Giáo án Thảo luận về vai trò của công nghệ đối với đời sống con người

Huy động trải nghiệm của HS về công nghệ phục vụ việc học; xác định vấn đề trung tâm của bài nói.

GV đặt câu hỏi gợi mở: “Em đã dùng công nghệ nào để học trong tuần qua? Điều gì khiến em tin hoặc nghi ngờ thông tin trên mạng?” Sau đó HS trả lời nhanh bằng một câu, rồi GV nêu vấn đề: “Công nghệ giúp học nhưng có thay việc tự suy nghĩ không?”

Khoảng 3–4 ví dụ HS nêu được về công nghệ phục vụ học (tra cứu, học trực tuyến, phần mềm vẽ hình, video bài giảng) và HS hiểu rõ vấn đề cần thảo luận: Công nghệ giúp học nhưng có thay việc tự suy nghĩ không?

Nghe hiểu bài nói mẫu; ghi được ý chính, căn cứ và câu hỏi; phân biệt dữ kiện, suy luận và ý kiến riêng.

HS làm việc cá nhân theo Phiếu học tập số 1. GV mở bài nói mẫu (lần 1 nghe toàn bộ; lần 2 dừng ở ví dụ giả định về hai trang cùng chép một nguồn). HS nghe và trả lời các câu hỏi: (1) Người nói muốn bàn vấn đề gì? (2) Ý chính của bài nói là gì? (3) Căn cứ người nói đưa ra là gì? (4) Ví dụ giả định về thông tin lịch sử cho thấy điều gì? (5) Người nói đề nghị hỏi vào điều gì? Lưu ý: ví dụ trong bài là giả định, không phải báo cáo trải nghiệm thật.

Ý chính: Công nghệ hỗ trợ việc học, không thay trách nhiệm suy nghĩ; cần đặt mục đích rõ, chọn công cụ phù hợp và xem lại kết quả bằng hiểu biết của mình.
Căn cứ: tốc độ không bảo đảm thông tin đúng; cần kiểm tra nguồn và đối chiếu; hai trang lặp cùng một thông tin chưa chắc là hai nguồn độc lập vì có thể cùng chép từ một nguồn chưa kiểm tra; một bức tranh về quá khứ không tự xác nhận chi tiết lịch sử.
Câu hỏi cần làm rõ: “Làm sao khi bạn trong nhóm không có thiết bị?” (người nói đề nghị hỏi vào lí do và chi tiết, không đánh giá người nói).
Phân biệt: dữ kiện (hai trang có nội dung giống nhau), suy luận có căn cứ (chưa chắc là nguồn độc lập), ý kiến riêng (ủng hộ công cụ có mục đích).

Nêu được cách lập ba ý, cấu trúc mở – triển khai – kết và quy tắc phản hồi lịch sự khi trao đổi.

HS làm việc nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi HS viết một ý vào ô của mình trên giấy A4 (ô trung tâm ghi “Cấu trúc bài nói 2–3 phút”). Nhóm thảo luận các câu hỏi: (1) Ba ý cần lập gồm những gì? (2) Phần mở, phần kết của bài mẫu làm gì? (3) Khi có ý kiến khác, phản hồi thế nào để không công kích người nói?

Lập ba ý: quan điểm/diễn biến chính; chi tiết hoặc lí do; điều muốn người nghe cùng nghĩ.
Cấu trúc: Mở – nêu rõ vấn đề và lí do chọn (“Xin chào các bạn”, nêu vấn đề); Triển khai – từng ý kèm căn cứ hoặc ví dụ; Kết – tóm ý và mời góp ý (“Em xin dừng ở đây để nghe góp ý”).
Quy tắc nói – nghe: hỏi vào lí do và chi tiết; phản hồi vào nội dung, không đánh giá người nói chỉ vì họ có trải nghiệm khác; khi giải thích một quy tắc phải nói đủ điều kiện và trình tự.

Xử lý đúng các tình huống nói – nghe trong bài tập; luyện chọn nhiệm vụ đúng, ghép vai và phản hồi đúng cách.

HS làm việc theo cặp với bài tập tương tác trên NeoEdu hoặc phiếu trên bảng. Các câu hỏi luyện tập:

1. Tình huống nói được giao: Công nghệ giúp học nhưng có thay việc tự suy nghĩ không? Cần tập trung vào nhiệm vụ nào: A. Giới thiệu một cuốn sách đã đọc và mời người nghe trao đổi; B. Công nghệ giúp học nhưng có thay việc tự suy nghĩ không?; C. Có nên chọn hướng học chỉ vì bạn thân cũng chọn?; D. Giải thích hoạt động đổi sách trong lớp.
2. Khi bạn có ý kiến khác, cách đáp phù hợp là: A. Ngắt lời ngay; B. Chê giọng nói của bạn; C. Hỏi lí do rồi phản hồi vào ý kiến; D. Bỏ cuộc trao đổi.
3. Sắp xếp quy trình nói và nghe.
4. Ghép vai với việc cần làm: người nói, người nghe, người điều phối.

Câu 1: B. Lời nói phải bám đúng vấn đề.
Câu 2: C. Hỏi lí do rồi phản hồi vào nội dung ý kiến, không công kích người nói.
Câu 3: Xác định vấn đề và người nghe → Lập ý kèm chi tiết/bằng chứng → Trình bày và lắng nghe phản hồi → Trả lời, điều chỉnh khi có căn cứ.
Câu 4: người nói – nêu ý rõ và có căn cứ; người nghe – ghi ý chính và hỏi đúng nội dung; người điều phối – giữ lượt và thời gian công bằng. Nói và nghe là trách nhiệm của cả nhóm.

Trình bày được bài nói ngắn về vấn đề của bài; đánh giá bài của bạn bằng tiêu chí rõ ràng; rút kinh nghiệm để hoàn thiện.

HS chuẩn bị 1 phút, sau đó trình bày bài nói 2–3 phút về: “Công nghệ giúp học nhưng có thay việc tự suy nghĩ không?” theo cấu trúc mở – triển khai – kết. Người nghe ghi ý chính và đặt một câu hỏi thực theo Phiếu học tập số 2. Trình bày theo cặp, mỗi bạn nói một lần, sau đó đổi vai; GV quan sát và chọn 1–2 cặp trình bày trước lớp.

Bài nói ngắn có đủ mở – triển khai – kết, có ít nhất một ý và căn cứ; một câu hỏi thực đã nhận và câu trả lời của người nói; nhận xét theo tiêu chí 10 điểm (bám nhiệm vụ 3; chi tiết hoặc lí do 2; tổ chức mở–triển khai–kết 2; lời rõ, thời lượng phù hợp 1; lắng nghe và tương tác tôn trọng 2). Chấp nhận cách trình bày khác có căn cứ; người nói không sao chép nguyên văn bài mẫu.