Giáo án Bài 3. Gieo trồng, chăm sóc và phòng trừ sâu, bệnh cho cây trồng

Huy động kinh nghiệm thực tế của học sinh và xác định vấn đề cần giải quyết: vì sao gieo trồng và chăm sóc phải đúng kĩ thuật.

Giáo viên cho học sinh quan sát hai chậu cây minh họa (một chậu gieo dày, một chậu gieo thưa) và nêu câu hỏi: Hai chậu cây khác nhau ở điểm nào? Theo em, vì sao cây ở chậu gieo dày lại yếu hơn? Học sinh ghi dự đoán ra nháp, sau đó chia sẻ với bạn cùng bàn.

Học sinh nêu được: cây gieo quá dày phải tranh nhau ánh sáng, nước và chất dinh dưỡng nên cây yếu, còi, dễ bệnh. Từ đó, học sinh xác định nhiệm vụ bài học: tìm hiểu cách gieo trồng, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh đúng kĩ thuật.

Phân biệt được hai cách đưa cây vào nơi trồng và nêu được yêu cầu kĩ thuật về thời vụ, mật độ, độ sâu.

Học sinh làm việc nhóm 4 người theo kĩ thuật khăn trải bàn: đọc mục Hiểu bản chất trong sách, hoàn thành Phiếu học tập số 1 (Phần A: so sánh gieo hạt và trồng cây con; Phần B: nêu tác động của lấp quá sâu và trồng quá dày). Sau đó, nhóm ghi kết quả vào ô trung tâm của khăn trải bàn.

Kết quả cần đạt trên Phiếu học tập số 1:

• Gieo hạt: đưa hạt trực tiếp vào nơi trồng.
• Trồng cây con: đưa cây đã được ươm sẵn vào nơi trồng.
• Cả hai cách đều cần đúng thời vụ, mật độ và độ sâu phù hợp từng loại cây.
• Lấp quá sâu làm hạt nhỏ khó mọc.
• Trồng quá dày làm cây cạnh tranh ánh sáng, nước, dinh dưỡng.

Nêu được các việc chăm sóc cây trồng và giải thích được mục đích của từng việc.

Học sinh chia thành 5 nhóm chuyên gia theo kĩ thuật mảnh ghép, mỗi nhóm nghiên cứu một việc: tỉa dặm, làm cỏ, vun, tưới/tiêu, bón thúc theo nhu cầu. Nhóm chuyên gia thống nhất mục đích và cách thực hiện, sau đó ghép lại thành nhóm mới để chia sẻ. Học sinh hoàn thành Phiếu học tập số 1 (Phần C: ghép việc chăm sóc với mục đích).

Kết quả cần đạt trên Phiếu học tập số 1, Phần C:

• Tỉa cây: bỏ bớt cây khi gieo quá dày.
• Dặm cây: bổ sung cây vào vị trí thiếu cây.
• Tiêu nước: thoát nước đọng, tránh gây úng.
• Làm cỏ, vun và bón thúc: lần lượt giảm cạnh tranh với cỏ, giúp cây có điều kiện phát triển và bổ sung dinh dưỡng khi cây cần.
• Tưới và tiêu phải theo nhu cầu thực tế của cây, không tưới theo lượng cố định.

Trình bày được nguyên tắc phòng trừ sâu bệnh tổng hợp; nêu được những việc học sinh không được làm và giải thích được vì sao vàng lá cần kiểm tra trước khi kết luận.

Học sinh làm việc cặp đôi, đọc mục Quyết định và thực hiện trong sách và xem phần ví dụ trên trang bài học NeoEdu. Cặp đôi hoàn thành Phiếu học tập số 2: liệt kê các biện pháp phòng trừ tổng hợp, các việc học sinh không được làm, và phân tích tình huống: Lá cây vàng, có thể do những nguyên nhân nào, cần quan sát gì trước khi kết luận?

Kết quả cần đạt trên Phiếu học tập số 2:

• Biện pháp tổng hợp: chọn giống khỏe; vệ sinh đồng ruộng, dụng cụ; chăm sóc cân đối; theo dõi thường xuyên; dùng biện pháp thủ công hoặc sinh học phù hợp.
• Thuốc bảo vệ thực vật chỉ dùng khi cần, theo người có chuyên môn.
• Học sinh không pha, không phun thuốc và không bắt sinh vật lạ bằng tay.
• Vàng lá có nhiều nguyên nhân (đất, nước, dinh dưỡng, sâu bệnh...), nên phải quan sát đất, nước và các dấu hiệu khác trước khi kết luận sâu bệnh.
• Nhật kí cần ghi: ngày, thời tiết, tưới và dấu hiệu thật quan sát được.

