Giáo án Bài 23. Tổ chức cơ thể đa bào

Xác định vấn đề: HS nhận ra cơ thể đa bào gồm nhiều mức tổ chức và cần tìm hiểu mối liên hệ giữa tế bào, mô, cơ quan, hệ cơ quan.

GV chiếu hình ảnh tim và tế bào cơ tim (mô phỏng 3D trong trang bài học, bước đầu chỉ quan sát). GV đặt câu hỏi:

• Tim của em là một tế bào hay nhiều tế bào?
• Tế bào cơ tim và tim khác nhau ở điểm nào?
• Từ tế bào đến cơ thể người còn có những bậc trung gian nào?

HS trả lời được: tim gồm rất nhiều tế bào, không phải một tế bào; tế bào cơ tim là đơn vị nhỏ, tim là một khối lớn hơn gồm nhiều thành phần. HS nêu được nhiệm vụ của tiết học: tìm hiểu các bậc tổ chức (mô, cơ quan, hệ cơ quan) và mối liên hệ giữa chúng.

Nêu được khái niệm mô và nhận biết mô là nhóm tế bào có cấu tạo và chức năng tương tự.

HS quan sát mô phỏng “Mô” (mô cơ tim và mô thịt lá) trong trang bài học NeoEdu, rồi làm Phiếu học tập số 1, phần A:

• Các tế bào trong mô cơ tim có giống nhau về cấu tạo và chức năng không?
• Nhóm tế bào thịt lá trong mô thịt lá có đặc điểm gì chung?
• Vì sao mô là nhóm tế bào chứ không phải một tế bào đơn lẻ?

Kết luận HS ghi được: Mô là nhóm tế bào có cấu tạo và chức năng tương tự. Mô cơ tim gồm các tế bào cơ tim có cấu tạo và chức năng giống nhau; mô thịt lá gồm các tế bào thịt lá cùng cấu tạo, cùng chức năng. Mô không phải một tế bào đơn lẻ mà là một tập hợp các tế bào giống nhau.

Nêu được khái niệm cơ quan; giải thích được vì sao lá là cơ quan chứ không phải một mô.

Các nhóm đọc thông tin trong mục Kiến thức và mối liên hệ, quan sát mô phỏng “Cơ quan” (lá, tim), rồi làm Phiếu học tập số 1, phần B:

• Lá gồm những mô nào?
• Mỗi mô trong lá đảm nhiệm vai trò gì?
• Vì sao lá được coi là cơ quan chứ không phải một mô?

HS điền được bảng sau vào phiếu:

• Mô biểu bì: bảo vệ lá.
• Mô chứa diệp lục (mô thịt lá): quang hợp.
• Mô dẫn: vận chuyển.
  Kết luận: Lá là cơ quan vì gồm nhiều mô phối hợp để thực hiện chung các chức năng bảo vệ, quang hợp và vận chuyển; không chỉ có một loại tế bào cùng chức năng. Cơ quan: gồm các mô phối hợp một chức năng.

Nêu được khái niệm hệ cơ quan; sắp xếp đúng các bậc tổ chức cơ thể từ tế bào đến cơ thể người.

Kĩ thuật mảnh ghép: mỗi nhóm được phát bộ 5 thẻ ghi: tế bào cơ tim, tim, mô cơ tim, hệ tuần hoàn, cơ thể người. HS sắp xếp thẻ theo thứ tự từ nhỏ đến lớn, rồi quan sát mô phỏng bậc thang 5 bệ (Tế bào – Mô – Cơ quan – Hệ cơ quan) và so sánh với chuỗi cây xanh (tế bào thịt lá → mô thịt lá → lá → hệ chồi → cây).
Câu hỏi: Vì sao mỗi bậc cao hơn đều gồm những thành phần phối hợp của bậc thấp hơn?

Sắp xếp đúng: Tế bào cơ tim → mô cơ tim → tim → hệ tuần hoàn → cơ thể người. Mỗi bậc cao gồm những thành phần phối hợp: mô gồm tế bào cùng loại; cơ quan gồm nhiều mô; hệ cơ quan gồm nhiều cơ quan phối hợp hoạt động.

Vận dụng được khái niệm mô, cơ quan, hệ cơ quan để trả lời câu hỏi trắc nghiệm, ghép đôi và xác định nhận định đúng sai.

HS làm Phiếu học tập số 2 theo cặp đôi, sau đó đối chiếu với bài tập tương tác trong trang NeoEdu. Các câu gồm: trắc nghiệm đặc điểm mô và cơ quan (câu 1, 2), ghép khái niệm với đặc điểm (câu 3), nhận định đúng sai (câu 4), điền thuật ngữ (câu 5).

Đáp án:

• Câu 1: C. Mô là nhóm tế bào có cấu tạo và chức năng tương tự.
• Câu 2: A. Cơ quan gồm các mô phối hợp một chức năng.
• Câu 3: Mô – nhóm tế bào có cấu tạo và chức năng tương tự; Cơ quan – gồm các mô phối hợp một chức năng; Hệ cơ quan – gồm các cơ quan phối hợp hoạt động.
• Câu 4: Sai. Tim hoặc lá đều có nhiều mô phối hợp; cơ quan không chỉ chứa một loại mô.
• Câu 5: Hệ cơ quan.

Vận dụng kiến thức mô – cơ quan để giải thích vì sao lá là cơ quan và bác bỏ quan niệm sai về cơ quan.

HS làm việc theo cặp, thực hiện 2 nhiệm vụ trong Phiếu học tập số 2 (phần vận dụng):

• Nhiệm vụ 1: Giải thích tại sao lá được coi là cơ quan chứ không phải một mô.
• Nhiệm vụ 2: Bạn A khẳng định “Một cơ quan chỉ chứa duy nhất một loại mô”. Hãy bác bỏ bằng một lí do khoa học, chỉ ra một hệ quả của cách hiểu sai và viết lại kết luận đúng.

Nhiệm vụ 1: Lá có mô biểu bì (bảo vệ), mô chứa diệp lục (quang hợp) và mô dẫn (vận chuyển), phối hợp với nhau; không chỉ một loại tế bào cùng chức năng nên lá là cơ quan.
Nhiệm vụ 2: Lí do: lá và tim đều có nhiều mô phối hợp. Hệ quả: nếu gọi mỗi cơ quan là một mô, ta sẽ bỏ qua chức năng bảo vệ hoặc vận chuyển trong cùng cơ quan. Kết luận sửa: Cơ quan gồm nhiều mô phối hợp; mô là một mức tổ chức khác.