Giáo án Bài 12. Nồi cơm điện

Huy động kiến thức đời sống của HS về nồi cơm điện và xác định nhiệm vụ học tập của bài.

HS quan sát mô hình nồi cơm điện và trả lời ba câu hỏi:

• Nồi cơm điện dùng để làm gì và có những bộ phận nào em nhìn thấy?
• Vì sao cơm trong nồi vẫn ấm sau khi đã chín?
• Khi mua nồi cơm, gia đình em thường chọn dung tích theo tiêu chí nào?

• HS nêu được nồi cơm điện dùng để nấu cơm, có nắp, vỏ, nồi nấu và các nút điều khiển.
• HS nhận ra cơm vẫn ấm nhờ chế độ giữ ấm do bộ phận điều khiển thực hiện.
• HS nêu được tiêu chí chọn dung tích theo số người và lượng gạo thường nấu.
• Nhiệm vụ học tập được ghi trên bảng: tìm hiểu cấu tạo, nguyên lí và cách sử dụng an toàn, lựa chọn nồi cơm điện phù hợp.

Nêu được các bộ phận của nồi cơm điện; giải thích được nguyên lí chuyển hoá điện năng thành nhiệt năng và vai trò của cơ cấu điều khiển.

HS làm việc theo nhóm 4 (kĩ thuật khăn trải bàn), quan sát sơ đồ cấu tạo và mô hình, hoàn thành Phiếu học tập số 1 (phần A). Các câu hỏi thảo luận:

• Năng lượng nào được cung cấp cho bộ phận sinh nhiệt và năng lượng đó chuyển thành dạng nào?
• Nhiệt được truyền từ bộ phận sinh nhiệt đến đâu để làm nóng nước và gạo?
• Vì sao cơ cấu điều khiển phải chuyển chế độ khi cơm đã chín?
• Vì sao chế độ giữ ấm không nhất thiết có cùng công suất với chế độ nấu?
  HS dùng trang bài học NeoEdu (nếu có) để kiểm tra lại cấu tạo sau khi thảo luận.

Bảng cấu tạo hoàn chỉnh của nhóm và kết luận:

• Các bộ phận: nắp, vỏ, nồi nấu (chứa gạo và nước), bộ phận sinh nhiệt (tạo nhiệt từ điện năng), bộ phận điều khiển (chuyển chế độ theo thiết kế), lỗ thoát hơi.
• Nguyên lí: điện năng → nhiệt năng ở bộ phận sinh nhiệt; nhiệt truyền qua đáy nồi nấu làm nóng nước và gạo.
• Cơ cấu điều khiển tự chuyển từ chế độ nấu sang chế độ giữ ấm khi đạt điều kiện thiết kế.
• Chế độ nấu và giữ ấm có thể khác công suất vì mục đích là duy trì nhiệt độ thấp hơn, không cần làm sôi nước.

Trình bày được các việc cần làm trước khi dùng nồi cơm điện và các việc không được làm để bảo đảm an toàn; thực hiện khảo sát mô hình đã rút điện đúng quy định.

Nhóm tiếp tục hoàn thành phần B của Phiếu học tập số 1: lập bảng 3 cột (bộ phận – nhiệm vụ – lưu ý an toàn) bằng cách quan sát mô hình ngoài, đọc nhãn, chỉ vị trí nồi nấu, nắp và bộ điều khiển. Không tháo vỏ, không cấp điện. Các câu hỏi:

• Trước khi đặt nồi nấu vào thân, mặt ngoài và đáy nồi cần thế nào?
• Vì sao không được che lỗ thoát hơi?
• Vì sao không được nhúng thân nồi vào nước và không tự tháo bộ điều khiển?

Bảng 3 cột hoàn chỉnh (Phiếu học tập số 1, phần B):

• Nồi nấu – chứa gạo và nước – đáy và mặt ngoài sạch, khô, không có vật lạ trước khi lắp.
• Nắp và lỗ thoát hơi – đậy nắp để giữ nhiệt – không che lỗ thoát hơi; hơi nước và nồi nóng có thể gây bỏng.
• Bộ phận điều khiển – chọn chế độ nấu hoặc giữ ấm – không tự sửa, không tháo; không nhúng thân nồi vào nước.
• Dung tích – phù hợp số người và lượng gạo hướng dẫn – không nấu vượt mức cho phép.