Củng cố kiến thức về mật độ, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh và thực hiện được phép tính tỉ lệ mọc.

Giáo viên chiếu lần lượt các câu hỏi sau, học sinh giơ thẻ A/B/C/D hoặc Đúng/Sai:
Câu 1: Vì sao không nên trồng quá dày? A. Cây cạnh tranh nguồn sống; B. Mọi cây sẽ lớn gấp đôi; C. Không cần tưới nữa; D. Không thể có sâu bệnh.
Câu 2: Cây vàng lá thì nên làm gì trước? A. Quan sát đất, nước và dấu hiệu khác để tìm nguyên nhân; B. Phun thuốc bất kì ngay; C. Tăng phân không giới hạn; D. Nhổ hết mọi cây khỏe.
Câu 3: Ghép việc chăm sóc với mục đích: Tỉa cây – điều chỉnh mật độ quá dày; Dặm cây – bổ sung vị trí cây thiếu; Tiêu nước – giảm nước đọng gây úng.
Câu 4: Chọn việc học sinh có thể làm dưới hướng dẫn trong dự án rau. A. Ghi nhật kí tưới; B. Quan sát dấu hiệu lá từ khoảng cách phù hợp; C. Tự pha thuốc trừ sâu; D. Trộn nhiều thuốc cho mạnh.
Câu 5: Tưới càng nhiều thì mọi cây càng tốt. (Đúng/Sai)
Câu 6: Gieo 24 hạt, có 18 hạt mọc. Tỉ lệ mọc là bao nhiêu phần trăm?

Đáp án:

• Câu 1: A. Mật độ cao làm tăng cạnh tranh và có thể tạo điều kiện thuận lợi cho bệnh.
• Câu 2: A. Vàng lá không chỉ do sâu bệnh, chẩn đoán cần dữ liệu.
• Câu 3: Tỉa cây – điều chỉnh mật độ quá dày; Dặm cây – bổ sung vị trí cây thiếu; Tiêu nước – giảm nước đọng gây úng.
• Câu 4: A và B. Quan sát và ghi chép là an toàn trong phạm vi học sinh; thuốc do người có chuyên môn xử lí.
• Câu 5: Sai. Thừa nước có thể gây úng, thiếu khí; lượng tưới tùy cây, giá thể và thời tiết.
• Câu 6: $\dfrac{18}{24}\times 100 = 75\%$. Tỉ lệ mọc là 75%.

Vận dụng kiến thức để đề xuất phương án an toàn khi có cây bị vết lạ và lập nhật kí theo dõi cây trồng.

Tình huống: Trong vườn rau của lớp, lá của một vài cây xuất hiện vết lạ, các cây khác vẫn bình thường. Nêu kế hoạch xử lí trong lớp (gồm việc ghi chép, báo giáo viên, việc không được làm). Đồng thời nêu vì sao cần ghi cả thời tiết và lượng tưới khi theo dõi rau. Học sinh hoàn thành nội dung này và nhận nhiệm vụ về nhà lập nhật kí theo dõi cây trong 1 tuần.

Gợi ý phương án (chấp nhận cách diễn đạt khác nếu đúng dữ kiện, có lí giải và an toàn):

• Ghi ngày, số cây bị, mô tả vết lạ và vị trí trên lá.
• Không tự chạm vào sinh vật lạ, không tự phun thuốc hay pha thuốc.
• Báo giáo viên để xác định nguyên nhân; theo dõi thêm, vệ sinh dụng cụ và chỉ dùng biện pháp đã được duyệt.
• Không ghi đã xác định bệnh khi chưa có bằng chứng.
• Ghi cả trời mưa và lượng tưới vì mưa cũng đưa nước vào giá thể; chỉ ghi lượng tưới sẽ thiếu nguồn nước thực tế. Kết hợp hai thông tin với trạng thái đất và thoát nước giúp tránh tưới thừa, không dùng một lượng cố định cho mọi ngày.