Giáo án Bài 22. Cơ thể sinh vật

HS nhận biết cơ thể sinh vật có thể gồm một tế bào hoặc nhiều tế bào, từ đó xác định nhiệm vụ học tập của bài.

HS quan sát mô phỏng 3D trên bệ trưng bày gồm trùng roi, cây rau trong chậu và rận nước. HS trả lời hai câu hỏi:

• Trùng roi và cây rau khác nhau ở điểm nào về số tế bào?
• Rận nước dài khoảng 2 mm, có phải là đơn bào không? Vì sao?
  Sau đó HS nêu nhiệm vụ: Dựa vào tiêu chí nào để phân loại một cơ thể sinh vật là đơn bào hay đa bào?

Dự kiến HS trả lời:

• Trùng roi chỉ gồm một tế bào và làm mọi việc sống; cây rau gồm rất nhiều tế bào phối hợp với nhau.
• Rận nước nhỏ nhưng vẫn là đa bào, vì kích thước nhỏ không đồng nghĩa với việc chỉ có một tế bào.
• Nhiệm vụ học tập được ghi vào vở: Phân loại cơ thể đơn bào và đa bào dựa vào số tế bào cấu tạo cơ thể.

HS nêu được khái niệm cơ thể đơn bào, cơ thể đa bào và giải thích được tiêu chí phân loại dựa vào số tế bào.

HS làm việc nhóm 4 người với Phiếu học tập số 1. Nhóm quan sát mô phỏng trùng roi, cây rau và rận nước, sau đó điền vào phiếu các nội dung: đối tượng, số tế bào, cấu tạo quan sát được, bộ phận hoặc tế bào thực hiện chức năng sống, kết luận đơn bào hay đa bào. Nhóm trả lời thêm câu hỏi: “Vì sao không thể dựa vào kích thước để phân loại?”

Kết quả dự kiến của nhóm:

• Trùng roi: gồm một tế bào có roi, lục lạp, điểm mắt, nhân; một tế bào thực hiện toàn bộ chức năng sống; kết luận là cơ thể đơn bào.
• Cây rau: gồm nhiều tế bào phối hợp thực hiện chức năng sống; kết luận là cơ thể đa bào.
• Rận nước: dài khoảng 2 mm, bơi được nhưng gồm nhiều tế bào; kết luận là cơ thể đa bào.
  Kiến thức HS rút ra:
• Cơ thể đơn bào: một tế bào thực hiện toàn bộ chức năng sống.
• Cơ thể đa bào: nhiều tế bào phối hợp thực hiện chức năng sống.
• Phân loại dựa vào số tế bào cấu tạo toàn cơ thể, không dựa vào kích thước nhìn thấy.

HS nêu được bốn hoạt động sống (trao đổi chất, lớn lên, cảm ứng, sinh sản) và nhận biết chúng qua ví dụ trùng roi và cây rau.

GV yêu cầu HS dùng nút bật đèn trong mô phỏng để quan sát trùng roi và cây rau. HS trả lời các câu hỏi:

• Khi bật đèn, trùng roi bơi về phía nào? Lá cây có thay đổi gì?
• Trùng roi phân đôi thành hai con thể hiện hoạt động sống nào?
• Trùng roi và cây rau có trao đổi chất và lớn lên không?
  Sau đó HS ghi tên bốn hoạt động sống và ví dụ tương ứng vào vở.

Kết quả dự kiến:

• Cảm ứng: khi bật đèn, trùng roi bơi về phía sáng; lá cây nghiêng về phía sáng.
• Sinh sản: trùng roi phân đôi thành hai con, mỗi con vẫn là một tế bào.
• Trao đổi chất và lớn lên: cả trùng roi và cây rau đều có hoạt động trao đổi chất và lớn lên.
  Kiến thức HS rút ra: Hoạt động sống gồm trao đổi chất, lớn lên, cảm ứng và sinh sản. Cả cơ thể đơn bào và cơ thể đa bào đều thực hiện các hoạt động sống này.

HS vận dụng các khái niệm đã học để trả lời trắc nghiệm, ghép khái niệm và giải tình huống phân loại cơ thể.

HS làm Phiếu học tập số 2 gồm các bài 1 đến 6 của bài học. Bài 1 đến 5 làm cá nhân trong 5 phút, bài 6 làm theo cặp đôi trong 5 phút.
Đề:

1. Trong bài này, cơ thể đơn bào có đặc điểm nào? A. mọi sinh vật rất nhỏ đều đa bào; B. một tế bào thực hiện toàn bộ chức năng sống; C. cơ thể chỉ có một cơ quan nhưng nhiều mô.
2. Trong bài này, cơ thể đa bào có đặc điểm nào? A. chỉ có ở động vật lớn; B. một tế bào chứa nhiều loại chất; C. nhiều tế bào phối hợp thực hiện chức năng sống.
3. Ghép khái niệm với đặc điểm tương ứng.
4. Mọi sinh vật nhìn không rõ bằng mắt đều là đơn bào. Đúng hay sai?
5. Chọn thuật ngữ phù hợp: “gồm trao đổi chất, lớn lên, cảm ứng và sinh sản” mô tả {{1}}.
6. Trùng roi là một tế bào còn cây rau gồm nhiều tế bào. Phân loại hai cơ thể.

Đáp án:

1. B. Một tế bào thực hiện toàn bộ chức năng sống.
2. C. Nhiều tế bào phối hợp thực hiện chức năng sống.
3. Cơ thể đơn bào – một tế bào thực hiện toàn bộ chức năng sống; Cơ thể đa bào – nhiều tế bào phối hợp thực hiện chức năng sống; Hoạt động sống – gồm trao đổi chất, lớn lên, cảm ứng và sinh sản.
4. Sai. Nhiều động vật nhỏ vẫn đa bào; kích thước nhỏ không đồng nghĩa một tế bào.
5. Hoạt động sống.
6. Trùng roi là đơn bào; cây rau là đa bào. Cần dựa vào số tế bào cấu tạo toàn cơ thể, không dựa vào độ lớn nhìn thấy.

HS vận dụng tiêu chí số tế bào để bác bỏ quan niệm sai và đánh giá một vật nhỏ quan sát được có phải là cơ thể đơn bào hay không.

Tình huống 1: Một bạn khẳng định: “Mọi sinh vật nhìn không rõ bằng mắt đều là đơn bào.” Hãy bác bỏ bằng một lí do khoa học, chỉ ra một hệ quả của cách hiểu sai và viết lại kết luận đúng.
Tình huống 2: Một vật nhỏ dưới kính có di chuyển, có đủ để gọi là đơn bào không? Vì sao?

Dự kiến kết quả:
Tình huống 1: Lí do khoa học: nhiều động vật nhỏ vẫn gồm nhiều tế bào, ví dụ rận nước dài khoảng 2 mm vẫn là đa bào. Hệ quả: nếu dùng mắt nhìn không rõ làm tiêu chí, ta sẽ xếp nhầm động vật đa bào nhỏ thành đơn bào. Kết luận sửa: phân loại dựa vào số tế bào cấu tạo toàn cơ thể, không dựa chỉ vào kích thước nhìn thấy.
Tình huống 2: Chưa đủ. Cần xác định đó là sinh vật và toàn cơ thể chỉ gồm một tế bào; chuyển động có thể do dòng nước, nên phải có thêm bằng chứng về cấu tạo.