ToánLớp 8Chương 5. Dữ liệu và biểu đồ

Giáo án Bài 4. Luyện tập chung (trang 106)

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH · 1 tiết (45 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Mục tiêu

1. Kiến thức

Tính được tổng số lượt từ bảng số liệu có nhiều hơn một cột, ghi rõ dữ kiện trước khi tính.
Tính được tỉ số phần trăm theo công thức $\dfrac{\text{phần}}{\text{tổng}}\cdot 100\%$ và tỉ lệ tăng theo công thức $\dfrac{\text{mức tăng}}{\text{giá gốc}}\cdot 100\%$ .
Vận dụng được cách kiểm tra kết quả bằng cách thay giá trị vào đề bài để đối chiếu với các dữ kiện đã cho.
Nhận biết được đáp số sai khi không thỏa mãn đồng thời mọi giả thiết của đề bài.

2. Năng lực

a) Năng lực chung

Tự chủ và tự học: HS chủ động đọc đề, ghi dữ kiện và lựa chọn phép tính phù hợp trước khi làm bài; tự kiểm tra lại đáp số bằng cách đối chiếu với đề.
Giao tiếp và hợp tác: HS trao đổi theo cặp và nhóm trạm, trình bày được lời giải ngắn gọn, giải thích được vì sao chọn phép tính đó.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS chuyển cách giải đã học sang tình huống có số liệu mới, phát hiện lỗi trong đáp số của bạn và đề xuất cách sửa.

b) Năng lực đặc thù

Tư duy và lập luận toán học: HS giải thích được vì sao tổng số lượt là $61+65+63=189$ và vì sao đáp số $199$ của bạn là sai, vì tổng đúng là $64+68+66=198$ .
Mô hình hoá toán học: HS chuyển tình huống mượn sách và tăng giá thành biểu thức $\dfrac{126}{630}\cdot 100\%$ , rồi đọc kết quả là $20\%$ .
Giải quyết vấn đề toán học: HS chọn đúng công thức cho từng dạng bài (tổng số liệu, tỉ số phần trăm, tỉ lệ tăng) và kiểm tra lại bằng cách thay ngược giá trị.
Giao tiếp toán học: HS viết được các bước giải bằng kí hiệu toán học đúng quy ước, ghi đơn vị (lượt, bạn, nghìn đồng, %) đầy đủ khi trình bày.
Sử dụng công cụ, phương tiện học toán: HS sử dụng máy tính cầm tay để thực hiện phép chia và nhân khi cần, đồng thời dùng trang bài học NeoEdu để tự kiểm tra kết quả.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: HS hoàn thành đủ các câu trong phiếu học tập và làm thêm bài tập về nhà phần vận dụng.
Trách nhiệm: HS kiểm tra lại lời giải của mình và của bạn trong nhóm, không chỉ ghi đáp số.
Trung thực: HS thừa nhận đúng sai khi đối chiếu kết quả với đáp án và với bạn; không sao chép đáp số khi chưa kiểm tra.
Nhân ái: HS góp ý bạn bằng lời lẽ tôn trọng, chỉ ra đúng chỗ sai và cùng bạn sửa lại lời giải.
Yêu nước: HS liên hệ các số liệu về thư viện trường và hoạt động thể thao của lớp để thấy vai trò của thống kê trong đời sống cộng đồng.

II. Thiết bị dạy học và học liệu

1. Giáo viên

Máy chiếu hoặc bảng phụ ghi sẵn bảng số lượt mượn sách, đề bài có số liệu và đáp án các bài tập 1 đến 8.
Phiếu học tập số 1 và Phiếu học tập số 2 (in cho mỗi nhóm), ba tờ giấy khổ lớn đánh dấu ba trạm.
Bút dạ, băng dính để dán phiếu lên các trạm.
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác, địa chỉ neoedu.vn/learn/8/math/ch-5-luyen-tap-chung-trang-106-4 (dùng để HS tự kiểm tra sau khi làm xong phiếu).

2. Học sinh

Vở ghi, bút chì, bút mực, thước kẻ.
Máy tính cầm tay.
Giấy nháp để thực hiện phép tính và ghi bước giải.

