NeoEdu
Giáo án Khoa học tự nhiên 6
Khoa học tự nhiênLớp 6Phần 7. Chương VII. Đa dạng thế giới sống

Giáo án Bài 36. Động vật

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH · 1 tiết (45 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Mục tiêu

1. Kiến thức

  • Nêu được đặc điểm của động vật không xương sống: không có cột sống, gồm nhiều nhóm cấu tạo khác nhau.
  • Nêu được đặc điểm của động vật có xương sống: có cột sống trong bộ xương trong.
  • Nêu được đặc điểm thường gặp của thú: thường có lông mao, con non được nuôi bằng sữa mẹ.
  • Phân biệt được vỏ cứng bên ngoài (vỏ ốc, bộ xương ngoài của côn trùng) với cột sống trong bộ xương trong.
  • Vận dụng được các đặc điểm đã học để giải thích vì sao dơi và cá voi thuộc nhóm thú.

2. Năng lực

a) Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: HS tự quan sát mô phỏng 3D, đối chiếu với thông tin trong bài và tự sửa phiếu học tập khi phát hiện sai sót.
  • Giao tiếp và hợp tác: HS thảo luận nhóm 4 và cặp đôi, trình bày kết quả và nhận xét đáp án của bạn bằng thuật ngữ khoa học.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: HS suy luận để xử lí tình huống dơi biết bay, cá voi sống dưới nước và ốc sên có vỏ cứng, không dựa vào môi trường sống hay vỏ ngoài để phân nhóm.

b) Năng lực đặc thù

  • Nhận thức khoa học tự nhiên: nêu đúng khái niệm động vật không xương sống, động vật có xương sống và thú; dùng tiêu chí cột sống trong bộ xương trong để phân nhóm.
  • Tìm hiểu tự nhiên: quan sát mô phỏng 3D, nhận diện cấu trúc bên ngoài (vỏ cứng) và bên trong (cột sống trắng) của các con vật để xác định nhóm.
  • Vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học: giải quyết tình huống dơi, cá voi và ốc sên bằng đặc điểm khoa học đã học.

3. Phẩm chất

  • Chăm chỉ: hoàn thành đầy đủ Phiếu học tập số 1 và số 2, ghi chép đặc điểm từng nhóm động vật vào vở.
  • Trách nhiệm: thảo luận nhóm nghiêm túc, kiểm chứng kết luận bằng quan sát mô phỏng, không phân nhóm theo cảm tính.

II. Thiết bị dạy học và học liệu

1. Giáo viên

  • Máy tính, máy chiếu hoặc màn hình tivi; bảng phụ và bút dạ để ghi dự đoán của HS.
  • Học liệu số NeoEdu: trang bài học neoedu.vn/learn/6/natural_science/bai-36-dong-vat (bài giảng, ví dụ, bài tập tương tác) và mô phỏng 3D tương tác gồm Bàn trưng bày trái (sứa, giun đất, ốc sên, bọ cánh cứng, cua), Bàn trưng bày phải (cá, ếch, thằn lằn, chim, dơi) và Máy quét trên ray.
  • Hình ảnh các con vật: sứa, ốc sên, cá, dơi, cá voi (chiếu lên màn hình).
  • Phiếu học tập số 1 và số 2 (in hoặc chiếu).

2. Học sinh

  • Vở ghi, bút chì, bút màu.
  • Phiếu học tập số 1 và số 2 (nếu được in), bảng con và bút dạ để làm bài tập nhanh.
  • Thiết bị có truy cập internet (điện thoại, máy tính bảng) nếu lớp có điều kiện; nếu không, HS theo dõi trên màn hình chung.

III. Tiến trình dạy học

Hoạt động 1: Mở đầu · 5 phút

Đoán nhóm con vật

a) Mục tiêu

Huy động hiểu biết ban đầu của HS về các nhóm động vật và xác định vấn đề cần giải quyết: dựa vào tiêu chí nào để xếp nhóm động vật.

b) Nội dung

GV chiếu hình sứa, ốc sên, cá, dơi và cá voi, đặt câu hỏi: “Con nào có xương sống, con nào là thú? Dựa vào đâu em nghĩ vậy?”

c) Sản phẩm

HS nêu được dự đoán ban đầu và nhận ra vấn đề cần giải quyết: tiêu chí phân nhóm là cột sống trong bộ xương trong, không phải vỏ cứng hay nơi sống. HS ghi vào vở câu hỏi cần trả lời: “Dơi và cá voi thuộc nhóm nào?”.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV chiếu năm hình và nêu câu hỏi: “Em đoán con nào có xương sống, con nào là thú? Vì sao em nghĩ vậy?”.

