Giáo án Quyền và nghĩa vụ lao động của công dân

HS nhận biết vấn đề cần giải quyết: trước khi nhận việc làm thêm, cần hỏi và kiểm tra những thông tin nào.

GV trình chiếu tình huống: một cơ sở mời học sinh làm thêm, chưa nói rõ công việc và giờ, yêu cầu giữ giấy tờ gốc để bảo đảm, hứa lương cao. Gia đình muốn hỏi kĩ trước.
Câu hỏi GV đặt ra: (1) Nếu em là người được mời, em sẽ hỏi cơ sở những điều gì trước khi đồng ý? (2) Em có nên đưa giấy tờ gốc cho cơ sở để bảo đảm không? Vì sao? (3) Lương cao có đủ để em yên tâm nhận việc không?

Danh sách 3 đến 4 câu hỏi HS nêu ra, ví dụ: làm việc gì, làm mấy giờ, có ảnh hưởng đến giờ học không, lương và thỏa thuận viết thế nào. HS nêu được: không nên giao giấy tờ gốc; lương cao không đủ để xác định việc làm hợp pháp. GV ghi các ý lên bảng để dẫn vào bài.

HS nêu được nội dung quyền và nghĩa vụ lao động, phân biệt được quyền với nghĩa vụ và hiểu quyền đi cùng trách nhiệm.

HS làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn, hoàn thành Phiếu học tập số 1 (cột Quyền, cột Nghĩa vụ, cột Bảo đảm). Câu hỏi: (1) Công dân có những quyền nào trong lao động? (2) Người lao động có nghĩa vụ gì? (3) Vì sao nói quyền làm việc đi cùng điều kiện an toàn?

Phiếu học tập số 1 hoàn thành. Kiến thức HS rút ra: Quyền gồm làm việc, lựa chọn nghề và nơi làm việc theo pháp luật, được bảo đảm an toàn và nghỉ ngơi. Nghĩa vụ gồm tuân thủ kỉ luật và thỏa thuận hợp pháp. Lao động của người chưa thành niên có quy định bảo vệ riêng, không thể suy từ người lớn sang trẻ.

HS vận dụng năm yếu tố kiểm tra (chủ thể, công việc, điều kiện, thời gian, quy định áp dụng) để phân tích tình huống và lựa chọn hành động có căn cứ.

Nhóm 4 phân tích tình huống giả định trong Phiếu học tập số 1 (phần B). Nhiệm vụ: lập bảng kiểm gồm năm yếu tố; xác định thông tin còn thiếu; nêu hành động nên làm. Câu hỏi: (1) Cơ sở này còn thiếu thông tin gì? (2) Vì sao không giao giấy tờ gốc để bảo đảm? (3) Lương cao và sự đồng ý của gia đình có xóa được yêu cầu an toàn, quyền học tập không?

Bảng kiểm trước khi nhận việc gồm: chủ thể (ai tuyển, có hợp đồng, thỏa thuận không); công việc (cụ thể, có yếu tố nguy hiểm không); điều kiện (an toàn, bảo hộ, sức khỏe); thời gian (giờ làm có ảnh hưởng học không); quy định áp dụng (đúng tuổi và danh mục). Kết luận HS rút ra: theo Điều 17, không giữ bản chính giấy tờ tùy thân, văn bằng, chứng chỉ để bảo đảm; lương hay sự đồng ý không xóa yêu cầu an toàn và quyền học tập.

HS nêu được giới hạn tuổi, việc, giờ làm và các điều kiện bảo vệ của lao động chưa thành niên, đồng thời hiểu đạt giới hạn giờ chưa có nghĩa mọi điều kiện đều đúng.

Lớp chia thành 3 trạm (kĩ thuật trạm học tập). Trạm 1: Tuổi và loại việc (dưới 13 tuổi; từ 13 đến dưới 15 tuổi; từ 15 đến dưới 18 tuổi). Trạm 2: Giờ làm việc (dưới 15 tuổi: không quá 4 giờ/ngày và 20 giờ/tuần, không làm thêm, không làm ban đêm; từ 15 đến dưới 18 tuổi: không quá 8 giờ/ngày và 40 giờ/tuần). Trạm 3: Điều kiện khác (hợp đồng bằng văn bản với người lao động và người đại diện, giờ không cản học, kiểm tra sức khỏe, an toàn; công việc và nơi bị cấm ở Điều 147). Hoàn thành Phiếu học tập số 2.

