Giáo án Bài 2. Làm đất trồng cây

HS nhận biết đất không chỉ là các hạt rắn và xác định vấn đề cần tìm hiểu trong bài: đất gồm những thành phần nào và làm đất để làm gì.

GV đưa mẫu đất khô, đất ẩm và một cốc nước đất khuấy đều, yêu cầu HS quan sát và trả lời: Trong đất có những gì? Vì sao cây trồng ở đất bị nén chặt hoặc đọng nước thì khó sống tốt?

HS nêu được ít nhất ba nhận xét: đất có hạt rắn, có nước (cốc đất lắng xuống có nước trong, có bọt khí khi đổ đất vào nước), có khe hở chứa không khí. HS nêu được nhận định ban đầu: đất nén chặt hoặc úng làm rễ thiếu không khí. Từ đó xác định nhiệm vụ: tìm hiểu thành phần đất và cách làm đất phù hợp.

HS nêu được ba phần của đất, phân loại phần rắn và giải thích vai trò của nước, không khí, phần rắn đối với cây trồng.

Nhóm 4 HS đọc mục Hiểu bản chất trong sách, hoàn thành Phiếu học tập số 1 (sơ đồ thành phần đất và bảng vai trò). Sau đó trả lời câu hỏi: Nếu đất đọng nước kéo dài thì phần khí và phần lỏng thay đổi thế nào? Rễ cây bị ảnh hưởng ra sao?

Sơ đồ đất trồng: Đất gồm phần rắn (chất vô cơ, chất hữu cơ), phần lỏng (nước và chất hòa tan), phần khí (không khí trong khe hở). Vai trò: nước mang chất hòa tan để cây hấp thụ; không khí giúp rễ hô hấp; phần rắn giữ cây và góp phần cung cấp dinh dưỡng. Kết luận: Đất úng hoặc nén chặt làm giảm thoáng khí, rễ thiếu ôxy để hô hấp, cây sinh trưởng kém.

HS nêu được các công việc làm đất (cày/xới, bừa/đập nhỏ, lên luống, bón lót), giải thích khi nào cần làm và nêu được quy tắc an toàn khi làm đất trong lớp.

Nhóm 4 HS đọc mục Quyết định và thực hiện, quan sát mẫu đất đã chuẩn bị và hoàn thành Phiếu học tập số 2 (phần A: bảng công việc làm đất; phần B: quy tắc an toàn). Trả lời câu hỏi: Vì sao không nên xới thật sâu cho mọi trường hợp? Khi nào đất ẩm vừa là tốt?

Bảng công việc: Cày/xới làm tơi đất, tạo khe hở; bừa/đập nhỏ làm nhỏ cục đất, san phẳng mặt; lên luống khi cần thoát nước; bón lót đưa một phần dinh dưỡng trước gieo trồng theo loại cây, đất và hướng dẫn chuyên môn. Quy tắc an toàn: chỉ dùng giá thể sạch và dụng cụ cầm tay nhỏ có GV hướng dẫn; không dùng máy, phân tươi, hóa chất. Kết luận: Làm đất phải phù hợp cây và điều kiện; đất ẩm vừa, tơi, thoát nước tốt là tốt, không phải càng khô càng tốt.

HS vận dụng kiến thức về thành phần đất, bón lót và trình tự làm luống để trả lời đúng các câu hỏi và giải thích được đáp án.

HS làm bài tập 1, 2, 3, 4, 5 trong sách (hoặc trên bài tập tương tác NeoEdu nếu có thời gian). Nội dung: vai trò của phần khí với rễ; thời điểm bón lót; ghép thành phần đất với mô tả; xếp trình tự làm luống; nhận định đất nén chặt có tốt không.

Đề và đáp án: (1) Phần khí trong đất hỗ trợ hô hấp của rễ: đáp án A. (2) Bón lót thường tiến hành trước hoặc khi gieo trồng theo hướng dẫn: đáp án A. (3) Phần lỏng: nước và chất hòa tan; phần khí: không khí trong khe hở; phần rắn: chất vô cơ và hữu cơ. (4) Trình tự làm luống: làm sạch vật cản và cỏ theo hướng dẫn → xới và làm nhỏ đất phù hợp → tạo luống, rãnh thoát nước → bón lót theo kế hoạch đã được duyệt. (5) Nhận định: Sai, vì nén chặt giảm khe hở khí, rễ cần môi trường thoáng phù hợp.

HS giải quyết tình huống thực tế về làm đất, tính diện tích mặt luống và lập phương án chuẩn bị giá thể an toàn có căn cứ.

Tình huống: Một thùng trồng không có lỗ thoát nước, sau mưa đọng nước. Yêu cầu: (a) Đề xuất cách phòng vấn đề trước khi gieo. (b) Luống dài 3 m, rộng 1 m: tính diện tích mặt luống. (c) Lập phiếu chuẩn bị giá thể cho bài thực hành lớp theo Phiếu học tập số 2 (phần C). HS làm việc theo nhóm đôi.

(a) Nhờ người lớn chuẩn bị thùng có lỗ thoát nước phù hợp, dùng giá thể sạch, kê thùng chắc chắn ở nơi nước thoát không gây trơn trượt; không chỉ thêm phân mà phải giải quyết úng và thoáng khí trước. (b) Diện tích mặt luống: $3\,\mathrm{m}\times 1\,\mathrm{m} = 3\,\mathrm{m^2}$ (chưa tính rãnh). (c) Phiếu gồm: vật liệu (giá thể sạch, thùng thoát nước, xẻng nhỏ, găng tay); quy trình (kiểm tra vật sắc, làm tơi theo hướng dẫn, san mặt, ghi trạng thái ẩm và thoát nước); kết quả cần ghi; vệ sinh (rửa tay sau thao tác, không dùng phân tươi hay hóa chất).