NeoEdu
Giáo án Ngữ văn 8
Ngữ vănLớp 8Bài 3. Lời sông núi

Giáo án Đọc mở rộng trang 79

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH · 1 tiết (45 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Mục tiêu

1. Kiến thức

  • Nêu được tên, thể loại (văn bản nghị luận) và chủ đề (giữ sách dùng chung là giữ cơ hội đọc cho người đến sau) của văn bản “Một lời kêu gọi giữ sách”.
  • Nhận biết được quan hệ nguyên nhân–kết quả qua từ “Vì thế”, quan hệ tương phản qua từ “Tuy nhiên” và hình ảnh “cắt mất một phần thông tin” trong ngữ liệu.
  • Giải thích được vì sao “Một tờ phiếu báo hỏng rõ ràng có thể hữu ích hơn một lời mắng chung” là ý có sức thuyết phục.
  • Phân biệt được điều có trong ngữ liệu với liên hệ cá nhân của người đọc.
  • Vận dụng được cách ghi phiếu đọc (tên, thể loại, chủ đề, chi tiết, câu hỏi) để tự đọc một văn bản mới.

2. Năng lực

a) Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: HS tự đọc văn bản, tự ghi phiếu đọc theo mẫu và tự kiểm tra lại các chi tiết đã tìm trong văn bản.
  • Giao tiếp và hợp tác: HS trao đổi theo cặp đôi, nêu ý kiến có dẫn chứng từ văn bản và lắng nghe bạn để bổ sung.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS đề xuất cách xử lí khi gặp sách hỏng và cách chọn, kiểm tra nguồn một văn bản mới để tự đọc.

b) Năng lực đặc thù

  • Năng lực ngôn ngữ (đọc, viết, nói và nghe): đọc hiểu văn bản nghị luận, nhận diện từ nối và cách lập luận; viết phiếu đọc ngắn gọn, đúng yêu cầu; nói trình bày ý kiến có chi tiết hỗ trợ.
  • Năng lực văn học: nhận ra cách tổ chức ngữ liệu nghị luận (nêu vấn đề, lí do, kết quả, ý tương phản), hiểu hình ảnh “cơ hội đọc”, “cắt mất một phần thông tin” và giải thích tác dụng của chúng trong việc thuyết phục người đọc.

3. Phẩm chất

  • Trách nhiệm: nhận thức trách nhiệm cá nhân khi mượn và giữ gìn sách dùng chung, đồng thời hiểu vai trò của điều kiện quản lí thư viện.
  • Trung thực: phân biệt rõ điều có trong ngữ liệu với liên hệ cá nhân, không trình bày trải nghiệm giả định như trải nghiệm thật; ghi đúng nguồn khi giới thiệu văn bản.

II. Thiết bị dạy học và học liệu

1. Giáo viên

  • Sách giáo khoa Ngữ văn 8 (Kết nối tri thức với cuộc sống), trang 79, và bản in văn bản “Một lời kêu gọi giữ sách”.
  • Bảng phụ hoặc slide ghi ngữ liệu và phiếu học tập.
  • Bút dạ, băng dính để gắn sản phẩm nhóm lên bảng.
  • Học liệu số NeoEdu: bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/8/literature/bai-3-doc-mo-rong-trang-79 (dùng để kiểm tra nhanh đáp án sau hoạt động luyện tập).

2. Học sinh

  • Sách Ngữ văn 8, vở ghi, bút chì, bút bi.
  • Phiếu học tập số 1 và số 2 (in hoặc chép lại).
  • Giấy A4 hoặc giấy nháp để làm việc nhóm.

III. Tiến trình dạy học

Hoạt động 1: Mở đầu · 5 phút

Sách mượn chung, ai giữ?

a) Mục tiêu

Huy động trải nghiệm của HS về việc mượn và giữ sách chung, từ đó xác định nhiệm vụ đọc và phân tích văn bản.

b) Nội dung

GV nêu tình huống: “Em mượn một cuốn sách ở thư viện và thấy vài trang đã bị rách. Em nên làm gì?” GV ghi các ý HS nêu lên bảng và hỏi thêm: “Vì sao việc giữ sách chung lại quan trọng với bạn đọc khác?”

c) Sản phẩm

Dự kiến HS nêu được: kiểm tra sách khi nhận, báo ngay cho thư viện, trả đúng hạn; giữ sách vì bạn đọc sau cũng cần đọc. Nhiệm vụ rút ra: đọc văn bản “Một lời kêu gọi giữ sách” và ghi phiếu đọc.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV đặt tình huống trên, yêu cầu HS suy nghĩ 30 giây rồi giơ tay phát biểu. GV nói: “Hôm nay cô trò mình đọc một văn bản nghị luận ngắn về việc giữ sách dùng chung.”

