Khoa học tự nhiênLớp 6Phần 3. Chương III. Một số vật liệu, nguyên liệu, nhiên liệu, lương thực – thực phẩm thông dụng

Giáo án Bài 14. Một số nhiên liệu

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH · 1 tiết (45 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Mục tiêu

1. Kiến thức

Nêu được khái niệm nhiên liệu: chất khi cháy giải phóng năng lượng dùng trong đời sống, sản xuất.
Phân biệt được nhiên liệu hóa thạch (than, dầu mỏ, khí tự nhiên) với các nhiên liệu khác, và giải thích được vì sao chúng được gọi là hóa thạch (hình thành trong thời gian địa chất).
Nêu được điều kiện của cháy an toàn: kiểm soát chất cháy, nguồn nhiệt và oxygen.
Giải thích được vì sao không bật đèn khi ngửi thấy mùi gas và vận dụng được hai cách tiết kiệm nhiên liệu khi nấu an toàn.

2. Năng lực

a) Năng lực chung

Tự chủ và tự học: chủ động quan sát mô phỏng, tự đọc khái niệm trong sách và tự kiểm tra kết quả bài tập.
Giao tiếp và hợp tác: làm việc cặp đôi, trình bày ngắn gọn kết quả quan sát và thảo luận đáp án với bạn và GV.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: phân tích tình huống mùi gas trong bếp, đề xuất cách xử lí an toàn và cách tiết kiệm nhiên liệu phù hợp.

b) Năng lực đặc thù

Nhận thức khoa học tự nhiên: nêu đúng khái niệm nhiên liệu, nhiên liệu hóa thạch, cháy an toàn và điều kiện để cháy an toàn.
Tìm hiểu tự nhiên: quan sát mô phỏng đun nước bằng than, cồn, gas và đèn gas để so sánh tốc độ đun, nhận xét ảnh hưởng của oxygen đến màu lửa và khí sinh ra.
Vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học: giải thích tình huống mùi gas trong bếp và đề xuất cách tiết kiệm nhiên liệu an toàn trong đời sống.

3. Phẩm chất

Trách nhiệm: nhận thức được nguy cơ cháy nổ khi rò rỉ khí gas, tuyệt đối không bật tắt công tắc điện và báo người lớn khi có sự cố; không đóng kín phòng khi đốt nhiên liệu.
Chăm chỉ: tích cực hoàn thành phiếu học tập và các câu hỏi luyện tập, nộp bài đúng thời gian.

II. Thiết bị dạy học và học liệu

1. Giáo viên

Máy chiếu hoặc bảng tương tác, bảng phụ ghi sẵn tình huống và các câu hỏi.
Học liệu số NeoEdu: trang bài học neoedu.vn/learn/6/natural_science/bai-14-mot-so-nhien-lieu (bài giảng, ví dụ, bài tập tương tác).
Mô phỏng 3D tương tác trong trang bài học: Bếp than dưới kiềng và cốc nước; Đèn cồn dưới kiềng và cốc nước; Đèn gas có lỗ lấy khí, ống dẫn và bình gas; Ba cốc 100 g nước 25 °C có nhiệt kế.
Phiếu học tập số 1 (in hoặc chiếu lên màn hình), bảng phụ kết luận, bút dạ.

2. Học sinh

Vở ghi, bút, bút chì.
Thiết bị cá nhân hoặc máy tính bảng để truy cập học liệu số NeoEdu (nếu có), hoặc theo dõi mô phỏng trên màn hình lớp.
Phiếu học tập số 1 (phát theo cặp đôi).

III. Tiến trình dạy học

Hoạt động 1: Mở đầu · 5 phút

Tình huống mùi gas trong bếp

a) Mục tiêu

Huy động kiến thức sẵn có về nhiên liệu và an toàn khi sử dụng; tạo nhu cầu tìm hiểu bài học.

b) Nội dung

HS đọc tình huống: “Buổi tối, bạn An ngửi thấy mùi khí gas trong bếp. Bạn định bật đèn để tìm chỗ rò.” HS trả lời nhanh: Gas và các loại chất đốt khác có điểm chung gì? Vì sao khí gas lại nguy hiểm khi bị rò rỉ?

