Giáo án Bài 5. Bài tập cuối chương 5

Huy động kiến thức cũ về cộng số liệu trong bảng và về tỉ số phần trăm; xác định nhiệm vụ của tiết ôn tập.

GV chiếu bảng số lượt mượn sách: Toán 62, Văn 66, Anh 64. GV đặt câu hỏi: (1) Để biết tổng số lượt mượn cả ba môn, em cần làm phép tính gì? (2) Nếu đề hỏi môn Toán chiếm bao nhiêu phần trăm tổng số lượt, em cần lấy số nào chia cho số nào?

HS nêu được: Tổng số lượt là $62+66+64=192$ (lượt). Muốn tính tỉ lệ phần trăm, lấy phần chia cho tổng rồi nhân $100\%$. HS xác định được nhiệm vụ: ôn lại cách tính tổng, tỉ số phần trăm và phần trăm tăng qua 10 bài tập.

Hệ thống hoá kiến thức của chương về tổng số liệu, tỉ số phần trăm và phần trăm tăng; nêu chiến lược: chọn tính chất trước, thực hiện biến đổi sau, kiểm tra điều kiện cuối.

Nhóm 4 HS vẽ sơ đồ tư duy có ba nhánh: (1) Tổng số liệu; (2) Tỉ số phần trăm; (3) Phần trăm tăng. Mỗi nhánh ghi công thức, một ví dụ có số và cách kiểm tra. GV gợi ý câu hỏi: Dạng nào dùng phép cộng? Dạng nào dùng phép chia và nhân $100\%$? Kiểm tra kết quả bằng cách nào? Đơn vị của kết quả là gì?

Sơ đồ tư duy của nhóm gồm các nội dung chính:

• Tổng số liệu: cộng các giá trị trong bảng. Ví dụ: $62+66+64=192$.
• Tỉ số phần trăm: $\dfrac{\text{phần}}{\text{tổng}}\cdot 100\%$. Ví dụ: $\dfrac{63}{315}\cdot 100\%=20\%$.
• Phần trăm tăng: $\dfrac{\text{mức tăng}}{\text{giá gốc}}\cdot 100\%$. Ví dụ: mức tăng $768-640=128$, $128:640=0{,}2=20\%$.
• Cách kiểm tra: thay kết quả ngược lại vào đề (ví dụ $20\%\cdot 315=63$); kiểm tra đơn vị (lượt, bạn, nghìn đồng, phần trăm).

Vận dụng phép cộng số liệu trong bảng để tìm tổng và đánh giá đáp số của người khác.

HS làm cặp đôi các bài 1, 4, 7, 10 trong Phiếu học tập số 1 (phần A). Một bạn làm, bạn kia kiểm tra bằng cách cộng lại; sau đó đổi vai. Với bài trắc nghiệm, HS ghi đáp án và một dòng giải thích.

Đáp án và lời giải:

• Bài 1: Tổng $62+66+64=192$. Đáp án C.
• Bài 4: Tổng $65+69+67=201$. Bạn trả lời 202 là sai.
• Bài 7: Tổng $68+72+70=210$. Đáp án C.
• Bài 10: Tổng $71+75+73=219$. Bạn trả lời 220 là sai.

Vận dụng công thức tỉ số phần trăm và phần trăm tăng để giải bài với dữ kiện mới; kiểm tra kết quả bằng thay ngược.

Kĩ thuật trạm, 2 trạm, mỗi nhóm 4 HS chia thành 2 cặp, luân phiên làm 2 trạm trong 5 phút mỗi trạm.
Trạm 1 (tỉ số phần trăm): bài 2, 5, 8 trong Phiếu học tập số 1 (phần B).
Trạm 2 (phần trăm tăng): bài 3, 6, 9 trong Phiếu học tập số 1 (phần C).
GV dùng học liệu số NeoEdu để kiểm tra nhanh đáp số sau khi các nhóm hoàn thành.

Đáp án và lời giải:

• Bài 2: $\dfrac{63}{315}\cdot 100\%=20\%$. Kết quả: 20.
• Bài 5: $\dfrac{66}{330}\cdot 100\%=20\%$. Kết quả: 20.
• Bài 8: $\dfrac{69}{345}\cdot 100\%=20\%$. Kết quả: 20.
• Bài 3: Mức tăng $768-640=128$; $128:640=0{,}2$; $0{,}2\cdot 100\%=20\%$. Kết quả: 20.
• Bài 6: Mức tăng $804-670=134$; $134:670=0{,}2$; $0{,}2\cdot 100\%=20\%$. Kết quả: 20.
• Bài 9: Mức tăng $840-700=140$; $140:700=0{,}2$; $0{,}2\cdot 100\%=20\%$. Kết quả: 20.

Vận dụng tính tổng và tỉ số phần trăm để phân tích số liệu thực tế của lớp; kiểm tra tính hợp lí của kết quả bằng tổng số học sinh.

Mỗi nhóm hỏi các bạn trong lớp một câu hỏi lựa chọn: 'Môn thể thao nào em thích nhất: bóng đá, cầu lông hay bơi lội?' Nhóm lập bảng đếm số bạn chọn mỗi môn, tính tổng và tỉ số phần trăm của từng môn so với cả lớp. Kiểm tra: tổng số bạn các môn phải bằng số bạn được hỏi.
Ví dụ tham khảo: lớp có 40 bạn, 10 bạn chọn bóng đá thì tỉ lệ là $\dfrac{10}{40}\cdot 100\%=25\%$.

Mỗi nhóm nộp một bảng gồm: tên môn, số bạn chọn, tỉ số phần trăm (làm tròn đến hàng đơn vị nếu cần), và một dòng kiểm tra: tổng số bạn các môn bằng số bạn được hỏi. Kiến thức HS rút ra: tổng số liệu cộng các phần; tỉ số phần trăm là phần chia cho tổng, nhân $100\%$; tổng các tỉ số phần trăm phải bằng $100\%$.