Giáo án Chủ đề chung 2: Bảo vệ chủ quyền, các quyền và lợi ích hợp pháp của Việt Nam ở Biển Đông

Huy động hiểu biết ban đầu của HS về giá trị biển đảo và nhận ra cần có bằng chứng, căn cứ pháp lí khi bàn về chủ quyền.

GV chiếu lược đồ Biển Đông và hỏi: Biển đảo mang lại những giá trị gì cho đất nước? Sau đó đưa ra nhận định: “Chỉ cần có ảnh một chiếc thuyền cổ là xác định được ranh giới biển.” HS nhận xét đúng hay sai và giải thích.

• Các giá trị của biển đảo: không gian sống, giao thương, tài nguyên, sinh thái và an ninh.
• Nhận định trên là sai: ảnh thuyền cổ cần có nguồn, niên đại, bối cảnh và không tự xác định mọi ranh giới hiện đại.
• HS nêu được nhiệm vụ của chủ đề: tìm hiểu quyền biển, nguồn pháp lí, bằng chứng lịch sử, cơ hội và thách thức.

Phân biệt được chủ quyền ở nội thủy, lãnh hải, đảo với quyền chủ quyền và quyền tài phán theo điều kiện ở vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa.

HS làm việc cặp đôi với Phiếu học tập số 1 (phần A): điền loại quyền tương ứng với từng vùng là nội thủy, lãnh hải, đảo, vùng đặc quyền kinh tế, thềm lục địa. Sau đó trả lời câu hỏi: Vì sao cùng là vùng biển nhưng loại quyền khác nhau? HS dùng học liệu NeoEdu để kiểm tra lại.

Kết quả phiếu số 1 (phần A):

• Nội thủy: chủ quyền.
• Lãnh hải: chủ quyền.
• Đảo: chủ quyền.
• Vùng đặc quyền kinh tế: quyền chủ quyền và quyền tài phán theo điều kiện.
• Thềm lục địa: quyền chủ quyền và quyền tài phán theo điều kiện.
  Kết luận HS rút ra: các vùng biển có mức độ quyền khác nhau; không được coi một vùng biển thuộc một loại quyền duy nhất.

Nêu được các nguồn pháp lí về biển và giải thích được vì sao đường cơ sở trong vịnh Bắc Bộ công bố năm 2025 không tự thay đường phân định theo Hiệp định vịnh Bắc Bộ 2000.

Nhóm 4 HS thực hiện kĩ thuật mảnh ghép để ghép bốn khái niệm với mô tả: UNCLOS 1982, Luật Biển Việt Nam 2012, Hiệp định vịnh Bắc Bộ 2000, Tuyên bố 21/2/2025. Sau đó trả lời câu hỏi: Vì sao không thể lẫn lộn đường cơ sở với đường phân định? HS điền vào Phiếu học tập số 1 (phần B).

Kết quả phiếu số 1 (phần B):

• UNCLOS 1982: Khuôn khổ pháp lí quốc tế về biển.
• Luật Biển Việt Nam 2012: Văn bản pháp luật quốc gia về biển.
• Hiệp định vịnh Bắc Bộ 2000: Căn cứ phân định giữa Việt Nam và Trung Quốc trong phạm vi hiệp định.
• Tuyên bố 21/2/2025: Công bố đường cơ sở trong vịnh Bắc Bộ.
  Kết luận: đường cơ sở là căn cứ đo để xác định vùng biển; đường phân định theo Hiệp định 2000 có chức năng khác; Tuyên bố 2025 không tự thay đường phân định.

Lập được dòng thời gian các bằng chứng lịch sử về khai thác, quản lí biển đảo và giải thích được cách sử dụng bằng chứng có nguồn, niên đại.

HS làm việc nhóm 4 với Phiếu học tập số 2: lập dòng thời gian từ thời tiền sử đến sau 1945 với các mốc: di tích ven biển; thuyền trên đồ đồng, cảng Chăm-pa, Óc Eo; cảng Vân Đồn và các cửa biển thế kỉ X–XV; cảng thị, đội Hoàng Sa, Bắc Hải thế kỉ XVI–XIX; khảo sát, đo đạc, vẽ bản đồ thời Tây Sơn và nhà Nguyễn; hoạt động thời Pháp (1884–1945); Nhà nước Việt Nam sau 1945. Ghi cạnh mỗi mốc loại bằng chứng: cư trú, hành vi quản lí nhà nước hay căn cứ pháp lí.