    Học sinh

    HS lắng nghe tình huống và suy nghĩ cá nhân.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV quan sát, gợi ý nếu HS còn lúng túng: “Nếu em là người mượn sau, em có muốn nhận một cuốn sách đã rách không?”

    Học sinh

    HS suy nghĩ, phát biểu ý kiến cá nhân (dự kiến: “Em sẽ báo thư viện.” “Em sẽ kiểm tra sách trước khi mượn.” “Em sẽ trả sách đúng hạn để người khác đọc.”).

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2–3 HS trình bày, ghi các ý lên bảng và tóm tắt lại.

    Học sinh

    HS trình bày ý kiến, lắng nghe bạn và bổ sung.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV nhận xét ngắn gọn rằng các ý đều liên quan đến trách nhiệm cá nhân khi mượn sách, và dẫn vào bài: “Tác giả của văn bản cũng nhắc đến điều này. Các em hãy đọc để xem tác giả lập luận ra sao.”

    Học sinh

    HS ghi tên bài và nhiệm vụ đọc vào vở.

Hoạt động 2.1: Hình thành kiến thức mới · 12 phút

Đọc nguyên văn và ghi phiếu đọc

a) Mục tiêu

HS nắm tên, thể loại, chủ đề, một chi tiết tiêu biểu và một câu hỏi của văn bản; biết cách ghi phiếu đọc đúng yêu cầu.

b) Nội dung

HS đọc thầm văn bản “Một lời kêu gọi giữ sách” (bản nguyên gốc trong ngữ liệu), sau đó hoàn thành Phiếu học tập số 1 gồm: tên văn bản, thể loại, chủ đề, một chi tiết, một câu hỏi.

c) Sản phẩm

Phiếu học tập số 1 (đáp án dự kiến):

  • Tên: Một lời kêu gọi giữ sách (văn bản nghị luận nguyên gốc).
  • Thể loại: văn bản nghị luận.
  • Chủ đề: giữ sách dùng chung là giữ cơ hội đọc cho người đến sau; cần có trách nhiệm cá nhân đi cùng điều kiện quản lí của thư viện.
  • Chi tiết: “Mỗi trang bị xé không chỉ làm hỏng một vật, mà còn cắt mất một phần thông tin của nhiều bạn.”
  • Câu hỏi dự kiến: “Nếu thư viện không có cách ghi nhận sách hỏng, người mượn có còn sẵn lòng báo hỏng không?”
    Kết luận: phiếu đọc tốt cần ghi đúng tên, thể loại, chủ đề, chi tiết trích đúng từ văn bản và một câu hỏi có liên quan.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV phát Phiếu học tập số 1, nêu yêu cầu: “Đọc thầm văn bản, tìm đúng chi tiết trong bài và ghi ngắn gọn; chi tiết cần trích đúng từ ngữ liệu.”

    Học sinh

    HS nhận phiếu, đọc thầm văn bản trong khoảng 4 phút.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV đi quanh lớp, nhắc HS phân biệt “chủ đề” (vấn đề văn bản bàn đến) với “chi tiết” (một câu hoặc cụm câu trong bài). Gợi ý: “Chủ đề là văn bản bàn về điều gì? Chi tiết là câu nào em chọn để minh họa?”

    Học sinh

    HS làm phiếu cá nhân, có thể gạch chân các câu quan trọng trong văn bản.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 HS đọc phiếu, hỏi: “Vì sao em chọn chi tiết này làm dẫn chứng?”

    Học sinh

    HS đọc phiếu và giải thích (dự kiến: “Em chọn câu về việc mỗi trang bị xé vì câu này nói rõ hậu quả đối với nhiều bạn.”).

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt: văn bản thuộc thể loại nghị luận, chủ đề là giữ sách dùng chung; chi tiết cần trích đúng từ bài; câu hỏi cần gắn với nội dung văn bản.

    Học sinh

    HS sửa phiếu của mình nếu cần và ghi kết luận vào vở.