    Học sinh

    HS suy nghĩ khoảng 1 phút và ghi nhanh dự đoán. Dự kiến: “Cá voi sống dưới nước nên là cá”; “Ốc có vỏ cứng nên có xương sống”.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV ghi các dự đoán lên bảng phụ, chưa nhận xét đúng sai.

    Học sinh

    HS ghi dự đoán vào vở, chưa kiểm chứng.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 đến 3 HS trình bày dự đoán và yêu cầu bạn khác nhận xét lí do.

    Học sinh

    HS trình bày. Dự kiến: “Em nghĩ dơi biết bay nên không phải thú”; bạn nhận xét: “Dơi có lông mao không? Có nuôi con bằng sữa không?”.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV dẫn dắt: Muốn xếp nhóm chính xác phải dựa vào đặc điểm khoa học. Bài học sẽ giúp các em trả lời câu hỏi về dơi và cá voi.

    Học sinh

    HS ghi tên bài “Động vật” và câu hỏi cần giải quyết vào vở.

Hoạt động 2.1: Hình thành kiến thức mới · 12 phút

Động vật không xương sống và có xương sống

a) Mục tiêu

Nêu được đặc điểm phân biệt động vật có xương sống và không xương sống dựa trên cột sống trong bộ xương trong; phân biệt được vỏ cứng bên ngoài với cột sống.

b) Nội dung

Nhóm 4 HS sử dụng mô phỏng 3D trong trang bài học NeoEdu. Máy quét đi từ Bàn trưng bày trái sang Bàn trưng bày phải. HS quan sát con vật nào có cột sống trắng hiện ra và hoàn thành Phiếu học tập số 1. Câu hỏi trọng tâm: “Con vật nào có cột sống trắng hiện bên trong?”; “Vỏ cứng của ốc sên có phải là cột sống không?”.

c) Sản phẩm

Kết quả Phiếu học tập số 1:

  • Không xương sống: sứa, giun đất (mềm, không có xương), ốc sên, bọ cánh cứng, cua (không có cột sống; ốc sên, bọ cánh cứng, cua có vỏ cứng bên ngoài, vỏ không phải cột sống).
  • Có xương sống: cá, ếch, thằn lằn, chim, dơi (có cột sống trắng trong bộ xương trong).
    Kiến thức HS rút ra: Động vật không xương sống không có cột sống, gồm nhiều nhóm cấu tạo khác nhau. Động vật có xương sống có cột sống trong bộ xương trong. Vỏ ốc và bộ xương ngoài của côn trùng không phải cột sống; cần phân biệt vị trí và cấu tạo.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV hướng dẫn HS truy cập trang bài học NeoEdu, chia nhóm 4 và phát Phiếu học tập số 1. GV nêu nhiệm vụ: quan sát máy quét và điền kết quả vào phiếu.

    Học sinh

    HS nhận phiếu, phân công một bạn điều khiển mô phỏng và một bạn ghi kết quả.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV đi quanh lớp, nhắc nhóm quan sát vị trí cột sống trắng, không dừng ở lớp vỏ bên ngoài.

    Học sinh

    HS quan sát từng con vật khi máy quét đi qua, đối chiếu với vỏ cứng và cột sống, ghi kết quả vào phiếu.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời đại diện 2 nhóm trình bày và yêu cầu nhóm khác bổ sung hoặc nhận xét.

    Học sinh

    Dự kiến: “Ốc sên có vỏ cứng nhưng không có cột sống, vỏ chỉ là lớp bảo vệ ngoài”; “Cá, ếch, thằn lằn, chim có cột sống trắng khi máy quét đi qua”.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt: động vật không xương sống không có cột sống và gồm nhiều nhóm cấu tạo khác nhau; động vật có xương sống có cột sống trong bộ xương trong. Không lấy vỏ ngoài làm tiêu chí xác định xương sống.

    Học sinh

    HS ghi kiến thức vào vở và sửa phiếu nếu chưa đúng.

