Phân đạm có nitrogen nên là cung cấp nguyên tố nitrogen.” “Bón nhiều quá làm hại rễ và gây ô nhiễm nước.”
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV nhận xét, chốt đáp án đúng và nhắc HS: bón phân phải có liều lượng phù hợp.
Học sinh
HS đối chiếu, sửa đáp án sai và ghi chú vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng · 10 phút

Tình huống bón phân gần ao

a) Mục tiêu

HS vận dụng kiến thức về đọc nhãn phân bón và bón hợp lí để giải quyết tình huống thực tế, đề xuất cách bảo vệ môi trường ao.

b) Nội dung

GV nêu tình huống: Một nông dân bón phân NPK 16-16-8 rất nhiều gần ao. HS hoàn thành Phiếu học tập số 2:
(1) Có thể nói mọi bao NPK đều có tỉ lệ 16-16-8 không? Vì sao?
(2) Vì sao bón thừa gần ao có thể gây hại cho ao?
(3) Đề xuất hai việc nông dân nên làm để bón hợp lí và giảm thất thoát.

c) Sản phẩm

Đáp án mẫu: (1) Không. Đây là thành phần riêng của sản phẩm theo quy ước nhãn; sản phẩm khác có tỉ lệ khác, phải đọc nhãn và hướng dẫn sử dụng.
(2) Dinh dưỡng dư trôi vào nước làm tảo phát triển mạnh, ảnh hưởng đến lượng oxygen và hệ sinh thái trong ao.
(3) Bón đúng liều, đúng loại theo nhãn; không rải phân trực tiếp gần ao, mương để phân không bị trôi xuống nước.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV phát Phiếu học tập số 2, nêu tình huống và yêu cầu HS làm việc cá nhân trong 4 phút, sau đó chia sẻ với bạn cùng bàn.
Học sinh
HS đọc tình huống, suy nghĩ và ghi đáp án vào phiếu.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV theo dõi, gợi ý: “Dinh dưỡng trong phân đi đâu khi trôi theo nước mưa?”
Học sinh
HS làm bài, thảo luận cặp đôi. Dự kiến: “Phân trôi xuống ao làm tảo phát triển, nước thiếu oxygen.”
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV mời 2 HS trình bày đáp án ba câu, các HS khác nhận xét.
Học sinh
HS trình bày và nhận xét. Dự kiến đề xuất: “Đọc nhãn để bón đúng liều.” “Không rải phân gần ao để phân không trôi xuống nước.”
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV chốt: bón phân đúng loại, đúng liều, đúng thời điểm và đúng cách để giảm thất thoát, bảo vệ nguồn nước; nhắc HS ý thức trách nhiệm với môi trường xung quanh.
Học sinh
HS ghi nhận kết luận và tự đánh giá mức độ hiểu bài.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nhiệm vụ: Quan sát nhãn ba bao phân (NPK 16-16-8, NPK 20-20-15, urê 46%) và hoàn thành bảng dưới đây.

Loại phân: ........................
Nguyên tố dinh dưỡng được cung cấp: ........................
Tỉ lệ ghi trên nhãn (nếu có): ........................

Bảng cần điền:

Urê 46%: loại phân ........................; cung cấp nguyên tố ........................
NPK 16-16-8: loại phân ........................; cung cấp các nhóm nguyên tố ........................
NPK 20-20-15: loại phân ........................; cung cấp các nhóm nguyên tố ........................

Câu hỏi:

Bao NPK 16-16-8 khối lượng 50 kg chứa bao nhiêu kg N, $\mathrm{P_2O_5}$ , $\mathrm{K_2O}$ ? Trình bày phép tính.
Vì sao không thể nói mọi bao NPK đều có tỉ lệ 16-16-8?

Phiếu học tập số 2

Tình huống: Một nông dân bón rất nhiều phân NPK 16-16-8 gần ao nuôi cá. Sau một thời gian, nước ao xanh đậm, cá yếu dần.

Nhiệm vụ:

Có thể nói mọi bao NPK đều có tỉ lệ 16-16-8 không? Vì sao?
Vì sao bón thừa gần ao có thể gây hại cho ao?
Nêu hai việc nông dân nên làm để bón hợp lí và giảm thất thoát phân.

Ghi chú: Trả lời bằng một đến hai câu ngắn, dùng đúng thuật ngữ: đúng loại, đúng liều, đúng thời điểm, đúng cách, thất thoát, oxygen, tảo.

Hướng dẫn về nhà

Đọc nhãn một bao phân bón ở nhà (hoặc hình ảnh trên mạng) và ghi lại tỉ lệ N, P, K; tính khối lượng mỗi nguyên tố nếu bao nặng 50 kg.
Viết 4–5 dòng giải thích vì sao “bón phân càng nhiều càng tốt” là quan niệm sai, và nêu một việc em có thể làm để góp phần bảo vệ nguồn nước.
Xem lại mô phỏng 3D trên trang bài học NeoEdu, thử thay đổi liều phân và ghi nhận sự thay đổi của cây và ao để chuẩn bị cho tiết sau.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.