Dòng thời gian mẫu trong Phiếu học tập số 2:

• Thời tiền sử: di tích ven biển cho thấy khai thác và giao lưu (loại: cư trú).
• Đầu các nhà nước: thuyền trên đồ đồng, cảng Chăm-pa, Óc Eo phản ánh đời sống sông biển (loại: cư trú, giao lưu).
• Thế kỉ X–XV: cảng Vân Đồn, các cửa biển gắn với giao thương, quản lí, phòng thủ (loại: hành vi quản lí).
• Thế kỉ XVI–XIX: đội Hoàng Sa, Bắc Hải; khảo sát, đo đạc, vẽ bản đồ thời Tây Sơn và nhà Nguyễn (loại: hành vi quản lí).
• 1884–1945: hoạt động hành chính, đối ngoại thời Pháp trong quan hệ bảo hộ (loại: hành vi quản lí và đối ngoại).
• Sau 1945: Nhà nước Việt Nam tiếp tục thực thi, bảo vệ quyền biển đảo (loại: hành vi quản lí nhà nước).
  Kết luận: một hiện vật khai thác biển không tự là toàn bộ bằng chứng xác định mọi ranh giới hiện đại.

Nêu được cơ hội kinh tế và thách thức của biển đảo; vận dụng được cách ghi địa chỉ biển đảo theo tên và tỉnh, thành mới.

HS làm việc cặp đôi: liệt kê cơ hội (vị trí gần tuyến hàng hải, nhiều vũng vịnh, sinh vật, dầu khí, cảnh quan) và thách thức (bão, ô nhiễm, hạ tầng, lợi ích chồng lấn). Sau đó xác định tỉnh, thành mới của Phú Quý, Côn Đảo, Phú Quốc. Trả lời: Đổi đơn vị hành chính có làm đảo di chuyển không?

• Cơ hội: vị trí gần tuyến hàng hải, nhiều vũng vịnh, tài nguyên sinh vật, dầu khí, cảnh quan tạo cơ hội kinh tế.
• Thách thức: bão, ô nhiễm, hạ tầng, lợi ích chồng lấn.
• Lưu ý: không dùng “tiềm năng” thay cho hiệu quả chắc chắn.
• Địa chỉ: Phú Quý thuộc Lâm Đồng; Côn Đảo thuộc Thành phố Hồ Chí Minh; Phú Quốc thuộc An Giang.
• Kết luận: tên đảo, quần đảo và đơn vị hành chính là các lớp thông tin khác nhau; đổi đơn vị hành chính không làm đảo di chuyển.

Vận dụng được kiến thức về nguồn pháp lí và đường cơ sở để làm đúng các bài tập ghép, chọn và kiểm tra liên hệ.

HS làm Phiếu học tập số 3 (phần 1) gồm bốn bài: Bài 1 ghép mỗi đối tượng với mô tả phù hợp; Bài 2 chọn mô tả phù hợp với “UNCLOS 1982” (A. Văn bản pháp luật quốc gia về biển; B. Khuôn khổ pháp lí quốc tế về biển; C. Căn cứ phân định giữa Việt Nam và Trung Quốc trong phạm vi hiệp định; D. Công bố đường cơ sở trong vịnh Bắc Bộ); Bài 3 chọn đúng hai cặp liên hệ phù hợp trong bốn cặp A–D (A. UNCLOS 1982 — Văn bản pháp luật quốc gia về biển; B. Hiệp định vịnh Bắc Bộ 2000 — Căn cứ phân định giữa Việt Nam và Trung Quốc trong phạm vi hiệp định; C. Luật Biển Việt Nam 2012 — Khuôn khổ pháp lí quốc tế về biển; D. Tuyên bố 21/2/2025 — Công bố đường cơ sở trong vịnh Bắc Bộ); Bài 4 kiểm tra từng liên hệ a) UNCLOS 1982 — Khuôn khổ pháp lí quốc tế về biển; b) Luật Biển Việt Nam 2012 — Căn cứ phân định giữa Việt Nam và Trung Quốc trong phạm vi hiệp định; c) Hiệp định vịnh Bắc Bộ 2000 — Văn bản pháp luật quốc gia về biển; d) Tuyên bố 21/2/2025 — Công bố đường cơ sở trong vịnh Bắc Bộ; ghi Đ hoặc S và sửa ý sai.