III. Tiến trình dạy học

Hoạt động 1: Mở đầu · 5 phút

Kiểm tra lời giải của bạn

a) Mục tiêu

Tạo tình huống để HS nhận ra cần ghi dữ kiện, thực hiện đúng phép cộng và đối chiếu đáp số trước khi kết luận.

b) Nội dung

GV chiếu bảng số lượt mượn sách: Toán 64 lượt, Văn 68 lượt, Anh 66 lượt. Đề hỏi: Tổng số lượt mượn là bao nhiêu? Bạn An trả lời 199. Bạn An đúng hay sai? Vì sao?

c) Sản phẩm

Tổng số lượt là $64+68+66=198$ (lượt). Bạn An trả lời 199 nên sai.
Kiến thức HS rút ra: Trước khi kết luận đáp số, cần ghi rõ các số liệu của từng môn, thực hiện phép cộng và đối chiếu lại với đề bài.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV chiếu bảng số liệu và đọc đề. GV hỏi: "Bạn An trả lời 199. Các em có tin ngay không? Cần làm gì để kiểm tra?"
Học sinh
HS đọc đề, nêu ý kiến: cần cộng lại ba số liệu của ba môn rồi so với đáp số của bạn.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV yêu cầu HS làm cá nhân trong 2 phút, ghi dữ kiện và phép tính ra nháp.
Học sinh
HS tính $64+68+66$ và nhận được 198 lượt.
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV gọi 2 HS nêu kết quả và giải thích. GV hỏi: "Nếu cộng nhầm thì sai ở đâu? Làm sao kiểm tra lại nhanh?"
Học sinh
HS trả lời: "Tổng là 198, không phải 199, nên bạn An sai. Có thể cộng lại theo thứ tự khác: $66+68+64=198$ để kiểm tra."
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV chốt: Khi kiểm tra đáp số, cần ghi dữ kiện, tính lại và đối chiếu bằng cách cộng theo thứ tự khác. GV nêu tiêu đề bài học hôm nay là luyện tập các dạng đã học.
Học sinh
HS ghi vào vở: "Ghi dữ kiện → tính → kiểm tra lại bằng cách khác."

Hoạt động 2.1: Hình thành kiến thức mới · 8 phút

Tổng hợp số liệu từ bảng

a) Mục tiêu

Hệ thống hoá cách tính tổng số liệu từ bảng và cách chọn đáp án đúng trong bài trắc nghiệm.

b) Nội dung

GV làm mẫu Bài 1: Bảng số lượt mượn sách: Toán 61, Văn 65, Anh 63. Tổng số lượt mượn là bao nhiêu? A. 188; B. 189; C. 191; D. 190.
HS thảo luận theo cặp: Đề cho những dữ kiện nào? Cần thực hiện phép tính gì? Làm sao chọn đáp án mà không đoán?

c) Sản phẩm

Lời giải mẫu: $61+65+63=189$ , chọn đáp án B.
Kiến thức HS rút ra: Tổng số liệu trong bảng là tổng của tất cả các ô số liệu; khi làm trắc nghiệm, cần tính đầy đủ rồi so với từng đáp án, không chọn theo cảm tính.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV chiếu Bài 1 và nêu câu hỏi: "Dữ kiện nào cần lấy từ bảng? Phép tính nào cho tổng số lượt?"
Học sinh
HS đọc đề, ghi ra nháp ba số 61, 65, 63 và chọn phép cộng.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV yêu cầu HS cặp đôi tính tổng và đối chiếu với các đáp án A, B, C, D.
Học sinh
HS tính được $61+65+63=189$ và nhận thấy đáp án B đúng.
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV gọi 1 cặp trình bày. GV hỏi: "Vì sao không chọn đáp án D là 190?"
Học sinh
HS trả lời: "Vì tổng đúng là 189; 190 là đáp số sai, không khớp với phép cộng."
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV chốt: Khi tính tổng từ bảng, ghi đủ dữ kiện, cộng đúng và đối chiếu với các đáp án để loại trừ.
Học sinh
HS ghi vào vở lời giải mẫu và quy trình ba bước.