Hoạt động 2.2: Hình thành kiến thức mới · 10 phút

Nhận diện lập luận qua từ nối và hình ảnh

a) Mục tiêu

HS nhận biết quan hệ nguyên nhân–kết quả, quan hệ tương phản và hình ảnh gợi nghĩa trong văn bản; giải thích được tác dụng của chúng.

b) Nội dung

Hoạt động cặp đôi. Mỗi cặp làm việc với Phiếu học tập số 2: tìm một câu có từ “Vì thế” (quan hệ nguyên nhân–kết quả), một câu có từ “Tuy nhiên” (quan hệ tương phản), một hình ảnh gợi nghĩa và giải thích.

c) Sản phẩm

Phiếu học tập số 2 (đáp án dự kiến):

  • Nguyên nhân–kết quả: lí do là “mỗi trang bị xé … cắt mất một phần thông tin của nhiều bạn”; kết quả là “người mượn cần kiểm tra sách khi nhận, báo ngay chỗ hỏng và trả đúng hạn”. Từ “Vì thế” nối việc nêu hậu quả với yêu cầu hành động cụ thể.
  • Tương phản: “Tuy nhiên, không nên xem mọi cuốn sách rách là lỗi cố ý”; tác giả nêu thêm hai trường hợp “có cuốn đã cũ, có phần đóng gáy yếu” để điều chỉnh cách nhìn, tránh quy kết.
  • Hình ảnh gợi nghĩa: “cơ hội đọc cho người đến sau” và “cắt mất một phần thông tin”; hình ảnh cho thấy sách là vật dùng chung, mỗi hành động làm hỏng sách đều lấy đi phần của người khác.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV phát Phiếu học tập số 2 và nêu yêu cầu: “Tìm đúng câu có ‘Vì thế’, ‘Tuy nhiên’ và một hình ảnh; giải thích tác dụng trong việc thuyết phục người đọc.”

    Học sinh

    HS nhận phiếu, cặp đôi đọc lại văn bản.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV gợi ý: “Từ ‘Vì thế’ đứng sau điều gì? Điều đó dẫn tới việc gì?” và “Tác giả dùng ‘Tuy nhiên’ để làm gì?”

    Học sinh

    HS thảo luận cặp đôi, ghi kết quả vào phiếu.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 cặp trình bày, yêu cầu các cặp khác nhận xét bằng cách chỉ đúng câu trong bài.

    Học sinh

    Đại diện cặp trình bày, các cặp khác bổ sung (dự kiến: “Tuy nhiên giúp người đọc không kết luận vội là ai cũng cố ý làm hỏng sách.”).

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt: ‘Vì thế’ là từ nối nguyên nhân–kết quả; ‘Tuy nhiên’ là từ nối tương phản; hình ảnh ‘cơ hội đọc’ và ‘cắt mất một phần thông tin’ làm lí lẽ cụ thể và dễ hiểu hơn.

    Học sinh

    HS ghi kết luận vào vở.

Hoạt động 3: Luyện tập · 10 phút

Luyện tập: lập luận và phân biệt ngữ liệu với liên hệ cá nhân

a) Mục tiêu

Vận dụng kiến thức đã học để nêu ý kiến có chi tiết hỗ trợ và phân biệt điều có trong ngữ liệu với liên hệ cá nhân.

b) Nội dung

Bài 3: Nêu điều em đồng tình hoặc cảm nhận, dùng hai chi tiết hỗ trợ.
Bài 4: Phân biệt điều có trong ngữ liệu với một liên hệ cá nhân của em.
HS làm theo cặp đôi, sau đó đối chiếu với học liệu số NeoEdu.

c) Sản phẩm

Đáp án gợi ý:
Bài 3: Em đồng tình với ý “Một tờ phiếu báo hỏng rõ ràng có thể hữu ích hơn một lời mắng chung khiến người đọc ngại nói thật”. Chi tiết 1: “người mượn cần kiểm tra sách khi nhận, báo ngay chỗ hỏng”. Chi tiết 2: “có cuốn đã cũ, có phần đóng gáy yếu”, nên không phải mọi cuốn sách rách đều là lỗi cố ý. Người dạy chấm dựa trên việc HS nêu đúng ý kiến, dùng đúng hai chi tiết từ văn bản và giải thích lí do.
Bài 4: Điều có trong ngữ liệu: “Thư viện cần có cách ghi nhận và sửa chữa phù hợp.” Liên hệ cá nhân (ví dụ): “Em từng thấy bạn ngại báo sách hỏng vì sợ bị trách.” Cần ghi rõ đây là liên hệ của người đọc, không phải nội dung của văn bản.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV chiếu hoặc ghi đề bài 3 và 4 lên bảng, nêu yêu cầu: “Mỗi ý kiến phải có chi tiết từ bài; liên hệ cá nhân phải ghi rõ là của em.”

    Học sinh

    HS đọc đề, cặp đôi thống nhất cách làm.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV đi quanh lớp, kiểm tra HS có trích đúng câu văn không. Nhắc: “Điều bạn nhớ từ đời sống là liên hệ, không được viết như thể văn bản nói vậy.”