Hoạt động 2.2: Hình thành kiến thức mới · 10 phút

Nhận biết thú

a) Mục tiêu

Nêu được đặc điểm thường gặp của thú (thường có lông mao, con non được nuôi bằng sữa mẹ) và vận dụng để nhận biết dơi, cá voi là thú.

b) Nội dung

Cặp đôi đọc phần ghi nhớ về thú trong trang bài học NeoEdu, quan sát dơi và cá voi trong mô phỏng rồi hoàn thành Phiếu học tập số 2. Câu hỏi: “Lông mao và nuôi con bằng sữa mẹ là đặc điểm của nhóm nào?”; “Dơi biết bay có thuộc nhóm thú không?”; “Cá voi sống dưới nước có phải là cá không?”.

c) Sản phẩm

Kết quả Phiếu học tập số 2:

  • Thú thường có lông mao; con non được nuôi bằng sữa mẹ.
  • Dơi: biết bay nhưng có lông mao, nuôi con bằng sữa nên là thú.
  • Cá voi: sống dưới nước nhưng cũng là thú vì có đặc điểm nuôi con bằng sữa và các đặc điểm của lớp thú.
    Kiến thức HS rút ra: Thú thường có lông mao, con non được nuôi bằng sữa mẹ. Môi trường sống hoặc cách di chuyển không quyết định một mình nhóm động vật.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV chiếu hai đặc điểm “có lông mao” và “con non được nuôi bằng sữa mẹ”, phát Phiếu học tập số 2 và yêu cầu cặp đôi thảo luận.

    Học sinh

    HS đọc phiếu, nhận nhiệm vụ và xác định các đặc điểm cần tìm.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV hướng dẫn HS đối chiếu đặc điểm với phần ghi nhớ và ví dụ trong trang bài học NeoEdu.

    Học sinh

    Cặp đôi hoàn thành phiếu, ghi lí do cho từng con vật.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 cặp trình bày và hỏi thêm: “Nếu chỉ dựa vào khả năng biết bay hoặc sống dưới nước, em có kết luận được nhóm không?”.

    Học sinh

    Dự kiến: “Dơi biết bay nhưng có lông mao và nuôi con bằng sữa nên là thú”; “Cá voi sống dưới nước nhưng vẫn là thú, vì môi trường sống không quyết định nhóm”.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt: thú thường có lông mao và con non được nuôi bằng sữa mẹ; môi trường sống và cách di chuyển không quyết định nhóm. Đây là cơ sở để giải quyết tình huống trong bài.

    Học sinh

    HS ghi kết luận vào vở.

Hoạt động 3: Luyện tập · 10 phút

Luyện tập phân biệt các nhóm động vật

a) Mục tiêu

Vận dụng các khái niệm động vật không xương sống, động vật có xương sống và thú để làm bài tập trắc nghiệm, ghép đôi và nhận định đúng sai.

b) Nội dung

HS làm bài tập 1, 3, 4 và 5 trong bài (có thể làm trên bài tập tương tác của trang NeoEdu hoặc bảng con). Đề bài tập 1: Trong bài này, động vật không xương sống có đặc điểm nào? A. không có cột sống, gồm nhiều nhóm cấu tạo khác nhau; B. đều không có phần cứng; C. mọi loài sống dưới nước. Đề bài tập 3: Ghép khái niệm với đặc điểm tương ứng. Đề bài tập 4: Mọi động vật có vỏ cứng đều có xương sống. Đúng hay sai? Đề bài tập 5: Chọn thuật ngữ phù hợp cho mô tả “thường có lông mao, con non được nuôi bằng sữa mẹ”.

c) Sản phẩm

Đáp án:

  • Bài 1: A (không có cột sống, gồm nhiều nhóm cấu tạo khác nhau).
  • Bài 3: Động vật không xương sống – không có cột sống, gồm nhiều nhóm cấu tạo khác nhau; động vật có xương sống – có cột sống trong bộ xương trong; thú – thường có lông mao, con non được nuôi bằng sữa mẹ.
  • Bài 4: Sai. Vỏ ốc và bộ xương ngoài của côn trùng không phải cột sống; cần phân biệt vị trí và cấu tạo.
  • Bài 5: Thú.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV chiếu các câu hỏi và yêu cầu HS làm cá nhân trong 2 phút, ghi đáp án vào bảng con hoặc vở.

    Học sinh

    HS đọc câu hỏi và làm bài cá nhân.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV quan sát, chú ý những câu HS thường chọn sai, đặc biệt câu 4.

    Học sinh

    HS ghi đáp án, tự kiểm tra lại đặc điểm đã học.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV gọi HS trình bày đáp án và giải thích câu 4.

    Học sinh

    Dự kiến: “Sai, vì vỏ ốc không phải cột sống; vỏ cứng bên ngoài không quyết định cơ thể có xương sống”.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt đáp án và nhấn mạnh: cần phân biệt vị trí và cấu tạo, không lấy vỏ ngoài làm căn cứ.

