Hoạt động 1: Mở đầu · 5 phút
Khối nào nặng hơn, chất nào đặc hơn?
a) Mục tiêu
Huy động hiểu biết ban đầu của HS về khối lượng và tạo tình huống làm rõ quan niệm sai “vật nặng hơn luôn có khối lượng riêng lớn hơn”.
b) Nội dung
HS quan sát mô phỏng bộ ba khối mẫu cùng thể tích 100 cm³ (nhôm 270 g, sắt 780 g, gỗ 80 g). GV đặt câu hỏi: Nếu lấy một khối gỗ 400 cm³ nặng 320 g và một khối nhôm 100 cm³ nặng 270 g, khối nào nặng hơn? Khối nào “đặc” hơn? Theo em, hai cách hỏi này có giống nhau không?
c) Sản phẩm
HS nêu được: khối gỗ 400 cm³ nặng 320 g, nặng hơn khối nhôm 270 g; nhưng gỗ nhẹ hơn nhôm về chất liệu, nên “nặng hơn” chưa đủ để kết luận vật “đặc” hơn. Từ đó HS nhận ra cần một đại lượng mới so sánh chất liệu, không phụ thuộc vào thể tích: khối lượng riêng.
d) Tổ chức thực hiện
Hoạt động của giáo viên
Hoạt động của học sinh
Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV chiếu mô phỏng bộ ba khối mẫu và nêu tình huống: “Hai vật, vật nào nặng hơn thì vật đó đặc hơn đúng không?”. GV yêu cầu HS dự đoán trước khi quan sát.
Học sinh
HS đọc tình huống, dự đoán bằng cách giơ tay hoặc ghi vào vở nháp (dự kiến: “Khối nào nặng hơn thì đặc hơn”).
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV hướng dẫn HS đặt từng khối lên cân điện tử, đọc số đo m và đo thể tích V bằng thước đo cạnh (V = a³).
Học sinh
HS làm theo nhóm đôi, ghi số liệu của khối gỗ 400 cm³ (320 g) và khối nhôm 100 cm³ (270 g) vào vở.
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV mời 2–3 cặp báo cáo số liệu và điều rút ra. GV hỏi: Khối gỗ có nặng hơn khối nhôm không? Chất gỗ có đặc hơn nhôm không?
Học sinh
Dự kiến HS trả lời: “Khối gỗ nặng hơn (320 g > 270 g) nhưng gỗ có chất nhẹ hơn nhôm, vì thể tích gỗ lớn hơn nhiều nên khối lượng lớn hơn.”
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV nhận xét và kết luận: Khối lượng phụ thuộc thể tích nên không đủ để so sánh chất liệu. Cần một đại lượng mới là khối lượng riêng. GV ghi tên bài “Khối lượng riêng” lên bảng.
Học sinh
HS ghi tên bài và câu kết luận vào vở: “Vật nặng hơn chưa chắc có khối lượng riêng lớn hơn.”