Giáo án Ngữ văn 8
Ngữ vănLớp 8Bài 1. Câu chuyện của lịch sử

Giáo án Thực hành đọc: Minh sư

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH · 1 tiết (45 phút)

I. Mục tiêu

1. Kiến thức

  • Nêu được đặc điểm của truyện lịch sử qua văn bản Minh sư: nhân vật được nhìn từ nhiều điểm nhìn, có đối thoại và các đánh giá không giống nhau.
  • Phân tích được chi tiết “Hai lời đánh giá không giống nhau” và “Chủ tướng nghe lời thuộc hạ” để thấy cách tác phẩm tránh xây dựng nhân vật theo một chiều.
  • Giải thích được quan hệ giữa hình thức (điểm nhìn, chi tiết đối thoại, bối cảnh hành trình phía Nam) với ý nghĩa (con người lịch sử phức tạp, cần đối chiếu nhiều nguồn).
  • Vận dụng được cách trả lời câu hỏi trọng tâm: hai cách nhìn khác nhau không làm câu chuyện mất ý nghĩa lịch sử, vì chúng làm rõ con người có thể được đánh giá từ nhiều vị trí.

2. Năng lực

a) Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: Đọc bản tóm lược, tự điền phiếu học tập và đối chiếu với bản sách hợp pháp khi học ngôn từ, nhịp và trích dẫn.
  • Giao tiếp và hợp tác: Trao đổi theo cặp đôi và nhóm, lắng nghe, nêu ý kiến và phản biện có căn cứ về cách đánh giá nhân vật.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: Đặt câu hỏi “hai cách nhìn có làm mất ý nghĩa không?”, tìm bằng chứng trong văn bản để trả lời và liên hệ phù hợp tình huống.

b) Năng lực đặc thù

  • Năng lực ngôn ngữ (đọc, viết, nói và nghe): Đọc hiểu bản tóm lược truyện lịch sử; viết đoạn 3–5 câu phân tích chi tiết có giải thích; nói và nghe khi thảo luận nhóm, trình bày kết quả phiếu học tập.
  • Năng lực văn học: Nhận biết đặc điểm truyện lịch sử (điểm nhìn đa chiều, đối thoại, bối cảnh lịch sử phức tạp); phân tích tác dụng của chi tiết đối với việc xây dựng nhân vật Nguyễn Hoàng.

3. Phẩm chất

  • Trung thực: Không lấy một lời nhân vật làm kết luận tuyệt đối; nêu đúng điều văn bản cho thấy, không thêm sự kiện ngoài bản tóm lược.
  • Trách nhiệm: Hoàn thành phiếu học tập và bài tập cá nhân; khi viết liên hệ, cân nhắc để không phán xét đơn giản về con người trong lịch sử.
  • Chăm chỉ: Tích cực đọc, đối chiếu chi tiết và hoàn thành đoạn văn vận dụng ở nhà.

II. Thiết bị dạy học và học liệu

1. Giáo viên

  • Máy chiếu, bảng phụ ghi câu hỏi trọng tâm và các mục của phiếu học tập
  • Bản tóm lược văn bản Minh sư (Thái Bá Lợi) và SGK Ngữ văn 8, tập một, Kết nối tri thức với cuộc sống
  • Phiếu học tập số 1, Phiếu học tập số 2 (in cho từng nhóm)
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/8/literature/bai-1-thuc-hanh-doc-minh-su

2. Học sinh

  • SGK Ngữ văn 8, vở ghi, bút, thước
  • Bút dạ hoặc giấy A4 để ghi kết quả nhóm
  • Điện thoại hoặc máy tính bảng (nếu được GV cho phép) để truy cập học liệu NeoEdu

III. Tiến trình dạy học

Hoạt động 1: Mở đầu · 5 phút

Khởi động: Một người, nhiều cách nhìn

a) Mục tiêu

Huy động trải nghiệm của HS về việc một người có thể được đánh giá khác nhau; xác định nhiệm vụ tìm hiểu cách tác phẩm Minh sư nhìn nhân vật.