Đáp án:

• Bài 1: UNCLOS 1982 – Khuôn khổ pháp lí quốc tế về biển; Luật Biển Việt Nam 2012 – Văn bản pháp luật quốc gia về biển; Hiệp định vịnh Bắc Bộ 2000 – Căn cứ phân định giữa Việt Nam và Trung Quốc trong phạm vi hiệp định; Tuyên bố 21/2/2025 – Công bố đường cơ sở trong vịnh Bắc Bộ.
• Bài 2: đáp án B.
• Bài 3: đáp án B, D (Hiệp định vịnh Bắc Bộ 2000 và Tuyên bố 21/2/2025 là hai cặp đúng).
• Bài 4: a) Đ; b) S, sửa thành “Luật Biển Việt Nam 2012: Văn bản pháp luật quốc gia về biển”; c) S, sửa thành “Hiệp định vịnh Bắc Bộ 2000: Căn cứ phân định giữa Việt Nam và Trung Quốc trong phạm vi hiệp định”; d) Đ.
  Thang chấm bài 4: 0, 0,1, 0,25, 0,5, 1 điểm tương ứng 0, 1, 2, 3, 4 ý đúng.

Nhận diện được cách sử dụng bằng chứng sai và đề xuất cách ứng xử hòa bình, đúng pháp luật khi bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp.

Nhóm 4 HS đọc tình huống trong Phiếu học tập số 3 (phần 2): một bản tin ghép ảnh thuyền cổ không rõ nguồn với bản đồ đường cơ sở 2025 và khẳng định cả hai cùng xác định đầy đủ mọi ranh giới; bản tin còn đề nghị trả thù mọi người có quốc tịch khác khi xuất hiện tranh chấp. Nhóm chỉ ra những chỗ sai, sửa cách sử dụng bằng chứng và cách ứng xử. Sau đó làm Bài 8 trắc nghiệm: Phản hồi nào phù hợp trước một bản đồ biển không ghi nguồn, ngày và loại đường? A. Kiểm nguồn, niên đại, chú giải và căn cứ pháp lí trước khi chia sẻ hoặc kết luận; B. Cứ nhiều lượt chia sẻ thì mọi ranh giới đều đúng; C. Thay mọi đường cơ sở bằng đường phân định; D. Lấy bản đồ làm lí do quy lỗi cho mọi người một quốc tịch.

Gợi ý đáp án:

• Bài 8: đáp án A.
• Tình huống: ảnh thuyền cổ cần nguồn, niên đại, bối cảnh; nó có thể phản ánh khai thác hoặc giao lưu, không tự thay văn bản pháp lí hiện đại. Đường cơ sở 2025 là căn cứ đo vùng biển, khác đường phân định, không đủ một mình xác định mọi ranh giới hay mọi loại quyền. Bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp cần thông tin chính xác, pháp luật, biện pháp hòa bình và chủ thể có thẩm quyền; không kích động thù ghét hay trả thù tập thể theo quốc tịch.
  Thang chấm: 0,3 điểm cho mỗi nội dung trên; 0,1 điểm cho trình bày rõ, không thêm dữ kiện trái đề. Chấp nhận cách diễn đạt khác nếu có lí giải phù hợp.

Vận dụng được kiến thức của chủ đề để viết bản tin học tập ba đoạn về trách nhiệm biển đảo, dựa trên nguồn đã kiểm.

HS làm việc nhóm viết bản tin học tập ba đoạn: (1) biển đảo là không gian sống, giao thương và hệ sinh thái; cần bảo vệ tài nguyên, môi trường và an toàn cộng đồng; (2) khi đọc bản đồ phải phân biệt nội thủy, lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế, thềm lục địa; đường cơ sở 21/2/2025 khác đường phân định theo Hiệp định vịnh Bắc Bộ 2000; (3) trách nhiệm của học sinh: kiểm nguồn trước khi chia sẻ, tham gia bảo vệ môi trường biển trong hoạt động có hướng dẫn, tôn trọng pháp luật, giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình. Nhóm lí giải vì sao bảo vệ tài nguyên, môi trường biển có liên hệ với bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp. Phần bản tin hoàn thiện ở nhà.

Bản tin ba đoạn gồm:

• Đoạn 1: nêu giá trị biển đảo và trách nhiệm bảo vệ tài nguyên, môi trường, an toàn cộng đồng.
• Đoạn 2: phân biệt các vùng biển và hai loại đường (đường cơ sở 21/2/2025 khác đường phân định theo Hiệp định vịnh Bắc Bộ 2000).
• Đoạn 3: trách nhiệm của HS: kiểm nguồn, tôn trọng pháp luật, không chia sẻ thông tin sai, không thù ghét theo quốc tịch, không tự tuần tra, không tự đánh dấu ranh giới, không tự nhận thẩm quyền xử lí tranh chấp.
  Gợi ý lí giải: nguồn sống, sinh kế và sức khỏe cộng đồng phụ thuộc chất lượng hệ sinh thái biển; khai thác có trách nhiệm, theo pháp luật giúp sử dụng lâu dài; tranh chấp cần xử lí bằng biện pháp hòa bình.