Giáo án Bài 1. Luyện tập chung (trang 41)

Huy động kiến thức đã học về số thập phân, phân số và phần trăm; xác định nhiệm vụ luyện tập chung của tiết học.

GV đưa ba tình huống ngắn: (1) Giá một món hàng giảm $20\%$; (2) Cây thước dài $0{,}25$ m; (3) Đội bóng thắng $\dfrac{3}{4}$ số trận. HS trả lời nhanh: mỗi tình huống dùng dạng số nào và đổi sang các dạng còn lại ra sao.
Câu hỏi GV: "Số $0{,}25$ có thể viết dưới dạng nào khác? Vì sao khi tính $15\%$ của một số ta cần xác định rõ số gốc?"

HS nêu được: $0{,}25=\dfrac{25}{100}=\dfrac{1}{4}=25\%$; $\dfrac{3}{4}=0{,}75=75\%$; số gốc của tỉ lệ $20\%$ là giá ban đầu của món hàng. HS xác định được nhiệm vụ: hệ thống kiến thức và giải các bài tập chung của chương.

Hệ thống hoá các quy tắc về phép tính với số thập phân, làm tròn, đổi dạng số và ước lượng để làm nền cho các bài luyện tập.

Nhóm 4 HS hoàn thành Phiếu học tập số 1 theo kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi HS ghi ý kiến vào ô của mình, sau đó thống nhất ý chung ở ô giữa. Nội dung cần hoàn thiện: quy tắc đặt dấu phẩy khi cộng và chia, cách làm tròn, cách đổi $a\%$ và tính $a\%$ của $b$, cách ước lượng bằng số tròn.
Câu hỏi GV: "Khi chia $22{,}8$ cho $0{,}4$, vì sao có thể nhân cả hai số với $10$?" "Làm tròn $23{,}367$ đến phần trăm, ta cần xem chữ số nào?"

Bảng hệ thống hoá của nhóm gồm các nội dung:

• Cộng số thập phân: viết các số thẳng cột dấu phẩy, thêm chữ số 0 cho đủ hàng; ví dụ $21{,}50+2{,}75=24{,}25$.
• Chia cho số thập phân: nhân cả số bị chia và số chia với $10$, $100$,… để số chia thành số tự nhiên; ví dụ $22{,}8:0{,}4=228:4=57$.
• Làm tròn đến một hàng: xét chữ số liền sau hàng cần làm tròn; nếu từ $5$ trở lên thì tăng chữ số hàng đó thêm $1$, nếu nhỏ hơn $5$ thì giữ nguyên.
• Tỉ lệ: $a\%$ của $b$ là $b\times\dfrac{a}{100}$; nếu $a\%$ của $x$ bằng $b$ thì $x=b:\dfrac{a}{100}$.
• Ước lượng: thay các số bằng số tròn để kiểm tra kết quả; kết quả gần đúng ghi kèm $\approx$.

Vận dụng quy tắc cộng, chia số thập phân, làm tròn và tìm số gốc của tỉ lệ để giải các bài tập 1 đến 4; tự kiểm tra kết quả bằng cách lựa chọn và giải thích cách làm.

HS hoàn thành Phiếu học tập số 2, phần A (bài 1 đến 4) theo cặp đôi: một HS làm, một HS kiểm tra bằng ước lượng hoặc phép tính ngược, sau đó đổi vai.
Câu hỏi GV: "Với bài 4, vì sao ta lấy $480\times 0{,}15$ mà không lấy $480:0{,}15$?" "Với bài 8, số gốc là số nào?" (Bài 8 được làm sau khi hoàn thành phần A.)