Hoạt động 2.2: Hình thành kiến thức mới · 8 phút

Tỉ số phần trăm và tỉ lệ tăng

a) Mục tiêu

Hệ thống hoá công thức tính tỉ số phần trăm và tỉ lệ tăng, biết chọn đúng phần và tổng hoặc mức tăng và giá gốc.

b) Nội dung

GV làm mẫu hai ví dụ:
(1) Bài 2: Một trường có 310 bạn, 62 bạn chọn cầu lông. Tỉ lệ bạn chọn cầu lông là bao nhiêu phần trăm?
(2) Ví dụ: Giá tăng từ 630 nghìn đồng lên 756 nghìn đồng. Giá tăng bao nhiêu phần trăm?
HS làm việc theo cặp, xác định phần, tổng, mức tăng và giá gốc.

c) Sản phẩm

(1) $\dfrac{62}{310}\cdot 100\%=20\%$ .
(2) Mức tăng: $756-630=126$ (nghìn đồng). Tỉ lệ tăng: $126 : 630=0{,}2=20\%$ .
Kiến thức HS rút ra: Tỉ số phần trăm là $\dfrac{\text{phần}}{\text{tổng}}\cdot 100\%$ ; tỉ lệ tăng là $\dfrac{\text{mức tăng}}{\text{giá gốc}}\cdot 100\%$ , giá gốc luôn là mẫu số.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV chiếu hai ví dụ và hỏi: "Trong ví dụ 1, đâu là phần, đâu là tổng? Trong ví dụ 2, đâu là giá gốc?"
Học sinh
HS đọc đề và xác định: phần là 62 bạn, tổng là 310 bạn; mức tăng là hiệu giá mới và giá cũ, giá gốc là 630.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV cho HS làm cặp đôi trong 3 phút, ghi phép tính và kết quả.
Học sinh
HS tính $\dfrac{62}{310}\cdot 100\%=20\%$ và $126:630=0{,}2=20\%$ .
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV gọi 1 HS trình bày ví dụ 2. GV hỏi: "Nếu lấy 126 chia cho 756 thì có đúng không? Vì sao?"
Học sinh
HS trả lời: "Không đúng, vì tỉ lệ tăng tính trên giá gốc 630, không phải giá mới 756."
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV chốt công thức và nhấn mạnh: tỉ số phần trăm chia cho tổng; tỉ lệ tăng chia cho giá gốc. GV yêu cầu HS ghi công thức vào vở.
Học sinh
HS ghi hai công thức và ví dụ minh hoạ.

Hoạt động 3.1: Luyện tập · 10 phút

Luyện tập theo trạm

a) Mục tiêu

Vận dụng công thức tổng số liệu, tỉ số phần trăm và tỉ lệ tăng vào các dữ kiện mới trong ba trạm.

b) Nội dung

Chia lớp thành 3 nhóm, mỗi nhóm đi qua 3 trạm trong 3 phút/trạm.
Trạm 1: Bài 7 (tổng số lượt mượn sách Toán 67, Văn 71, Anh 69; A. 206; B. 207; C. 209; D. 208).
Trạm 2: Bài 5 (trường có 325 bạn, 65 bạn chọn cầu lông; tỉ lệ phần trăm là bao nhiêu?).
Trạm 3: Bài 6 (giá tăng từ 660 nghìn đồng lên 792 nghìn đồng; tăng bao nhiêu phần trăm?).
HS ghi kết quả vào Phiếu học tập số 1.