    Học sinh

    HS làm bài, ghi ý kiến và chi tiết vào vở, sau đó viết phần liên hệ cá nhân riêng.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 cặp đọc kết quả, yêu cầu cả lớp nhận xét về việc trích dẫn và cách phân biệt.

    Học sinh

    HS trình bày; lớp nhận xét và bổ sung.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt: khi trình bày ý kiến về văn bản, cần có chi tiết trích đúng từ bài; liên hệ cá nhân cần được ghi rõ là ý của người đọc. GV có thể đối chiếu đáp án với bài tập tương tác trên NeoEdu.

    Học sinh

    HS sửa bài theo góp ý và ghi nhận cách phân biệt.

Hoạt động 4: Vận dụng · 8 phút

Tự chọn và đánh giá một văn bản mới

a) Mục tiêu

Vận dụng cách đọc đã học để tự chọn một văn bản mới, kiểm tra nguồn, bản quyền và độ phù hợp; biết ghi lại lí do lựa chọn.

b) Nội dung

Đề xuất một văn bản khác em sẽ tự tìm đọc. Ghi rõ: tên văn bản, tên tác giả hoặc nguồn xuất bản (nếu có), cách kiểm tra nguồn hợp pháp, lí do phù hợp với chủ đề, và cách em sẽ đọc để không chỉ lặp lại đáp án bài cũ. Không tải bản sao trái phép; không cần chép văn bản vào phiếu.

c) Sản phẩm

Phiếu đề xuất văn bản (mẫu gợi ý): Tên văn bản; nguồn hợp pháp (sách, thư viện, trang báo chính thống hoặc trang của đơn vị xuất bản); cách kiểm tra nguồn (tên nhà xuất bản, năm xuất bản, nơi đăng tải); lí do chọn (liên quan đến chủ đề giữ gìn tài sản chung hoặc trách nhiệm cá nhân); một câu hỏi em sẽ tự trả lời khi đọc. Người dạy kiểm tra lựa chọn thật của HS.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV nêu nhiệm vụ về nhà và yêu cầu: “Ghi nguồn hợp pháp, không tải bản sao trái phép; nêu rõ lí do chọn.”

    Học sinh

    HS ghi nhiệm vụ vào vở.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV hướng dẫn cách kiểm tra nguồn: xem tên nhà xuất bản, năm xuất bản, người chịu trách nhiệm nội dung.

    Học sinh

    HS tự tìm và ghi phiếu đề xuất ở nhà.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    Ở tiết sau, GV mời 2–3 HS giới thiệu nhanh văn bản đã chọn trong 1 phút.

    Học sinh

    HS giới thiệu (dự kiến: “Em chọn một bài viết trong sách về bảo vệ môi trường vì bài này cũng nói về trách nhiệm chung.”).

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV nhận xét về cách kiểm tra nguồn và lí do chọn, nhấn mạnh việc đọc phải có chi tiết và không kể như trải nghiệm thật.

    Học sinh

    HS điều chỉnh phiếu đề xuất nếu cần.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Dùng trong hoạt động “Đọc nguyên văn và ghi phiếu đọc”.

  • Tên văn bản:
  • Thể loại:
  • Chủ đề:
  • Một chi tiết (trích đúng từ văn bản):
  • Một câu hỏi về văn bản:

Phiếu học tập số 2

Dùng trong hoạt động “Nhận diện lập luận qua từ nối và hình ảnh”.

  • Câu có từ “Vì thế” (nêu nguyên nhân và kết quả):
  • Câu có từ “Tuy nhiên” (quan hệ tương phản):
  • Một hình ảnh gợi nghĩa và giải thích tác dụng:
  • Vì sao các chi tiết này giúp văn bản thuyết phục người đọc?

Hướng dẫn về nhà

  • Hoàn thành Phiếu học tập số 1 và số 2 nếu chưa xong trên lớp.
  • Viết lời giới thiệu 100–120 chữ cho văn bản “Một lời kêu gọi giữ sách”, không sao chép toàn văn, nêu rõ tên văn bản, thể loại và chủ đề.
  • Hoàn thành phiếu đề xuất một văn bản khác em sẽ tự tìm đọc: ghi nguồn hợp pháp, cách kiểm tra nguồn, bản quyền, lí do phù hợp và câu hỏi tự trả lời. Không tải bản sao trái phép.
  • Luyện đọc lại văn bản và tự kiểm tra bằng bài tập tương tác trên NeoEdu: neoedu.vn/learn/8/literature/bai-3-doc-mo-rong-trang-79.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.