b) Nội dung

GV đặt câu hỏi: “Khi một người đứng đầu bị nhiều người đánh giá khác nhau, em có nên chỉ nghe một ý kiến để kết luận về họ không? Vì sao?”. HS suy nghĩ cá nhân và nêu ý kiến ngắn trước lớp. Từ đó GV giới thiệu tên bài, tác giả Thái Bá Lợi, thể loại truyện lịch sử và nhiệm vụ chính: đọc bản tóm lược, tìm chi tiết và phân tích cách nhân vật Nguyễn Hoàng được nhìn.

c) Sản phẩm

  • HS nêu được ít nhất một lí do cho rằng cần nhiều điểm nhìn, ví dụ: một lời đánh giá có thể chỉ phản ánh một góc nhìn.
  • HS xác định được mục tiêu bài học: nhận ra cách văn bản xây dựng nhân vật qua nhiều đánh giá khác nhau.
  • Kết luận ghi vào vở: Đánh giá con người cần đặt trong nhiều điểm nhìn và chứng cứ.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV chiếu câu hỏi khởi động và yêu cầu HS suy nghĩ 1 phút, ghi vắn tắt ý kiến cá nhân.

    Học sinh

    HS đọc câu hỏi, suy nghĩ và ghi ý kiến ngắn vào vở nháp.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV đi quanh lớp, gợi ý: “Em có thể nghĩ đến một ví dụ trong lịch sử hoặc đời sống không?”.

    Học sinh

    HS tự suy nghĩ, có thể trao đổi nhanh với bạn bên cạnh.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2–3 HS trình bày; ghi nhanh các ý chính lên bảng.

    Học sinh

    HS trình bày, ví dụ dự kiến: “Nếu chỉ nghe một người khen hoặc chê thì dễ đánh giá lệch.”; “Người có quyền cũng có thể có nhiều động cơ.”

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV nhận xét, chốt: đánh giá con người cần nhiều điểm nhìn và bằng chứng. GV nêu lưu ý: văn bản này là bản tóm lược, không phải nguyên văn; khi học ngôn từ cần đối chiếu bản sách hợp pháp. Giới thiệu mục tiêu và các hoạt động tiếp theo.

    Học sinh

    HS ghi tên bài, mục tiêu và nhiệm vụ vào vở.

Hoạt động 2.1: Hình thành kiến thức mới · 12 phút

Hai lời đánh giá không giống nhau

a) Mục tiêu

Phân tích chi tiết “Hai lời đánh giá không giống nhau” và giải thích vì sao đa điểm nhìn ngăn chân dung một chiều.

b) Nội dung

HS làm việc theo cặp đôi, đọc bản tóm lược và hoàn thành Phiếu học tập số 1. Câu hỏi GV đặt ra: (1) Người thứ nhất nhìn thấy gì ở Nguyễn Hoàng? (2) Người thứ hai nghĩ động cơ ban đầu của Nguyễn Hoàng là gì? (3) Vì sao hai cách nhìn này khác nhau? (4) Việc hai lời đánh giá không giống nhau tác động thế nào đến chân dung nhân vật?

c) Sản phẩm

Kết quả Phiếu học tập số 1 dự kiến:

  • Người thứ nhất: nhìn thấy bản lĩnh, tài dự liệu và gánh nặng việc nước.
  • Người thứ hai: cho rằng động cơ ban đầu chỉ là tìm đường tránh hiểm họa.
  • Hai cách nhìn khác nhau ở cách đánh giá động cơ và giá trị hành động.
  • Kiến thức HS rút ra: Đa điểm nhìn giúp nhân vật không bị làm thành hình tượng một chiều; văn bản không ép nhân vật hoàn toàn cao cả hay hoàn toàn vụ lợi.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV phát Phiếu học tập số 1, nêu bốn câu hỏi và yêu cầu cặp đôi đọc kĩ bản tóm lược, gạch chân các chi tiết liên quan. Thời gian 6 phút.