c) Sản phẩm

Trạm 1: $67+71+69=207$ , chọn đáp án B.
Trạm 2: $\dfrac{65}{325}\cdot 100\%=20\%$ .
Trạm 3: Mức tăng $792-660=132$ ; tỉ lệ tăng $132 : 660=0{,}2=20\%$ .
Kiến thức HS rút ra: Cùng một quy trình (xác định phần hoặc mức tăng, xác định tổng hoặc giá gốc, tính tỉ số), dữ kiện thay đổi thì vẫn áp dụng được.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV chia nhóm, phát Phiếu học tập số 1 và dán đề ở ba trạm. GV nhắc: ghi dữ kiện trước khi tính, ghi đơn vị đầy đủ.
Học sinh
Các nhóm nhận phiếu, đọc hướng dẫn và bắt đầu tại trạm được phân công.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV đi quan sát, nhắc nhóm kiểm tra lại đáp số bằng cách đối chiếu với đề bài.
Học sinh
HS làm bài tại trạm, ghi bước giải vào phiếu và luân chuyển sang trạm tiếp theo.
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV gọi đại diện mỗi trạm trình bày một bài. GV hỏi: "Trạm 3 vì sao không lấy 132 chia cho 792?"
Học sinh
HS trình bày: "Tỉ lệ tăng tính trên giá gốc 660, nên chia 132 cho 660 để ra 0,2 = 20%."
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV nhận xét, nhấn mạnh các lỗi thường gặp: nhầm tổng với một phần, chia cho giá mới thay vì giá gốc. GV công bố đáp án đúng.
Học sinh
HS sửa lại bài nếu sai và ghi đáp án đúng vào phiếu.

Hoạt động 3.2: Luyện tập · 8 phút

Kiểm tra chéo cặp đôi

a) Mục tiêu

Rèn kĩ năng giải thích và kiểm tra lời giải của bạn, áp dụng công thức tỉ số phần trăm và tỉ lệ tăng với số liệu mới.

b) Nội dung

HS làm việc theo cặp, mỗi bạn làm một bài rồi đổi phiếu cho nhau kiểm tra:
Bài 8: Một trường có 340 bạn, 68 bạn chọn cầu lông. Tỉ lệ phần trăm là bao nhiêu? Kết quả: ... %
Bài 3: Giá tăng từ 630 nghìn đồng lên 756 nghìn đồng. Tăng bao nhiêu phần trăm?
Bạn kiểm tra lời giải của bạn bằng cách thay ngược giá trị vào đề. Ghi kết quả vào Phiếu học tập số 2.

c) Sản phẩm

Bài 8: $\dfrac{68}{340}\cdot 100\%=20\%$ .
Bài 3: $126 : 630=0{,}2=20\%$ . Kiểm tra: $630\cdot 20\%=126$ , $630+126=756$ (đúng).
Kiến thức HS rút ra: Kiểm tra kết quả bằng cách thay ngược giá trị vào đề, đảm bảo đáp số thỏa mãn mọi giả thiết.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV phát Phiếu học tập số 2, hướng dẫn cặp đôi đổi phiếu và kiểm tra theo ba câu hỏi: dữ kiện có đủ chưa, phép tính có đúng không, đáp số có thỏa mãn đề không.
Học sinh
HS nhận phiếu, làm bài cá nhân rồi đổi phiếu cho bạn.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV theo dõi và yêu cầu HS giải thích bằng lời khi kiểm tra bài bạn.
Học sinh
HS tính $\dfrac{68}{340}\cdot 100\%=20\%$ và kiểm tra bài bạn bằng cách thay ngược.
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV gọi 2 cặp trình bày. GV hỏi: "Làm sao biết kết quả của bạn là đúng mà không cần xem đáp án?"
Học sinh
HS trả lời: "Thay 20% vào đề, tính được 630 + 126 = 756, khớp với đề nên đúng."
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV chốt: Kiểm tra bằng cách thay ngược giá trị là cách đáng tin cậy. GV nhắc HS đối chiếu với đáp án trên học liệu NeoEdu sau khi làm xong.
Học sinh
HS ghi nhận cách kiểm tra và đối chiếu kết quả với đáp án.

Hoạt động 4: Vận dụng · 6 phút

Thống kê tại lớp và trường

a) Mục tiêu

Vận dụng công thức tỉ số phần trăm vào số liệu thực tế của lớp, rèn kĩ năng lập bảng số liệu và kiểm tra kết quả.

b) Nội dung

GV giao nhiệm vụ: Điều tra trong lớp số bạn chọn từng môn thể thao yêu thích (ví dụ: bóng đá, cầu lông, bơi lội); lập bảng số liệu, tính tổng số bạn; tính tỉ số phần trăm mỗi môn so với tổng số bạn của lớp; kiểm tra lại tổng số bạn bằng cách cộng các số liệu trong bảng.
Nhiệm vụ về nhà: Thu thập số lượt mượn sách của thư viện trường trong một tuần (Toán, Văn, Anh hoặc các môn khác), tính tổng số lượt và tỉ lệ phần trăm mỗi môn.

