Giáo án Bài 1. Bài tập cuối chương VII

Huy động kiến thức về số thập phân và tỉ số phần trăm qua tình huống đọc nhãn giá; xác định vấn đề cần giải quyết trong tiết ôn tập.

GV chiếu nhãn giá một chiếc áo: giá niêm yết 370 nghìn đồng, ghi "Giảm 20%". GV đặt câu hỏi: (1) Nhãn giá này cho em biết những thông tin gì? (2) Để biết giá mới, em cần tính những đại lượng nào? (3) Đơn vị đang dùng là gì, có cần đổi đơn vị không? HS làm việc cá nhân trong 2 phút, sau đó trao đổi cặp đôi.

HS nêu được: giá niêm yết là 370 nghìn đồng; cần tính tiền giảm $370 \times 20\% = 370 \times 0{,}2 = 74$ (nghìn đồng) rồi tính giá mới $370 - 74 = 296$ (nghìn đồng); đơn vị là nghìn đồng và cần thống nhất đơn vị trước khi tính. Nhiệm vụ của tiết học: ôn lại các phép tính với số thập phân, làm tròn và tỉ số phần trăm để giải bài toán thực tế.

Hệ thống hoá cách cộng, trừ, chia số thập phân và cách làm tròn số thập phân; giải thích được lí do của từng quy tắc.

Nhóm 4 HS hoàn thành Phiếu học tập số 1 trên khăn trải bàn, chia 3 ô: Cộng và trừ; Chia số thập phân; Làm tròn. Mỗi ô có một ví dụ mẫu từ bài tập: $32{,}5 + 2{,}75$, $33{,}8 : 0{,}4$ và $34{,}367$ làm tròn đến phần trăm. Nhiệm vụ: (1) Nêu cách làm và lí do. (2) Thực hiện ví dụ. (3) Viết một ví dụ tương tự và đổi bài cho bạn kiểm tra.

Kiến thức HS rút ra: (1) Cộng, trừ: viết các số sao cho dấu phẩy thẳng cột, thêm chữ số 0 cho đủ hàng; $32{,}50 + 2{,}75 = 35{,}25$. (2) Chia: nhân cả số bị chia và số chia với 10 để số chia thành số tự nhiên, $33{,}8 : 0{,}4 = 338 : 4 = 84{,}5$; kết quả giữ nguyên giá trị vì nhân cả hai với cùng một số. (3) Làm tròn: nhìn chữ số ngay bên phải hàng cần làm tròn; nếu từ 5 trở lên thì tăng chữ số đó thêm 1; $34{,}367 \approx 34{,}37$ vì chữ số hàng phần nghìn là 7 ≥ 5.

Hệ thống hoá cách tính giá trị phần trăm của một số, tính tỉ số phần trăm của hai đại lượng và giải bài toán tăng, giảm giá; giải thích được vì sao giá sau khi giảm nhỏ hơn giá gốc và sau khi tăng lớn hơn giá gốc.

Cặp đôi thực hiện Phiếu học tập số 2 gồm ba câu: (a) Tính 15% của 700 nghìn đồng. (b) Tỉ số phần trăm của 45 cm so với 1,5 m. (c) Giá niêm yết 370 nghìn đồng giảm 20%; so sánh giá mới với giá gốc. Sau đó đối chiếu với mục "Tự kiểm": tăng giá thì kết quả lớn hơn giá gốc; giảm dưới 100% thì giá mới nhỏ hơn và không âm.

Kiến thức HS rút ra: (1) Giá trị phần trăm: $15\% \times 700 = 700 \times 0{,}15 = 105$ (nghìn đồng). (2) Tỉ số phần trăm: đổi $1{,}5$ m $= 150$ cm, rồi $45 : 150 \times 100 = 30$, viết là $30\%$. Phải đổi về cùng đơn vị trước khi lập tỉ số. (3) Giảm 20%: giá mới bằng $(100\% - 20\%) = 80\%$ giá gốc, tức là $370 \times 0{,}8 = 296$ (nghìn đồng), nhỏ hơn 370 và không âm. Tự kiểm: tăng giá thì giá mới lớn hơn giá gốc; giảm giá thì giá mới nhỏ hơn giá gốc.