    Học sinh

    HS nhận phiếu, đọc văn bản và xác định các chi tiết về hai lời đánh giá.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV theo dõi, hỗ trợ cặp nào lúng túng bằng câu gợi mở: “Từ ‘bản lĩnh’ và ‘động cơ’ trong câu văn, em thấy hai người nhìn khác nhau ở đâu?”.

    Học sinh

    Cặp đôi trao đổi, ghi câu trả lời vào phiếu; có thể dùng bút màu để đánh dấu hai cách nhìn.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 cặp trình bày. Yêu cầu các cặp khác nhận xét nội dung, không chỉ nhận xét hình thức trình bày.

    Học sinh

    Đại diện trình bày, ví dụ dự kiến: “Người thứ nhất nhấn mạnh tài và gánh nặng; người thứ hai nhấn mạnh mục đích tránh hiểm họa.” Bạn khác bổ sung: “Vì có hai điểm nhìn nên người đọc không thể kết luận một chiều.”

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt: Hai lời đánh giá khác nhau tạo thế đối sánh, làm chân dung nhân vật có nhiều chiều. GV nhấn mạnh: đây là đặc điểm hình thức (điểm nhìn, lời đánh giá) phục vụ ý nghĩa (nhân vật phức tạp). Ghi kiến thức lên bảng.

    Học sinh

    HS sửa và hoàn thiện phiếu, ghi kết luận vào vở.

Hoạt động 2.2: Hình thành kiến thức mới · 10 phút

Chủ tướng nghe lời thuộc hạ trong bối cảnh phía Nam

a) Mục tiêu

Phân tích tình huống Nguyễn Hoàng nghe lời thuộc hạ và tác dụng của bối cảnh hành trình phía Nam; trả lời câu hỏi trọng tâm.

b) Nội dung

HS hoạt động nhóm 4, hoàn thành Phiếu học tập số 2. Câu hỏi GV đặt ra: (1) Vì sao việc Nguyễn Hoàng nghe những lời ấy làm nhân vật có chiều sâu? (2) Bối cảnh hành trình phía Nam đặt lựa chọn cá nhân vào hoàn cảnh nào? (3) Hai cách nhìn khác nhau có làm câu chuyện mất ý nghĩa lịch sử không?

c) Sản phẩm

Kết quả Phiếu học tập số 2 dự kiến:

  • Nguyễn Hoàng nghe được cả hai cách nhìn và biết đối diện nhiều ý kiến; điều này làm nhân vật hiện lên là con người biết lắng nghe, không chỉ là hình tượng công trạng.
  • Bối cảnh hành trình phía Nam là hoàn cảnh lịch sử phức tạp, giúp lựa chọn của nhân vật được đặt trong nhiều động cơ và hoàn cảnh khác nhau.
  • Trả lời câu hỏi trọng tâm: Không. Hai cách nhìn làm rõ con người lịch sử có thể được đánh giá từ vị trí khác nhau; cần đối chiếu hành động, lời kể và nguồn sử, không lấy một lời nhân vật làm kết luận tuyệt đối.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV phát Phiếu học tập số 2, chia nhóm 4 HS, phân công nhóm trưởng và thư kí. Nêu thời gian 5 phút thảo luận, 2 phút ghi kết quả.

    Học sinh

    Nhóm nhận phiếu, nhóm trưởng phân công từng người đọc một câu hỏi.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV đi các nhóm, gợi ý: “Khi Nguyễn Hoàng nghe lời đánh giá, hành động này cho thấy điều gì về cách ông đối diện ý kiến?”.

    Học sinh

    Nhóm thảo luận, trích dẫn chi tiết trong bản tóm lược, ghi kết quả lên phiếu.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời một nhóm trình bày câu hỏi (3) và một nhóm khác bổ sung. Yêu cầu HS dẫn chứng bằng ý trong bản tóm lược.

