Giáo án Bài 39. Bảng thống kê và biểu đồ tranh

Huy động kiến thức nền về đếm và nhân; nêu vấn đề: cùng một số lượng có thể vẽ bằng nhiều cách khác nhau tuỳ giá trị mỗi kí hiệu.

GV hỏi: Lan có 12 quyển sách. Nếu vẽ mỗi quyển là một hình thì cần bao nhiêu hình? Nếu mỗi hình đại diện 4 quyển thì cần bao nhiêu hình? Từ đó nêu nhiệm vụ của bài: đọc bảng thống kê, lập biểu đồ tranh và đọc biểu đồ tranh đúng cách.

HS nhận ra: nếu mỗi hình là 1 quyển thì cần 12 hình; nếu mỗi hình là 4 quyển thì cần $12 \div 4 = 3$ hình. Kết luận ban đầu: số hình phụ thuộc vào giá trị mỗi kí hiệu, nên phải đọc chú giải trước khi đếm.

Nêu được cấu trúc của bảng thống kê (tiêu đề, hàng, cột, loại dữ liệu, số lượng) và đọc được số liệu trong bảng.

HS làm việc theo cặp đôi với Phiếu học tập số 1. Bảng cho sẵn: Lớp 6A có 24 quyển sách, lớp 6B có 30 quyển sách, lớp 6C có 18 quyển sách. Nhiệm vụ: a) Chỉ ra tiêu đề bảng, tên các cột và loại dữ liệu. b) Tính tổng số sách của ba lớp. c) Lớp nào có nhiều sách nhất? Lớp 6A nhiều hơn lớp 6C bao nhiêu quyển?

a) Tiêu đề: “Số sách quyên góp của lớp 6”; cột “Lớp” (loại dữ liệu là tên lớp) và cột “Số quyển sách” (loại dữ liệu là số lượng).
b) Tổng: $24 + 30 + 18 = 72$ quyển.
c) Lớp 6B có nhiều nhất (30 quyển). Lớp 6A hơn lớp 6C: $24 - 18 = 6$ quyển.
Kiến thức HS rút ra: bảng thống kê cần có tiêu đề, các hàng và cột rõ ràng; tổng số lượng là tổng các hàng.

Lập được biểu đồ tranh từ bảng thống kê bằng cách chọn giá trị kí hiệu và chia số lượng; giải thích được vai trò của chú giải.

HS làm việc nhóm 4 với Phiếu học tập số 2, dữ liệu là bảng ở hoạt động trước. Nhiệm vụ: a) Chọn 1 kí hiệu đại diện 6 quyển sách và tính số kí hiệu cho mỗi lớp. b) Vẽ biểu đồ tranh và viết chú giải. c) Vì sao phải đọc chú giải trước khi đếm? Nếu một lớp có 27 quyển thì ghi thế nào với kí hiệu 6 quyển?

a) Số kí hiệu: 6A: $24 \div 6 = 4$ kí hiệu; 6B: $30 \div 6 = 5$ kí hiệu; 6C: $18 \div 6 = 3$ kí hiệu.
b) Biểu đồ tranh gồm 3 hàng (6A, 6B, 6C) với 4, 5, 3 kí hiệu; chú giải: “1 kí hiệu = 6 quyển sách”.
c) Kí hiệu có thể đại diện số lượng khác 1, nên đọc chú giải trước để không đếm sai. Với 27 quyển: $27 \div 6 = 4{,}5$, nên cần ghi rõ nửa kí hiệu tương ứng 3 quyển trong chú giải.
Kiến thức HS rút ra: biểu đồ tranh cần chú giải và đơn vị; số lượng = số kí hiệu $\times$ giá trị một kí hiệu.

Vận dụng đúng cách đọc chú giải, đếm kí hiệu và nhân giá trị để tính số lượng, so sánh và kiểm tra kết quả.

HS làm việc theo kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi nhóm 4 HS, mỗi bạn ghi đáp án một câu vào ô của mình trên khăn, sau đó thống nhất đáp án chung. Đề gồm các câu:

1. Mỗi kí hiệu biểu diễn 5 cây. 4 kí hiệu là bao nhiêu cây?
2. Trước khi đọc biểu đồ tranh phải đọc: A. Màu nền; B. Chú giải giá trị mỗi kí hiệu; C. Tên người vẽ; D. Cỡ chữ. Chọn đáp án đúng.
3. Mỗi kí hiệu 6 sách. Lớp 6B có 30 sách thì cần mấy kí hiệu?
4. Mỗi kí hiệu biểu diễn 4 bạn. a) 3 kí hiệu là 12 bạn; b) Nửa kí hiệu là 2 bạn; c) 5 kí hiệu là 5 bạn. Chỉ ra Đúng (Đ) hoặc Sai (S).
5. Mỗi kí hiệu 3 kg. Ghép số kí hiệu với khối lượng: 2 kí hiệu, 4 kí hiệu, 5 kí hiệu với 6 kg, 12 kg, 15 kg.
6. Mỗi kí hiệu 4 cây, A có 5 kí hiệu, B có 3 kí hiệu. A hơn B mấy cây?
   HS có thể đối chiếu đáp án trên trang bài tập tương tác NeoEdu sau khi làm xong.

Đáp án: 1) 20 cây ($4 \times 5 = 20$). 2) B (chú giải quyết định số lượng). 4) 5 kí hiệu ($30 \div 6 = 5$). 5) a) Đ ($3 \times 4 = 12$); b) Đ ($\dfrac{1}{2} \times 4 = 2$); c) S (phải là $5 \times 4 = 20$ bạn). 6) 2 kí hiệu – 6 kg; 4 kí hiệu – 12 kg; 5 kí hiệu – 15 kg (nhân lần lượt 2, 4, 5 với 3). 7) 8 cây ($(5 - 3) \times 4 = 8$).
Kiến thức HS rút ra: muốn biết số lượng phải nhân số kí hiệu với giá trị một kí hiệu; so sánh hai hàng phải cùng đơn vị.

Giải quyết bài toán thực tế: lập bảng thống kê và biểu đồ tranh với giá trị kí hiệu phù hợp, kiểm tra kết quả bằng lập luận.

Ba tổ lớp 6 thu gom chai nhựa: tổ 1 được 24 chai, tổ 2 được 36 chai, tổ 3 được 48 chai. Nhiệm vụ: Lập bảng thống kê và chọn chú giải để biểu diễn số chai bằng biểu đồ tranh với số kí hiệu nguyên, không quá 8 kí hiệu ở mỗi hàng. Nêu lí do chọn giá trị kí hiệu.

Bảng đúng gồm tên tổ và số chai (1 điểm). Hai phương án hợp lệ: (1) 1 kí hiệu = 6 chai: tổ 1 có 4 kí hiệu, tổ 2 có 6 kí hiệu, tổ 3 có 8 kí hiệu; (2) 1 kí hiệu = 12 chai: tổ 1 có 2 kí hiệu, tổ 2 có 3 kí hiệu, tổ 3 có 4 kí hiệu. Chú giải được ghi rõ và có lí do phù hợp, ví dụ: giá trị 6 hoặc 12 chia hết cho các số chai đã cho (1 điểm).