c) Sản phẩm

Bảng số liệu của lớp có đủ số bạn từng môn; tổng số bạn bằng tổng các số liệu; tỉ số phần trăm mỗi môn được tính theo công thức $\dfrac{\text{số bạn của môn}}{\text{tổng số bạn}}\cdot 100\%$ và có kiểm tra lại bằng cách cộng các tỉ lệ xem có khớp với số bạn không.
Kiến thức HS rút ra: Áp dụng đúng công thức đã học vào số liệu thực tế và luôn kiểm tra lại đáp số.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV nêu nhiệm vụ điều tra và yêu cầu HS thống nhất cách ghi bảng số liệu, đơn vị là bạn và %.
Học sinh
HS ghi nhiệm vụ vào vở, nhóm 4 bạn thống nhất các môn thể thao cần điều tra.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV cho nhóm thu thập số liệu trong 3 phút, sau đó tính tổng và tỉ lệ phần trăm.
Học sinh
HS điều tra, lập bảng, tính tổng số bạn và tỉ số phần trăm từng môn, kiểm tra lại tổng.
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV gọi 1 nhóm trình bày bảng số liệu và cách kiểm tra. GV hỏi: "Nếu tổng các số bạn không bằng sĩ số lớp thì sao?"
Học sinh
HS trả lời: "Cần điều tra lại hoặc tìm bạn chưa được ghi, vì số liệu phải khớp với sĩ số."
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV nhận xét và chốt: Thống kê thực tế cần ghi đầy đủ dữ kiện, tính đúng và kiểm tra lại. GV giao nhiệm vụ về nhà.
Học sinh
HS hoàn thiện bảng số liệu và ghi nhiệm vụ về nhà.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Trạm 1: Bảng số lượt mượn sách: Toán 67, Văn 71, Anh 69. Tổng số lượt mượn là bao nhiêu?
A. 206; B. 207; C. 209; D. 208.
Ghi dữ kiện và phép tính: ...

Trạm 2: Một trường có 325 bạn, 65 bạn chọn cầu lông. Tỉ lệ bạn chọn cầu lông là bao nhiêu phần trăm?
Ghi công thức và kết quả: ...

Trạm 3: Giá tăng từ 660 nghìn đồng lên 792 nghìn đồng. Giá tăng bao nhiêu phần trăm?
Ghi mức tăng, giá gốc và kết quả: ...

Kiểm tra: Đối chiếu kết quả với đề bài ở mỗi trạm, ghi "Đúng" hoặc "Sai" và lí do ngắn gọn.

Phiếu học tập số 2

Bài 8: Một trường có 340 bạn, 68 bạn chọn cầu lông. Tỉ lệ phần trăm là bao nhiêu? Kết quả: ... %

Bài 3: Giá tăng từ 630 nghìn đồng lên 756 nghìn đồng. Tăng bao nhiêu phần trăm? Kết quả: ... %

Kiểm tra kết quả (cặp đôi đổi phiếu, điền vào bảng sau):

Dữ kiện đã đủ chưa? (Có / Chưa)
Phép tính đã đúng chưa? (Có / Chưa)
Thay ngược kết quả vào đề, có thỏa mãn không? (Có / Không)
Nhận xét về bài của bạn: ...

Hướng dẫn về nhà

Hoàn thiện bảng số liệu điều tra môn thể thao yêu thích của lớp, tính tổng số bạn và tỉ số phần trăm mỗi môn; kiểm tra lại bằng cách cộng số liệu.
Thu thập số lượt mượn sách của thư viện trường trong một tuần (ít nhất 3 môn), tính tổng số lượt và tỉ lệ phần trăm mỗi môn; ghi rõ dữ kiện, công thức và kết quả.
Làm lại Bài 1, Bài 2 và Bài 6 trong sách, kiểm tra kết quả bằng cách thay ngược giá trị; đối chiếu đáp án trên trang bài học neoedu.vn/learn/8/math/ch-5-luyen-tap-chung-trang-106-4.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.