    Học sinh

    Đại diện trình bày, ví dụ dự kiến: “Không làm mất ý nghĩa vì hai cách nhìn giúp ta hiểu nhân vật từ nhiều phía; nhưng không thể lấy một lời nhân vật làm kết luận.”

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt đáp án câu hỏi trọng tâm và nhấn mạnh: cách đánh giá lịch sử cần đối chiếu hành động, lời kể và nguồn sử. GV ghi Ghi nhớ lên bảng và yêu cầu HS đọc lại.

    Học sinh

    HS đọc Ghi nhớ và chỉnh sửa phiếu của nhóm mình theo kết luận chung.

Hoạt động 3: Luyện tập · 10 phút

Củng cố: Trắc nghiệm và nối chi tiết với ý nghĩa

a) Mục tiêu

Củng cố kiến thức về đặc điểm truyện lịch sử và cách phân tích chi tiết trong Minh sư qua bài tập đã cho.

b) Nội dung

HS làm bài tập 2, 3, 4 trong SGK/NeoEdu: (2) Chọn dạng văn bản phù hợp; (3) Nối chi tiết với ý nghĩa phân tích; (4) Chọn đặc điểm đúng về hai lời thuộc hạ. HS làm cá nhân 4 phút, sau đó đổi chéo vở kiểm tra với bạn cùng bàn.

c) Sản phẩm

Đáp án:

  • Bài 2: D. truyện lịch sử. Căn cứ: cách kể và đối chiếu lời đánh giá nhân vật, không chỉ dựa vào tên tác giả.
  • Bài 3: Hai lời đánh giá không giống nhau – Đa điểm nhìn ngăn chân dung một chiều; Chủ tướng nghe lời thuộc hạ – Tình huống thử cách ứng xử của người có quyền; Bối cảnh hành trình phía Nam – Đặt lựa chọn cá nhân trong hoàn cảnh lịch sử phức tạp.
  • Bài 4: D. Không giống nhau về cách nhìn động cơ (một người nhìn tài dự liệu, gánh nặng việc nước; người khác nhấn việc tránh hiểm họa).

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV chiếu đề bài 2, 3, 4 lên màn hình (hoặc mở bài tương tác trên NeoEdu), nêu thời gian 4 phút làm cá nhân.

    Học sinh

    HS đọc đề và làm bài cá nhân vào vở.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV quan sát, nhắc HS căn cứ vào văn bản để chọn đáp án.

    Học sinh

    HS làm bài, đối chiếu với nội dung đã học trong phiếu.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV yêu cầu HS đổi vở cho bạn cùng bàn kiểm tra, sau đó mời 2 HS đọc đáp án của bài 3 và 4.

    Học sinh

    HS đổi vở, đối chiếu và đọc kết quả, ví dụ: “Bài 4 chọn D vì hai lời khác nhau ở cách nhìn động cơ.”

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV công bố đáp án đầy đủ, giải thích thêm các lựa chọn sai (ví dụ: “Cùng phủ nhận công trạng” không đúng với bản tóm lược). Nhận xét về mức độ hoàn thành.

    Học sinh

    HS sửa lỗi sai trong vở và ghi lại đáp án đúng.

Hoạt động 4: Vận dụng · 8 phút

Vận dụng: Viết đoạn phân tích chi tiết

a) Mục tiêu

Vận dụng kiến thức để viết đoạn văn phân tích chi tiết “Chủ tướng nghe lời thuộc hạ” và rút ra một ý nghĩa có căn cứ.

b) Nội dung

Trong lớp, HS viết 3–5 câu phân tích chi tiết “Chủ tướng nghe lời thuộc hạ”: nêu chi tiết, giải thích quan hệ của nó với việc xây dựng nhân vật, rồi kết luận có giới hạn (không biến một lời nhân vật thành kết luận tuyệt đối). Phần viết đoạn 6–8 câu về một ý nghĩa rút ra từ bản tóm lược (phân biệt điều văn bản cho thấy và liên hệ riêng) được giao làm ở nhà.