Vận dụng kiến thức về cấu tạo và an toàn để ghép đúng bộ phận với nhiệm vụ và đánh giá đúng/sai các cách dùng nồi cơm điện.

HS làm bài tập cá nhân 3 phút, sau đó đối chiếu theo cặp đôi. Đề bài:

1. Năng lượng chính biến đổi trong bộ phận sinh nhiệt là gì? A. Điện năng thành nhiệt năng; B. Nhiệt năng thành ánh sáng chủ yếu; C. Âm thanh thành điện; D. Cơ năng thành hóa năng.
2. Trước đặt nồi nấu vào thân, mặt ngoài và đáy nên thế nào? A. Sạch, khô, không có vật lạ; B. Dính nước và hạt cơm; C. Quấn bằng vải; D. Phủ lớp giấy.
3. Ghép bộ phận với nhiệm vụ: nồi nấu; bộ phận sinh nhiệt; bộ phận điều khiển (với các nhiệm vụ: chứa gạo và nước; tạo nhiệt từ điện năng; điều khiển chế độ theo thiết kế).
4. Đánh giá (Đ/S): a) Cần đọc hướng dẫn của mẫu nồi; b) Có thể che lỗ thoát hơi để cơm nhanh chín; c) HS chỉ tìm hiểu mô hình nguội, ngắt điện trong lớp; d) Có thể nhúng thân nồi vào chậu để rửa.
5. Chọn hai việc nên làm trong khảo sát nồi cơm ở lớp: A. Đọc nhãn trên mô hình nguội, ngắt điện; B. Xác định bộ phận từ sơ đồ; C. Cắm điện rồi mở vỏ; D. Sờ thử lỗ hơi lúc nấu.

Đáp án:

• Câu 1: A (điện năng thành nhiệt năng).
• Câu 2: A (sạch, khô, không có vật lạ).
• Câu 3: Nồi nấu – chứa gạo và nước; Bộ phận sinh nhiệt – tạo nhiệt từ điện năng; Bộ phận điều khiển – điều khiển chế độ theo thiết kế.
• Câu 4: a) Đ; b) S (thoát hơi phải thông thoáng); c) Đ; d) S (thân chứa phần điện không được nhúng nước).
• Câu 6: A, B (đọc nhãn và sơ đồ không cần cấp điện; tháo vỏ hoặc sờ hơi nóng là nguy hiểm).

Vận dụng kiến thức về dung tích, chế độ giữ ấm và điện năng tiêu thụ để đề xuất lựa chọn và cải thiện cách dùng nồi cơm phù hợp với hoàn cảnh gia đình, bảo đảm an toàn.

Tình huống: gia đình có 3 người nhưng thường dùng nồi quá lớn, cơm để giữ ấm nhiều giờ mới ăn hết. Nhiệm vụ của nhóm (ghi vào Phiếu học tập số 2):

1. Tính điện năng nồi tiêu thụ trong 0,5 giờ nấu, biết công suất 700 W (mô hình giả thiết, chưa tính giữ ấm). Đổi đơn vị và tính theo $A = P \cdot t$.
2. Đề xuất hai cải thiện về lựa chọn dung tích và cách dùng chế độ giữ ấm. Giải thích lí do.
3. Nêu một lưu ý an toàn khi thực hiện đề xuất.
   Nhóm trình bày bằng một câu nói và một hình vẽ đơn giản.

• Điện năng: $700\ \mathrm{W} = 0{,}7\ \mathrm{kW}$; $A = 0{,}7 \times 0{,}5 = 0{,}35\ \mathrm{kWh}$ (trong mô hình đã cho, chưa tính giữ ấm).
• Hai đề xuất chấp nhận được: (1) Chọn nồi có dung tích phù hợp số người và lượng gạo hướng dẫn, nấu đúng lượng cần ăn; (2) Sắp thời gian nấu gần bữa ăn, hạn chế giữ ấm kéo dài nhưng vẫn bảo đảm vệ sinh thực phẩm; không tự can thiệp bộ điều khiển để giảm điện.
• Lưu ý an toàn: không che lỗ thoát hơi, không tự tháo bộ điều khiển khi chọn phương án.
  Sản phẩm chấp nhận khi đáp ứng đúng dữ kiện, có lí giải và an toàn.