Giáo án Bài 37. Ứng dụng sinh trưởng và phát triển ở sinh vật vào thực tiễn

Huy động kiến thức sẵn có về nhu cầu sống của cây và vật nuôi; xác định vấn đề cần giải quyết trong bài.

HS quan sát hai hình ảnh: một cây non và một cây trưởng thành (hoặc một con non và một con trưởng thành của cùng loài). GV đặt câu hỏi: (1) Cây non và cây trưởng thành cần những gì để lớn lên? (2) Vì sao cùng một loài nhưng con non và con trưởng thành có thể cần thức ăn khác nhau? (3) Tưới nhiều nước, bón nhiều phân thì cây có lớn nhanh hơn mãi không?

HS nêu được: cây cần ánh sáng, nước, chất dinh dưỡng, nhiệt độ thích hợp; con non lớn nhanh nên cần nhiều năng lượng và vật liệu hơn con trưởng thành; bón nhiều phân hoặc tăng nhiệt độ mãi không làm sinh vật lớn nhanh hơn. Từ đó HS xác định nhiệm vụ: tìm hiểu các điều kiện phù hợp, mô phân sinh và cách chăm sóc theo giai đoạn.

Nêu được khái niệm điều kiện phù hợp; giải thích được mỗi loài có khoảng thích hợp và nhiệt độ quá cao làm sinh vật rối loạn, có thể chết.

HS làm việc theo nhóm 4 người. Nhóm dùng mô phỏng "Nhà kính có nhiệt kế, đèn trồng cây, dây sưởi" trên trang bài học NeoEdu, kéo nhiệt độ nhà kính từ lạnh đến nóng và quan sát tốc độ lớn của cây; sau đó thử bón phân ở hai mức (vừa đủ và quá nhiều). Nhóm hoàn thành Phiếu học tập số 1.

Kết quả quan sát: khi nhiệt độ lạnh, cây lớn chậm; cây lớn nhanh nhất khi nhiệt độ khoảng 25–30 °C; khi quá nóng, cây héo rũ và ngừng lớn. Bón phân quá nhiều làm cháy rễ, cây kém hơn so với bón vừa đủ.
Kiến thức HS rút ra: Điều kiện phù hợp là ánh sáng, nước, dinh dưỡng và nhiệt độ phải theo loài và giai đoạn. Mỗi loài có khoảng thích hợp; nhiệt độ quá cao làm rối loạn hoạt động và có thể gây chết. Cứ tăng nhiệt độ mãi thì sinh vật không lớn nhanh hơn.

Nêu được khái niệm mô phân sinh; phân biệt được mô phân sinh đỉnh và mô phân sinh bên về vai trò đối với sinh trưởng của cây.

HS quan sát mô phỏng "Chồi ngọn cắt dọc phóng to" và "Lát cắt ngang thân" trên NeoEdu, hoàn thành Phiếu học tập số 2 theo cặp đôi. Câu hỏi: (1) Tế bào nào đang phân chia trong chồi ngọn? (2) Mô phân sinh đỉnh làm cây thay đổi như thế nào? (3) Mô phân sinh bên nằm ở đâu và làm thân cây thay đổi như thế nào?

Kết quả quan sát: các tế bào tím đang phân chia ở đỉnh chồi; mô phân sinh bên nằm giữa mạch gỗ và mạch rây trên lát cắt ngang thân.
Kiến thức HS rút ra: Mô phân sinh là vùng có tế bào phân chia giúp cây sinh trưởng. Mô phân sinh đỉnh làm cây cao lên; mô phân sinh bên làm thân to ra. Tế bào phân chia nhanh hơn trong điều kiện thích hợp.

Nêu được khái niệm chăm sóc theo giai đoạn; giải thích được vì sao khẩu phần con non và con trưởng thành có thể khác nhau.

HS làm việc theo nhóm 4 người, thảo luận tình huống: "Vì sao khẩu phần con non và con trưởng thành có thể khác?" Nhóm lập luận theo hướng: tốc độ lớn, hoạt động của con non và con trưởng thành khác nhau nên nhu cầu năng lượng, vật liệu khác nhau; cần dùng hướng dẫn theo loài, không tự bổ sung hormone.

Lập luận mẫu: Con non lớn nhanh, cần nhiều năng lượng và vật chất để xây dựng cơ thể; con trưởng thành ổn định hơn nên nhu cầu khác. Vì vậy phải chăm sóc theo giai đoạn và dùng hướng dẫn theo loài, không tự ý bổ sung hormone.
Kiến thức HS rút ra: Chăm sóc theo giai đoạn là đáp ứng nhu cầu thay đổi trong vòng đời của sinh vật; cần phân biệt với điều kiện phù hợp và mô phân sinh.

Vận dụng được khái niệm điều kiện phù hợp, mô phân sinh, chăm sóc theo giai đoạn để trả lời các câu hỏi trắc nghiệm và bác bỏ quan niệm sai.

HS làm việc cá nhân, sau đó đổi chéo vở kiểm tra với bạn cùng bàn. GV chiếu 4 câu hỏi:
Câu 1: Trong bài này, điều kiện phù hợp có đặc điểm nào? A. Mọi vật nuôi cần cùng khẩu phần; B. Ánh sáng, nước, dinh dưỡng và nhiệt độ phải theo loài/giai đoạn; C. Càng nhiều phân càng tốt.
Câu 2: Mô phân sinh có đặc điểm nào? A. Chỉ có ở lông động vật; B. Tế bào chết không hoạt động; C. Vùng có tế bào phân chia giúp cây sinh trưởng.
Câu 3: Ghép khái niệm với đặc điểm: Điều kiện phù hợp; Mô phân sinh; Chăm sóc theo giai đoạn (với các đặc điểm tương ứng trong bài).
Câu 4: "Cứ tăng nhiệt độ là sinh vật sinh trưởng nhanh hơn mãi." Đúng hay sai? Vì sao?

Đáp án:
Câu 1: B. Điều kiện phù hợp là ánh sáng, nước, dinh dưỡng và nhiệt độ phải theo loài/giai đoạn; mỗi loài có khoảng thích hợp.
Câu 2: C. Mô phân sinh là vùng có tế bào phân chia giúp cây sinh trưởng.
Câu 3: Điều kiện phù hợp – ánh sáng, nước, dinh dưỡng và nhiệt độ phải theo loài/giai đoạn; Mô phân sinh – vùng có tế bào phân chia giúp cây sinh trưởng; Chăm sóc theo giai đoạn – đáp ứng nhu cầu thay đổi trong vòng đời.
Câu 4: Sai. Mỗi loài có khoảng nhiệt độ thích hợp; nhiệt độ quá cao làm rối loạn hoạt động và có thể gây chết.

Vận dụng được kiến thức về điều kiện phù hợp để giải thích tác hại của việc bón phân quá mức khuyến cáo và đề xuất cách bón phân hợp lí.

Tình huống: Bác An trồng rau và muốn bón thật nhiều phân để rau nhanh lớn. Hãy trả lời: (1) Bón nhiều phân hơn mức khuyến cáo có chắc tăng năng suất không? (2) Vì sao? (3) Em đề xuất bác An nên bón phân như thế nào? HS có thể thực hiện về nhà nếu chưa kịp hoàn thành trên lớp.

Kết luận mẫu: Không. Bón quá nhiều phân có thể làm tổn thương rễ, gây ô nhiễm môi trường và mất cân đối dinh dưỡng trong đất, làm cây kém phát triển. Cần bón theo loại đất, loại cây, thời điểm và lượng phù hợp với hướng dẫn kĩ thuật.