c) Sản phẩm

Đoạn văn 3–5 câu đạt yêu cầu khi có: chi tiết cụ thể (Nguyễn Hoàng nghe lời đánh giá của thuộc hạ); giải thích tác dụng (làm nhân vật hiện lên là người biết đối diện nhiều cách nhìn); kết luận có giới hạn (không lấy một lời nói làm kết luận tuyệt đối). Thang chấm gợi ý 10 điểm: đúng yêu cầu 3; chi tiết và giải thích phù hợp 3; tổ chức ý 3; diễn đạt rõ 1.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV nêu yêu cầu viết đoạn, nhắc các ý cần có và cho HS xem thang chấm gợi ý. Thời gian 5 phút viết trong lớp.

    Học sinh

    HS đọc yêu cầu và ghi dàn ý ngắn vào vở.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV đi kiểm tra, góp ý nhanh cho những đoạn còn kết luận tuyệt đối hóa nhân vật.

    Học sinh

    HS viết đoạn văn; ví dụ mẫu dự kiến: “Khi Nguyễn Hoàng nghe lời đánh giá của thuộc hạ, ông không bác bỏ ngay mà lắng nghe…”.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 HS đọc đoạn văn, cả lớp nhận xét theo tiêu chí: chi tiết, giải thích, kết luận có giới hạn.

    Học sinh

    HS đọc đoạn văn của mình và nhận xét bạn bằng các tiêu chí đã nêu.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt: phân tích phải dựa vào chi tiết và giải thích, không chỉ gọi tên tác dụng; kết luận cần có giới hạn. GV giao bài đoạn 6–8 câu về nhà.

    Học sinh

    HS ghi nhận góp ý và hoàn thiện đoạn văn để nộp.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Đọc bản tóm lược văn bản Minh sư và trả lời:

  • Người thứ nhất nhìn thấy gì ở Nguyễn Hoàng? (bản lĩnh, tài dự liệu, gánh nặng việc nước)
  • Người thứ hai nghĩ động cơ ban đầu của Nguyễn Hoàng là gì?
  • Hai cách nhìn khác nhau ở điểm nào?
  • Việc hai lời đánh giá không giống nhau làm chân dung nhân vật thay đổi thế nào?
  • Kết luận của nhóm: ...............................................

Phiếu học tập số 2

Thảo luận nhóm 4 người và trả lời:

  • Vì sao việc Nguyễn Hoàng nghe những lời đánh giá làm nhân vật có chiều sâu?
  • Bối cảnh hành trình phía Nam đặt lựa chọn cá nhân trong hoàn cảnh nào?
  • Hai cách nhìn khác nhau có làm câu chuyện mất ý nghĩa lịch sử không? Nêu bằng chứng từ bản tóm lược.
  • Vì sao không nên lấy một lời nhân vật làm kết luận tuyệt đối?

Hướng dẫn về nhà

  • Viết đoạn văn 6–8 câu về một ý nghĩa em rút ra từ bản tóm lược văn bản Minh sư. Trong đoạn cần phân biệt rõ điều văn bản cho thấy và liên hệ riêng của em; liên hệ phải phù hợp với tình huống, không biến một nhân vật hay hoàn cảnh thành phán xét mọi người.
  • Đọc lại bản sách hợp pháp (SGK Ngữ văn 8, Kết nối tri thức với cuộc sống) để đối chiếu các chi tiết đã phân tích trong lớp; ghi lại một chi tiết em thấy khác hoặc bổ sung so với bản tóm lược.
  • Truy cập trang bài học NeoEdu (neoedu.vn/learn/8/literature/bai-1-thuc-hanh-doc-minh-su) để làm thêm bài tập tương tác và xem lại ví dụ về câu hỏi trọng tâm.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.