Phiếu học tập số 2 hoàn thành, gồm: dưới 13 tuổi chỉ có ngoại lệ hạn chế về nghệ thuật, thể dục, thể thao với điều kiện không tổn hại phát triển và chấp thuận chuyên môn theo luật; từ 13 đến dưới 15 tuổi chỉ làm công việc nhẹ trong danh mục được phép; dưới 15 tuổi không quá 4 giờ/ngày, 20 giờ/tuần; từ 15 đến dưới 18 tuổi không quá 8 giờ/ngày, 40 giờ/tuần, làm thêm hoặc ban đêm chỉ trong một số nghề, việc thuộc danh mục cho phép. Kết luận: đạt giới hạn giờ chưa có nghĩa mọi điều kiện tuyển dụng đều đúng.

HS vận dụng kiến thức vừa học để nhận định đúng sai, chọn phương án đúng và ghép nội dung theo quy định.

GV tổ chức trò chơi: lần lượt đọc các nhận định và câu hỏi, mỗi nhóm giơ thẻ để trả lời. Bài tập gồm: (1) Ghép Quyền, Bảo đảm, Trách nhiệm với nội dung phù hợp. (2) Chọn nhận định đúng về tình huống làm thêm (A, B, C, D). (3) Đánh giá hai nhận định a) và b). (4) Một người 14 tuổi được đề nghị làm 5 giờ trong một ngày, công việc nhẹ đúng danh mục, nhận định nào đúng? (5) Ghép độ tuổi với giới hạn giờ.

Đáp án: (1) Quyền: lựa chọn việc làm theo pháp luật; Bảo đảm: điều kiện lao động an toàn; Trách nhiệm: tuân thủ thỏa thuận hợp pháp và kỉ luật. (2) Chọn A: cần làm rõ điều kiện và quy định bảo vệ, không giao giấy tờ gốc để giữ bảo đảm. (3) a) Đúng: quyền làm việc đi cùng điều kiện an toàn và bảo vệ người chưa thành niên; b) Sai: chỉ cần trả lương thì không thể giao trẻ mọi công việc. (4) Chọn A: vượt giới hạn 4 giờ/ngày của người chưa đủ 15 tuổi; sự đồng ý và công việc nhẹ không xóa giới hạn giờ. (5) Dưới 15 tuổi: không quá 4 giờ/ngày và 20 giờ/tuần; từ 15 đến dưới 18 tuổi: không quá 8 giờ/ngày và 40 giờ/tuần.

HS vận dụng toàn bộ kiến thức của bài để đánh giá một cơ hội làm thêm giả định và đưa ra kết luận đúng mức, có tôn trọng người liên quan.

Mỗi nhóm đóng vai gồm: một học sinh được mời, một người lớn trong gia đình, một đại diện cơ sở tuyển dụng (nói chuyện lịch sự). Nhóm cùng hoàn thành phiếu đánh giá tuyển dụng: đã biết gì (hứa lương cao, chưa rõ việc và giờ, yêu cầu giữ giấy tờ gốc); cần xác minh gì (người tuyển, nơi làm, tuổi và công việc được phép, hợp đồng, điều kiện an toàn, giờ học); kết luận và đề nghị gì với cơ sở.

Phiếu đánh giá tuyển dụng hoàn chỉnh, kết luận đúng mức: chưa đủ căn cứ kết luận việc làm hợp pháp; tạm hoãn nhận việc đến khi làm rõ công việc, giờ, điều kiện và quy định áp dụng cho đúng tuổi; không giao giấy tờ gốc để bảo đảm; trao đổi với người lớn có trách nhiệm trước khi quyết định. Lời đề nghị gửi cơ sở lịch sự, nêu rõ yêu cầu bằng văn bản.