c) Sản phẩm

HS nêu được ý ban đầu: gas (khí đốt) là nhiên liệu, cháy được và tỏa nhiệt; rò rỉ có thể gây cháy nổ. GV ghi các ý lên bảng để đối chiếu sau bài học.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV chiếu tình huống và đặt câu hỏi: “Theo em, vì sao bạn An không nên bật đèn ngay lúc này?” GV yêu cầu HS suy nghĩ 1 phút, chưa cần giải thích đầy đủ.
Học sinh
HS đọc tình huống, suy nghĩ cá nhân và giơ tay phát biểu.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV quan sát, gợi ý nếu HS còn lúng túng: “Công tắc đèn có thể tạo ra thứ gì khi bật?”
Học sinh
HS suy nghĩ, trao đổi nhanh với bạn bàn bên. Dự kiến: “Công tắc đèn có thể tạo tia lửa điện.”
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV mời 2–3 HS trình bày, ghi ý kiến lên bảng phụ, không đánh giá đúng sai ngay.
Học sinh
Đại diện HS trình bày. Dự kiến: “Gas là chất cháy được, tia lửa có thể làm gas cháy, dễ gây nổ.”
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV nhận xét và dẫn vào bài: “Gas là nhiên liệu. Hôm nay chúng ta tìm hiểu nhiên liệu, nhiên liệu hóa thạch và cách cháy an toàn.”
Học sinh
HS ghi tên bài học Bài 14. Một số nhiên liệu vào vở.

Hoạt động 2.1: Hình thành kiến thức mới · 12 phút

Nhiên liệu và nhiên liệu hóa thạch

a) Mục tiêu

Nêu được khái niệm nhiên liệu và nhiên liệu hóa thạch; so sánh tốc độ đun nước của các nhiên liệu qua mô phỏng.

b) Nội dung

HS quan sát mô phỏng 3D “Ba cốc 100 g nước 25 °C có nhiệt kế” trên học liệu NeoEdu. Các cốc được đun bằng than, cồn và gas. HS ghi nhiệt độ và thời gian nước sôi. Sau đó HS đọc khái niệm nhiên liệu và nhiên liệu hóa thạch trong sách, trả lời câu hỏi: (1) Nhiên liệu là gì? (2) Đun cốc nào nước sôi nhanh nhất, chậm nhất? (3) Than, dầu mỏ và khí tự nhiên có điểm chung gì và được gọi là gì?

c) Sản phẩm

Kiến thức HS rút ra: Nhiên liệu là chất khi cháy giải phóng năng lượng dùng trong đời sống, sản xuất. Gas đun nước sôi nhanh nhất (khoảng 3 phút); cồn chậm hơn; than khó bắt lửa nên chậm nhất. Than, dầu mỏ và khí tự nhiên là nhiên liệu hóa thạch, hình thành trong thời gian địa chất.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV hướng dẫn cách mở mô phỏng “Ba cốc 100 g nước 25 °C có nhiệt kế”, yêu cầu HS theo dõi nhiệt kế và ghi thời gian nước sôi. GV nêu 3 câu hỏi trên bảng.
Học sinh
HS ghi 3 câu hỏi vào vở, chuẩn bị theo dõi mô phỏng.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV chiếu mô phỏng, cho HS quan sát khoảng 2 phút và chạy lại nếu cần. Đi quanh lớp kiểm tra HS ghi kết quả.
Học sinh
HS quan sát mô phỏng theo cặp đôi, ghi thời gian nước sôi của từng cốc, đọc nhanh phần khái niệm trong sách.
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV mời một cặp trình bày kết quả đun nước và câu trả lời. Dự kiến HS trả lời: “Gas nước sôi khoảng 3 phút, cồn chậm hơn, than chậm nhất vì khó bắt lửa.” GV hỏi thêm: “Than, dầu mỏ, khí tự nhiên có điểm gì chung về nguồn gốc?”
Học sinh
HS trình bày: “Nhiên liệu là chất khi cháy giải phóng năng lượng.” Dự kiến: “Chúng được hình thành trong thời gian địa chất, nên là nhiên liệu hóa thạch.”
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV chốt: nhiên liệu là chất khi cháy giải phóng năng lượng; nhiên liệu hóa thạch gồm than, dầu mỏ, khí tự nhiên, hình thành trong thời gian địa chất và không thể bổ sung nhanh. GV yêu cầu HS ghi khái niệm vào vở.
Học sinh
HS ghi khái niệm nhiên liệu và nhiên liệu hóa thạch vào vở, nhắc lại bằng lời của mình.