Củng cố nhanh các kiến thức về phép tính, làm tròn, đổi phần trăm và nhận biết kết luận sai.

Cá nhân làm 5 câu trên bảng phụ hoặc trên học liệu NeoEdu (chế độ bài tập tương tác), sau đó cặp đôi đối chiếu. Đề gồm: (1) Tính $32{,}5 + 2{,}75$. (2) Tính $33{,}8 : 0{,}4$. (3) Làm tròn $34{,}367$ đến phần trăm. (4) Số nào khi làm tròn đến hàng phần mười được $4{,}7$: A. 4,64; B. 4,75; C. 4,68; D. 4,84. (5) Đánh giá: a) $0{,}25 = 25\%$; b) $1{,}2 : 0{,}1 = 12$; c) $0{,}4 \times 0{,}5 = 2$.

Đáp án: (1) 35,25. (2) 84,5. (3) 34,37. (4) Đáp án C, vì 4,68 làm tròn đến hàng phần mười thành 4,7 (các số còn lại thành 4,6; 4,8; 4,8). (5) a) Đúng; b) Đúng; c) Sai, vì $0{,}4 \times 0{,}5 = 0{,}20$. Kiến thức HS rút ra: cần kiểm tra lại vị trí dấu phẩy khi nhân và chia; làm tròn phải nhìn chữ số bên phải.

Vận dụng tỉ số phần trăm, phép chia số thập phân để giải các bài toán có lời văn, trình bày lí do lựa chọn cách giải và tự kiểm tra kết quả.

Nhóm 4 HS làm lần lượt 4 bài trên bảng nhóm: (6) Giá 370 nghìn đồng giảm 20%. Tính tiền giảm và giá mới. (7) Tỉ số phần trăm của 45 cm so với 1,5 m là bao nhiêu? Chỉ ghi số trước dấu %. (8) Một bình 1,5 lít rót vào các cốc 0,2 lít đầy bằng nhau. Rót được nhiều nhất mấy cốc đầy? (10) Cửa hàng giảm 20% giá niêm yết. Sau giảm, một túi có giá 240 nghìn đồng. Tìm giá niêm yết và tiền giảm. Nhóm ghi thêm một câu giải thích lí do chọn cách làm.

Đáp án và lời giải: (6) Tiền giảm $370 \times 0{,}2 = 74$ nghìn đồng; giá mới $370 - 74 = 296$ nghìn đồng. (7) $1{,}5$ m $= 150$ cm; $45 : 150 \times 100 = 30$, ghi là 30. (8) $1{,}5 : 0{,}2 = 7{,}5$, rót được 7 cốc đầy và còn dư 0,1 lít. (10) 240 là 80% giá niêm yết nên giá niêm yết $= 240 : 0{,}8 = 300$ nghìn đồng; tiền giảm $300 - 240 = 60$ nghìn đồng. Lí do chọn cách: bài (10) phải tìm giá gốc nên dùng phép chia cho 0,8 thay vì nhân 0,8.

Vận dụng tỉ số phần trăm vào tình huống thực tế tăng giá, biết tự kiểm tra kết quả bằng cách so sánh với giá gốc.

GV nêu tình huống: Một hộp bút giá 45 nghìn đồng. Do nguyên liệu tăng, cửa hàng tăng giá 10%. Hỏi giá mới của hộp bút là bao nhiêu nghìn đồng? Em hãy tự kiểm tra kết quả bằng cách so sánh với giá gốc. Bài nâng cao (nếu còn thời gian): Nếu cửa hàng giảm 10% giá mới thì giá là bao nhiêu? So với giá gốc thế nào?

Tiền tăng: $45 \times 0{,}1 = 4{,}5$ (nghìn đồng); giá mới: $45 + 4{,}5 = 49{,}5$ (nghìn đồng). Tự kiểm: $49{,}5 > 45$ nên đúng quy luật tăng giá. Bài nâng cao: giảm 10% của 49,5 là $4{,}95$; giá sau là $49{,}5 - 4{,}95 = 44{,}55$ (nghìn đồng), nhỏ hơn 49,5 nhưng vẫn chưa bằng giá gốc 45 nghìn đồng.