Giáo án Bài 7. Bản đồ chính trị châu Á. Các khu vực của châu Á

Huy động hiểu biết ban đầu về bản đồ chính trị; bước đầu phân biệt dữ kiện quan sát được với suy luận khi đọc bản đồ.

GV trình chiếu bản đồ chính trị châu Á và nêu nhiệm vụ: Mỗi HS quan sát 1 phút, ghi ra 2 dữ kiện (điều nhìn thấy trực tiếp trên bản đồ) và 1 suy luận (điều suy ra từ dữ kiện). Câu hỏi gợi mở: Bản đồ này cho biết điều gì? Bản đồ này có giúp biết khí hậu của từng nơi không?

Các ý HS nêu được, ví dụ: Dữ kiện: bản đồ chia châu Á thành nhiều phần tô màu khác nhau; có ký hiệu thủ đô và đường ranh giới giữa các quốc gia. Suy luận: mỗi phần màu có thể là một quốc gia; bản đồ này thể hiện lãnh thổ chính trị chứ không chỉ thể hiện khí hậu. Kết luận: dữ kiện là điều quan sát được; suy luận cần dựa trên dữ kiện và cần kiểm tra.

Nêu được bản đồ chính trị thể hiện gì và phân biệt được với bản đồ khí hậu; nhận biết ranh giới và thủ đô thể hiện theo thời điểm.

HS làm việc theo cặp đôi, đọc mục kiến thức trong sách giáo khoa và điền Phiếu học tập số 1. Nhiệm vụ: (1) Bản đồ chính trị thể hiện những gì? (2) Bản đồ khí hậu khác bản đồ chính trị ở nội dung nào? (3) Vì sao ranh giới và thủ đô cần gắn với một thời điểm? (4) Muốn xác định một đường biên, cần dựa vào nguồn nào?

Kết quả trên Phiếu học tập số 1: Bản đồ chính trị thể hiện các quốc gia, ranh giới và thủ đô; bản đồ khí hậu thể hiện các yếu tố khí hậu. Ranh giới và thủ đô có thể thay đổi theo lịch sử nên cần ghi rõ thời điểm. Cần dựa vào nguồn có ngày tháng, không tự vẽ đường biên chưa kiểm chứng. Kiến thức HS rút ra: Bản đồ chính trị là bản đồ về lãnh thổ nhà nước tại một thời điểm.

Xác định được sáu khu vực của châu Á và nêu được đặc điểm nổi bật của từng khu vực; giải thích được khu vực là khung để so sánh, không phải sáu quốc gia.

Kỹ thuật mảnh ghép. Vòng 1 (nhóm chuyên gia, 6 nhóm): mỗi nhóm nhận một khu vực và Phiếu học tập số 2, tìm đặc điểm nổi bật, xác định vị trí trên lược đồ khung. Vòng 2 (nhóm mảnh ghép, mỗi nhóm có đủ 6 khu vực): các thành viên lần lượt trình bày và ghi lại kết quả của các khu vực khác. Câu hỏi chung: Khu vực này nổi bật ở điều gì? Trong khu vực có khác biệt nào giữa các quốc gia không? Việt Nam thuộc khu vực nào?

Phiếu học tập số 2 được hoàn thành đủ sáu khu vực: Bắc Á – vùng Xi-bia lạnh rộng lớn, rừng lá kim; Trung Á – nhiều nội địa khô; Đông Á – đa dạng, có mạng lưới kinh tế lớn; Tây Nam Á – khí hậu khô hạn, có nhiều dầu khí; Nam Á – chịu ảnh hưởng gió mùa; Đông Nam Á – gồm lục địa (bán đảo Đông Dương) và hải đảo (quần đảo Mã Lai), Việt Nam thuộc khu vực này. Kết luận của HS: sáu khu vực là khung để so sánh; trong mỗi khu vực vẫn có khác biệt giữa các quốc gia.

Củng cố kiến thức về bản đồ chính trị và sáu khu vực; rèn kĩ năng kiểm tra từng liên hệ, phân biệt đúng sai.

HS làm bài tập cá nhân rồi đối chiếu cặp đôi, sau đó làm nhanh trên học liệu số NeoEdu (bài tập tương tác). Đề gồm: (1) Ghép mỗi đối tượng với mô tả phù hợp: Bản đồ chính trị, Bắc Á, Tây Nam Á, Đông Nam Á. (2) Mô tả nào phù hợp với Bản đồ chính trị: A. Vùng Xi-bia lạnh rộng lớn; B. Thể hiện các quốc gia và ranh giới; C. Khô hạn, có nhiều dầu khí; D. Gồm lục địa và hải đảo. (3) Chọn đúng hai cặp liên hệ: A. Bản đồ chính trị – Vùng Xi-bia lạnh rộng lớn; B. Tây Nam Á – Khô hạn, có nhiều dầu khí; C. Bắc Á – Thể hiện các quốc gia và ranh giới; D. Đông Nam Á – Gồm lục địa và hải đảo. (4) Kiểm tra từng liên hệ, đánh Đ hoặc S: a) Bản đồ chính trị – Thể hiện các quốc gia và ranh giới; b) Bắc Á – Khô hạn, có nhiều dầu khí; c) Tây Nam Á – Vùng Xi-bia lạnh rộng lớn; d) Đông Nam Á – Gồm lục địa và hải đảo. (5) Bán đảo Đông Dương và quần đảo Mã Lai thuộc khu vực nào: A. Tây Nam Á; B. Đông Nam Á; C. Trung Á; D. Bắc Á.

Đáp án: (1) Bản đồ chính trị – Thể hiện các quốc gia và ranh giới; Bắc Á – Vùng Xi-bia lạnh rộng lớn; Tây Nam Á – Khô hạn, có nhiều dầu khí; Đông Nam Á – Gồm lục địa và hải đảo. (2) B. (3) B và D: Tây Nam Á – Khô hạn, có nhiều dầu khí; Đông Nam Á – Gồm lục địa và hải đảo. (4) a Đ; b S, sửa thành Bắc Á – Vùng Xi-bia lạnh rộng lớn; c S, sửa thành Tây Nam Á – Khô hạn, có nhiều dầu khí; d Đ. (5) B – Đông Nam Á. Tự đánh giá: số ý đúng từ 0 đến 4 tương ứng điểm 0; 0,1; 0,25; 0,5; 1 của phần 4.

Vận dụng kiến thức về khu vực, quốc gia và thủ đô để sửa lỗi trong tình huống thực tế; trình bày kết luận có căn cứ, phân biệt dữ kiện với suy luận.

Tình huống: Một bạn lập phiếu phân loại có sáu khu vực châu Á và tên Việt Nam, ghi: “Đông Nam Á là một quốc gia, Việt Nam là thủ đô”. Nhiệm vụ: (1) Chỉ ra lỗi và sửa quan hệ khu vực, quốc gia, thủ đô. (2) Trả lời: Vì sao không gọi mọi quốc gia Tây Nam Á là chỉ có dầu khí? Phần (2) có thể giao về nhà.

Sửa lỗi: Đông Nam Á là khu vực gồm nhiều quốc gia; Việt Nam là một quốc gia trong khu vực Đông Nam Á; Hà Nội là thủ đô của Việt Nam. Không được lẫn cấp độ không gian (khu vực) với đơn vị chính trị (quốc gia) và thủ đô. Câu trả lời mẫu cho phần (2): Nguồn dầu khí phân bố không đều, các nước còn có đô thị, dịch vụ, nông nghiệp và nhiều sinh kế khác; một thế mạnh tài nguyên không phải là toàn bộ nền kinh tế hay đời sống.