Giáo án Bài 7. Giới thiệu về rừng

Huy động hiểu biết ban đầu của HS về rừng và nêu được vấn đề: rừng không chỉ là cây gỗ.

GV chiếu ảnh khu rừng có nhiều tầng cây và ảnh khu đất trống không có cây. GV đặt câu hỏi: “Nếu chỉ nhìn thấy cây gỗ thì ta đã biết hết về rừng chưa? Rừng còn có những thành phần nào khác?”.

HS nêu được tối thiểu ba ý: cây rừng, động vật, vi sinh vật, đất, nước và các mối quan hệ giữa chúng. Từ đó HS xác định nhiệm vụ: tìm hiểu bản chất của rừng và các loại rừng theo mục đích sử dụng.

Nêu được rừng là hệ sinh thái, kể được các vai trò của rừng và giải thích được vì sao các chức năng không tách rời hoàn toàn.

HS làm việc theo cặp đôi, đọc mục “Hiểu bản chất” trong sách và có thể tra cứu ví dụ tương tác trên trang NeoEdu. Các cặp trả lời ba câu hỏi:

• Câu 1: Rừng gồm những thành phần nào? Vì sao cây rừng được gọi là thành phần chính?
• Câu 2: Kể tên các vai trò của rừng và nêu một ví dụ cho mỗi vai trò.
• Câu 3: Vì sao nói các chức năng của rừng không tách rời hoàn toàn? Cho ví dụ.

• Rừng là hệ sinh thái gồm cây rừng, động vật, vi sinh vật, đất, nước và các mối quan hệ giữa chúng; cây rừng là thành phần chính, không chỉ là tập hợp cây gỗ.
• Vai trò của rừng: cung cấp lâm sản; bảo vệ đất và nguồn nước; điều hòa môi trường; bảo tồn đa dạng sinh học; tạo không gian văn hóa, du lịch có quản lí.
• Các chức năng không tách rời: ví dụ, tán và thảm mục vừa giữ đất, vừa điều hòa nguồn nước và là nơi sống của sinh vật; khai thác lâm sản không quản lí có thể làm mất nơi sống và ảnh hưởng đến đất, nước.

Phân biệt được rừng phòng hộ, rừng đặc dụng và rừng sản xuất theo mục tiêu nổi bật; không suy diễn rằng rừng sản xuất được khai thác tùy ý hoặc mọi vùng rừng đều mở cửa du lịch.

HS làm việc theo nhóm 4 người (nhóm chuyên gia mảnh ghép). Mỗi nhóm nhận Phiếu học tập số 1, đọc mục “Quyết định và thực hiện” và hoàn thành yêu cầu:

• Ghép từng loại rừng với mục tiêu nổi bật tương ứng.
• Nêu một lợi ích khác vẫn có thể tồn tại ở loại rừng đó.
• Trả lời: Nếu một khu rừng là rừng sản xuất, có được khai thác tùy ý không? Vì sao?

• Rừng phòng hộ: nhấn mạnh bảo vệ đất, nguồn nước và môi trường.
• Rừng đặc dụng: nhấn mạnh bảo tồn thiên nhiên, giữ mẫu chuẩn hệ sinh thái và giá trị phù hợp.
• Rừng sản xuất: nhấn mạnh cung cấp lâm sản theo quản lí bền vững.
• Phân loại theo mục đích chính, các lợi ích khác vẫn có thể cùng tồn tại (ví dụ rừng sản xuất vẫn giữ đất, nước).
• Rừng sản xuất không được khai thác tùy ý; việc khai thác phải theo quản lí bền vững. Không phải mọi vùng rừng đều mở cửa du lịch; du lịch chỉ diễn ra ở nơi được quản lí cho phép.

Củng cố kiến thức về vai trò của rừng, phân loại rừng và thực hiện phép tính đơn giản liên quan đến mô hình phân loại.

GV tổ chức trò chơi “Thẻ đáp án” với các câu sau:

• Câu 1: Mục tiêu nổi bật của rừng phòng hộ đầu nguồn là gì? A. Bảo vệ đất và nguồn nước; B. Chỉ sản xuất bàn ghế; C. Chỉ làm nơi đỗ xe; D. Loại hết sinh vật khác.
• Câu 2: Một khu rừng nhấn mạnh bảo tồn hệ sinh thái thuộc hướng nào? A. Đặc dụng; B. Chỉ trồng rau; C. Khu công nghiệp; D. Kho chứa vật liệu.
• Câu 3: Chọn những lợi ích của rừng. A. Bảo tồn nơi sống sinh vật; B. Góp phần giảm xói mòn; C. Làm mọi nơi không bao giờ có lũ; D. Cho phép săn bắt tự do.
• Câu 4: Nhận định “Rừng chỉ có cây gỗ, không gồm thành phần sống và không sống khác” là đúng hay sai?
• Câu 5: Vườn mô hình có 40 ô: 12 ô minh họa phòng hộ, 8 ô đặc dụng, còn lại là ô sản xuất. Có bao nhiêu ô sản xuất?
• Câu 6 (dùng học liệu NeoEdu để kiểm tra lại): HS tự làm thêm các bài tương tác trên trang bài học nếu còn thời gian.

• Câu 1: A (tán, thảm mục và rễ góp phần giữ đất, giữ nước; đây là mục tiêu phòng hộ).
• Câu 2: A (bảo tồn là mục tiêu nổi bật của rừng đặc dụng).
• Câu 3: A, B (rừng hỗ trợ hệ sinh thái và giữ đất; không xóa mọi thiên tai và không cho phép khai thác tùy ý).
• Câu 4: Sai (rừng là hệ sinh thái gồm cây, động vật, vi sinh vật, đất, nước và các mối quan hệ).
• Câu 5: $40 - 12 - 8 = 20$, vậy có 20 ô sản xuất (đây là mô hình phân loại, không phải thống kê diện tích thật).
• Câu 6: HS tự kiểm tra kết quả trên trang NeoEdu, ghi lại số câu đúng.

Vận dụng kiến thức về loại rừng và vai trò của rừng để đề xuất cách hỏi và chuẩn bị khi tham quan rừng, không gây hại cho hệ sinh thái.

Tình huống: Lớp dự định tham quan một khu rừng. Hãy nêu:

• Hai điều cần hỏi đơn vị quản lí trước khi đi.
• Hai hành vi cần làm và hai hành vi cần tránh khi tham quan.
  Gợi ý: HS có thể viết nhanh vào vở, sau đó chia sẻ với bạn bên cạnh.

• Cần hỏi: rừng thuộc loại nào (phòng hộ, đặc dụng hay sản xuất)? Tuyến nào được phép đi và có người hướng dẫn không?
• Nên làm: đi đúng tuyến, quan sát và giữ im lặng khi gặp động vật, mang rác ra đúng nơi quy định.
• Không nên làm: hái hoa, bắt côn trùng, đốt lửa, tự ý đi vào đường cấm hoặc tách đoàn.
• Lí giải: rừng đặc dụng cần bảo tồn nên phải hạn chế tác động; rừng sản xuất và rừng phòng hộ vẫn cần giữ đất, nước và môi trường.
  Ghi chú chấm: chấp nhận cách diễn đạt và phương án khác nếu đúng dữ kiện, có lí giải và an toàn.