    Học sinh

    HS sửa lại những câu làm sai và ghi chú vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng · 8 phút

Giải quyết tình huống dơi, cá voi và ốc sên

a) Mục tiêu

Vận dụng đặc điểm khoa học để giải thích nhóm của dơi, cá voi và ốc sên; biết lập luận dựa trên đặc điểm cấu tạo thay vì cảm tính.

b) Nội dung

Nhóm 4 HS thảo luận hai tình huống: (1) Dơi biết bay và cá voi sống dưới nước nhưng thuộc nhóm nào? (2) Ốc sên có vỏ cứng có phải động vật có xương sống không? Mỗi nhóm ghi lập luận vào giấy nháp, trình bày ngắn gọn.

c) Sản phẩm

Kết luận mẫu:

  • Dơi và cá voi đều là thú vì có đặc điểm nuôi con bằng sữa và các đặc điểm của lớp thú; môi trường sống hoặc cách di chuyển không quyết định một mình.
  • Ốc sên không phải động vật có xương sống: vỏ là cấu trúc bảo vệ ngoài, không phải cột sống; ốc thuộc nhóm động vật không xương sống.
    Gợi ý chấm: 40% xác định đúng dữ kiện và quan hệ khoa học; 40% suy luận đúng; 20% kết luận và nêu đúng điều kiện áp dụng.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV nêu hai tình huống trên màn hình, yêu cầu nhóm giải thích dựa trên đặc điểm đã học, không dựa vào nơi sống hay vỏ ngoài.

    Học sinh

    HS đọc tình huống và xác định đặc điểm cần dùng để lập luận.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV nhắc nhóm xét xem đặc điểm nào quyết định nhóm (lông mao, nuôi con bằng sữa, cột sống).

    Học sinh

    Nhóm thảo luận khoảng 4 phút và ghi lập luận vào giấy nháp.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 1 nhóm trình bày và hỏi các nhóm khác có đồng ý không.

    Học sinh

    Dự kiến: “Dơi có lông mao, nuôi con bằng sữa nên là thú dù biết bay”; “Ốc sên có vỏ cứng nhưng vỏ không phải cột sống nên ốc không có xương sống”.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt đáp án, khẳng định đặc điểm quyết định nhóm là cấu tạo và đặc điểm sinh học, không phải môi trường sống. GV giao câu hỏi 8 của bài về nhà.

    Học sinh

    HS ghi kết luận vào vở và tự đánh giá lập luận của nhóm mình.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Nhiệm vụ: Quan sát mô phỏng 3D (Bàn trưng bày trái, Bàn trưng bày phải và Máy quét trên ray), ghi kết quả cho từng con vật.

  • Nhóm không xương sống (bàn trái): sứa; giun đất; ốc sên; bọ cánh cứng; cua. Với mỗi con vật, ghi: có cột sống trắng không? có vỏ cứng ở đâu?
  • Nhóm có xương sống (bàn phải): cá; ếch; thằn lằn; chim; dơi. Với mỗi con vật, ghi: cột sống trắng nằm ở đâu?
    Câu hỏi:
  • Vỏ cứng của ốc sên có phải là cột sống không? Vì sao?
  • Động vật không xương sống có đặc điểm gì?
  • Động vật có xương sống có đặc điểm gì?

Phiếu học tập số 2

Nhiệm vụ: Đối chiếu đặc điểm của thú và xác định nhóm của từng con vật.

  • Thú thường có đặc điểm gì?
  • Dơi: có lông mao không? Con non có được nuôi bằng sữa mẹ không? Dơi thuộc nhóm nào?
  • Cá voi: sống ở đâu? Có đặc điểm nuôi con bằng sữa không? Cá voi thuộc nhóm nào?
  • Môi trường sống hoặc cách di chuyển có quyết định nhóm động vật không? Vì sao?

Hướng dẫn về nhà

  • Hoàn thành câu hỏi 8 vào vở: Một bạn khẳng định “Mọi động vật có vỏ cứng đều có xương sống”. Hãy bác bỏ bằng một lí do khoa học, chỉ ra một hệ quả của cách hiểu sai và viết lại kết luận đúng.
  • Học thuộc phần Ghi nhớ: động vật không xương sống, động vật có xương sống và thú; đọc lại nội dung phân biệt vỏ ngoài với cột sống.
  • Quan sát một con vật quanh nhà (chó, mèo, gà hoặc ốc sên nếu có) và ghi vào vở: con vật đó thuộc nhóm nào, dựa vào đặc điểm nào.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.