Đề và đáp án:

• Bài 1: Tính $21{,}5+2{,}75$. Đáp án: $24{,}25$ (viết $21{,}50+2{,}75=24{,}25$).
• Bài 2: Tính $22{,}8:0{,}4$. Đáp án: $57$ (nhân cả hai số với $10$: $228:4=57$).
• Bài 3: Làm tròn $23{,}367$ đến phần trăm. Đáp án: $23{,}37$ (hàng phần nghìn là $7\ge5$ nên hàng phần trăm tăng từ $6$ lên $7$).
• Bài 4: $15\%$ của $480$ nghìn đồng là bao nhiêu? Đáp án: $72$ nghìn đồng ($480\times\dfrac{15}{100}=72$).
  HS tự kiểm tra: $72$ nghìn đồng gần bằng $15\%$ của $500$ nghìn đồng ($75$ nghìn đồng), đúng với ước lượng.

Đánh giá tính đúng sai của các khẳng định về số thập phân và phần trăm; mô hình hoá các bài toán thực tế (giảm giá, cắt dây, tìm số bạn) bằng phép tính phù hợp.

HS làm Phiếu học tập số 2, phần B (bài 5 đến 8) theo nhóm 4 bằng kĩ thuật mảnh ghép: mỗi HS nhóm 4 làm một bài, sau đó giải thích cho bạn trong nhóm. Bài 5 đánh giá Đúng (Đ) hoặc Sai (S) cho ba ý a), b), c). Bài 6 yêu cầu tính tiền giảm và giá mới. Bài 7 tính số đoạn dây. Bài 8 tìm số bạn của nhóm khi biết $40\%$ là $12$ bạn.
Câu hỏi GV: "Ở bài 8, vì sao phải lấy $12:0{,}4$?" "Ở bài 7, $4{,}8$ m cắt đoạn $0{,}6$ m thì được bao nhiêu đoạn đủ?"

Đề và đáp án:

• Bài 5: a) $0{,}25=25\%$: Đ; b) $1{,}2:0{,}1=12$: Đ; c) $0{,}4\times0{,}5=2$: S (vì $0{,}4\times0{,}5=0{,}20$).
• Bài 6: Giá $260$ nghìn đồng giảm $20\%$. Tiền giảm là $260\times0{,}2=52$ nghìn đồng; giá mới là $260-52=208$ nghìn đồng.
• Bài 7: Đoạn dây $4{,}8$ m cắt mỗi đoạn $0{,}6$ m: $4{,}8:0{,}6=48:6=8$ đoạn.
• Bài 8: $40\%$ số học sinh là $12$ bạn; số bạn cả nhóm là $12:0{,}4=30$ bạn.

Vận dụng các kiến thức về số thập phân, phần trăm, ước lượng và làm tròn để giải quyết tình huống mua sắm thực tế; có thể giao phần mở rộng về nhà.

GV nêu tình huống: Bạn An mua $1{,}5$ kg thịt bò, giá $280$ nghìn đồng mỗi kg. Cửa hàng đang giảm $20\%$ cho hóa đơn này.
Nhiệm vụ: (1) Ước lượng tiền thịt bằng số tròn, lấy $300$ nghìn đồng mỗi kg, rồi so sánh với kết quả đúng. (2) Tính số tiền thực tế phải trả sau khi giảm giá. (3) Làm tròn số tiền đến hàng chục nghìn đồng và nêu lí do nếu cần.
Câu hỏi GV: "Ước lượng cho kết quả lớn hơn hay nhỏ hơn số thực? Vì sao?"

• Ước lượng: $1{,}5\times300=450$ nghìn đồng, nên tiền thịt khoảng $450$ nghìn đồng.
• Tiền thịt đúng: $1{,}5\times280=420$ nghìn đồng; $420<450$ nên ước lượng lớn hơn số thực, hợp lí.
• Tiền giảm: $420\times0{,}2=84$ nghìn đồng; số tiền phải trả: $420-84=336$ nghìn đồng.
• Làm tròn đến hàng chục nghìn: $336\approx340$ nghìn đồng.
  HS rút ra: ước lượng bằng số tròn giúp kiểm tra kết quả nhanh, và kết quả làm tròn phải ghi kèm $\approx$.