Hoạt động 2.2: Hình thành kiến thức mới · 10 phút

Cháy an toàn và đèn gas

a) Mục tiêu

Nêu được điều kiện của cháy an toàn; giải thích được vai trò của oxygen và thông gió qua mô phỏng đèn gas.

b) Nội dung

HS quan sát mô phỏng “Đèn gas có lỗ lấy khí, ống dẫn và bình gas”, thực hiện hai lần: mở lỗ lấy khí và đóng lỗ lấy khí. HS hoàn thành Phiếu học tập số 1 để so sánh màu lửa, khả năng đun nước và sản phẩm sinh ra. Sau đó HS trả lời: Cháy an toàn cần kiểm soát những yếu tố nào? Vì sao đóng kín phòng khi dùng bếp than không phải là tiết kiệm an toàn?

c) Sản phẩm

Kết quả trên Phiếu học tập số 1: mở lỗ lấy khí thì gas cháy hết với lửa xanh; đóng lỗ lấy khí thì thiếu oxygen, lửa vàng có muội và khí độc, nước nóng chậm. Kiến thức HS rút ra: Cháy an toàn cần kiểm soát chất cháy, nguồn nhiệt và oxygen. Phòng kín gây thiếu oxygen và tích tụ khí độc; tiết kiệm phải đi cùng thông gió và an toàn cháy.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV phát Phiếu học tập số 1 cho từng cặp đôi và hướng dẫn: “Một bạn điều khiển mô phỏng, một bạn ghi phiếu. Quan sát khi mở lỗ lấy khí và khi đóng lỗ lấy khí.”
Học sinh
HS nhận phiếu, phân vai trong cặp (người thao tác, người ghi).
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV theo dõi các cặp, nhắc HS quan sát màu ngọn lửa và mức độ tỏa nhiệt. Hỏi gợi mở: “Khi lỗ đóng, khí nào trong không khí đã bị thiếu?”
Học sinh
HS thao tác mô phỏng, ghi màu lửa, sản phẩm và tốc độ đun. Dự kiến HS trả lời: “Thiếu oxygen.”
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV mời 2 cặp trình bày kết quả trên phiếu, sau đó hỏi cả lớp: “Vì sao đóng kín phòng khi đốt than là nguy hiểm?”
Học sinh
Đại diện cặp đọc kết quả. Dự kiến: “Mở lỗ thì lửa xanh, cháy hết; đóng lỗ thì lửa vàng, có muội và khí độc, nước nóng chậm.” HS trả lời: “Thiếu oxygen và tích tụ khí độc, nên phải có thông gió.”
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV chốt: cháy an toàn cần kiểm soát chất cháy, nguồn nhiệt và oxygen. Thiếu oxygen gây cháy kém và sinh khí độc, nên tiết kiệm nhiên liệu phải đi cùng thông gió và an toàn cháy. GV yêu cầu HS ghi kết luận vào vở.
Học sinh
HS ghi khái niệm cháy an toàn và lí do cần thông gió vào vở, hoàn thiện phiếu học tập.

Hoạt động 3: Luyện tập · 10 phút

Phân biệt khái niệm và nhận xét quan niệm sai

a) Mục tiêu

Phân biệt được nhiên liệu, nhiên liệu hóa thạch và cháy an toàn; nhận biết và sửa được quan niệm sai về đóng kín phòng khi đốt nhiên liệu.

b) Nội dung

HS làm các câu sau (có thể dùng bài tập tương tác trên NeoEdu): (1) Trong bài này, nhiên liệu có đặc điểm nào? A. mọi vật không cháy đều là nhiên liệu; B. chất chỉ dùng làm dụng cụ đo; C. chất khi cháy giải phóng năng lượng dùng trong đời sống, sản xuất. (2) Trong bài này, nhiên liệu hóa thạch có đặc điểm nào? A. than, dầu mỏ và khí tự nhiên hình thành trong thời gian địa chất; B. nguồn được bổ sung đủ sau vài ngày; C. chỉ gồm củi mới chặt. (3) Ghép khái niệm với đặc điểm: Nhiên liệu; Nhiên liệu hóa thạch; Cháy an toàn với các đặc điểm tương ứng. (4) Nhận xét đúng hay sai: “Đóng kín phòng khi dùng bếp than luôn giúp tiết kiệm an toàn.”

c) Sản phẩm

Đáp án: (1) C. (2) A. (3) Nhiên liệu – chất khi cháy giải phóng năng lượng dùng trong đời sống, sản xuất; Nhiên liệu hóa thạch – than, dầu mỏ và khí tự nhiên hình thành trong thời gian địa chất; Cháy an toàn – cần kiểm soát chất cháy, nguồn nhiệt và oxygen. (4) Sai, vì phòng kín gây thiếu oxygen và tích tụ khí độc; tiết kiệm phải đi cùng thông gió và an toàn cháy.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV chiếu 4 câu hỏi và yêu cầu HS làm cá nhân trong 4 phút, sau đó đổi chéo vở với bạn bàn bên để kiểm tra.
Học sinh
HS làm bài cá nhân vào vở hoặc trên thiết bị, sau đó đổi vở kiểm tra.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV đi quanh lớp, nhắc HS đối chiếu lại khái niệm khi còn phân vân, đặc biệt ở câu (4).
Học sinh
HS làm bài, đối chiếu khái niệm trong vở và trao đổi với bạn khi còn băn khoăn.
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV mời HS đọc đáp án câu (1), (2), (3) và hỏi thêm câu (4): “Vì sao câu này sai, sửa lại thế nào?”
Học sinh
HS đọc đáp án. Dự kiến HS trả lời câu (4): “Sai, vì đóng kín làm thiếu oxygen và tích tụ khí độc; phải có thông gió.”
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV nhận xét, chốt lại các khái niệm và nhấn mạnh quan niệm sai: tiết kiệm không được đánh đổi bằng an toàn.
Học sinh
HS sửa lại bài làm nếu sai, ghi lưu ý vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng · 8 phút

Xử lí mùi gas và tiết kiệm nhiên liệu an toàn

a) Mục tiêu

Vận dụng kiến thức để giải thích tình huống mùi gas và đề xuất hai cách tiết kiệm nhiên liệu khi nấu an toàn.

b) Nội dung

Tình huống 1: Nếu có mùi khí gas trong bếp, vì sao không bật đèn để tìm chỗ rò? Tình huống 2: Đề xuất hai cách tiết kiệm nhiên liệu khi nấu, không tự thực hiện với bếp đang hoạt động.

c) Sản phẩm

Tình huống 1: Tia lửa điện có thể đốt hỗn hợp gas–không khí. Không bật/tắt công tắc; tránh lửa, rời nơi nguy hiểm và báo người lớn/đơn vị chuyên trách xử lí. Tình huống 2: Chuẩn bị đủ nguyên liệu trước khi nấu và dùng dụng cụ có kích thước phù hợp; người lớn điều chỉnh bếp đúng hướng dẫn. Không đóng kín thông gió để giữ nhiệt.

d) Tổ chức thực hiện

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV nêu hai tình huống và yêu cầu HS trả lời ngắn gọn trong 3 phút, có thể làm việc cặp đôi.
Học sinh
HS đọc tình huống, suy nghĩ và trao đổi với bạn cùng bàn.
Giáo viên
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
GV gợi ý nếu cần: “Khi phát hiện rò gas, việc đầu tiên cần làm là gì?”
Học sinh
HS viết câu trả lời ngắn vào vở. Dự kiến HS nêu: không bật công tắc điện, mở cửa thoáng khí, báo người lớn.
Giáo viên
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
GV mời 2 HS trình bày, cả lớp bổ sung. Hỏi thêm: “Vì sao không được đóng kín thông gió khi nấu?”
Học sinh
HS trình bày. Dự kiến: “Chuẩn bị đủ nguyên liệu trước khi nấu; dùng dụng cụ đúng kích thước; không đóng kín thông gió vì thiếu oxygen và có khí độc.”
Giáo viên
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV chốt: khi có mùi gas phải tránh mọi tia lửa, rời khỏi nơi nguy hiểm và báo người lớn; tiết kiệm nhiên liệu phải gắn với an toàn. GV khuyến khích HS chia sẻ với gia đình.
Học sinh
HS ghi hai cách tiết kiệm nhiên liệu và quy tắc xử lí mùi gas vào vở.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Thí nghiệm mô phỏng: Đèn gas có lỗ lấy khí, ống dẫn và bình gas.
Nhiệm vụ: Quan sát khi mở lỗ lấy khí và khi đóng lỗ lấy khí, ghi kết quả vào bảng dưới đây.

Trường hợp 1: Mở lỗ lấy khí. Màu ngọn lửa: ……………. Sản phẩm sinh ra: ……………. Tốc độ đun nước: …………….
Trường hợp 2: Đóng lỗ lấy khí. Màu ngọn lửa: ……………. Sản phẩm sinh ra: ……………. Tốc độ đun nước: …………….
Câu hỏi:

Vì sao khi đóng lỗ lấy khí, ngọn lửa chuyển sang màu vàng và có muội?
Cháy an toàn cần kiểm soát những yếu tố nào?
Vì sao không nên đóng kín phòng khi dùng bếp than?
Kết luận của em: ……………………………………………

Hướng dẫn về nhà

Viết vào vở hai cách tiết kiệm nhiên liệu khi nấu ăn ở nhà, mỗi cách kèm một lí do an toàn.
Hỏi người lớn trong gia đình về cách xử lí khi ngửi thấy mùi gas, sau đó viết lại các bước cần làm theo đúng nguyên tắc đã học (không bật tắt công tắc, tránh lửa, rời nơi nguy hiểm, báo người lớn hoặc đơn vị chuyên trách).
Truy cập trang bài học neoedu.vn/learn/6/natural_science/bai-14-mot-so-nhien-lieu, làm lại các bài tập tương tác để củng cố khái niệm nhiên liệu, nhiên liệu hóa thạch và cháy an toàn.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.