Giáo án Bài 37. Số đo góc

Huy động kinh nghiệm quan sát độ mở của góc; bước đầu nhận biết góc nhọn, góc vuông, góc tù và xác định nhiệm vụ học tập: đo đúng số đo góc.

GV vẽ lên bảng ba góc có độ mở khác nhau (một góc nhỏ hơn góc vuông, một góc gần đúng góc vuông, một góc lớn hơn góc vuông nhưng nhỏ hơn góc bẹt). GV hỏi: "Không dùng thước, các em hãy cho biết mỗi góc là nhọn, vuông hay tù. Vì sao em đoán như vậy?" Sau đó GV đặt câu hỏi: "Nếu hai thang số trên thước đo góc cho hai con số khác nhau, làm sao em biết nên đọc số nào?"

HS nêu được: góc nhỏ hơn góc vuông là góc nhọn; góc gần đúng góc vuông là góc vuông; góc lớn hơn góc vuông là góc tù. HS nhận ra cần dùng mốc $90^\circ$ để kiểm tra kết quả đọc thước. Kết luận ban đầu: trước khi đọc thước, nhìn độ mở để dự đoán loại góc, từ đó chọn đúng thang đọc.

Hình thành kĩ năng đặt thước đo góc đúng cách: đặt tâm tại đỉnh, cho một cạnh trùng vạch 0, đọc số trên thang bắt đầu từ 0 ở phía cạnh đó.

HS làm việc theo nhóm 4 với Phiếu học tập số 1. Nhóm đo hai góc được vẽ sẵn trên bảng nhóm: góc thứ nhất có một cạnh nằm ngang và cạnh kia hướng lên trên bên phải; góc thứ hai có cạnh nằm ngang và cạnh kia hướng lên trên bên trái. Nhiệm vụ: (1) Đặt tâm thước tại đỉnh góc; (2) cho một cạnh trùng vạch 0; (3) đọc số đo trên thang bắt đầu từ 0 ở phía cạnh đó; (4) dự đoán góc nhọn hay tù trước khi đọc và đối chiếu lại với số đọc được. Hỏi: "Vì sao khi đọc góc nhọn ta phải chọn thang có số nhỏ hơn $90^\circ$?"

Quy trình đo góc gồm 4 bước: đặt tâm thước tại đỉnh; cho một cạnh trùng vạch 0; đọc thang bắt đầu từ 0 phía cạnh đó; kiểm tra số đo với mốc $90^\circ$. Ví dụ: góc trông nhọn có hai số trên thước là $60^\circ$ và $120^\circ$; đọc $60^\circ$ vì $60^\circ<90^\circ$, còn $120^\circ$ là số đọc ngược thang và trái với độ mở nhọn. Kết quả nhóm ghi vào Phiếu học tập số 1.

Hình thành kiến thức về các loại góc: góc nhọn, góc vuông, góc tù, góc bẹt và điều kiện số đo của từng loại; so sánh góc bằng số đo.

GV tổ chức hoạt động cặp đôi: HS điền khung phân loại góc (có trong phần Phiếu học tập số 1, mục 2) và trả lời các câu hỏi: (a) Góc $89^\circ$ thuộc loại nào? Góc $91^\circ$ thuộc loại nào? Vì sao? (b) Góc $180^\circ$ có phải là góc tù không? (c) Khi so sánh hai góc, ta dựa vào đâu? (không phụ thuộc hướng quay của trang giấy).

Khung phân loại đúng: Góc nhọn: $0^\circ<x<90^\circ$. Góc vuông: $x=90^\circ$. Góc tù: $90^\circ<x<180^\circ$. Góc bẹt: $x=180^\circ$. Kết luận: $89^\circ$ là góc nhọn; $91^\circ$ là góc tù (vì lớn hơn $90^\circ$ và nhỏ hơn $180^\circ$, không phải góc vuông); $180^\circ$ không phải góc tù mà là góc bẹt. Khi so sánh các góc, ta so sánh số đo, không phụ thuộc hướng quay của trang giấy.

Củng cố nhận biết loại góc, sử dụng mốc $90^\circ$ và $180^\circ$ để kiểm tra kết quả; vận dụng kiến thức để tính số đo góc có dữ kiện.

HS làm Phiếu học tập số 2 theo cá nhân trong 4 phút, sau đó đổi chéo và chữa bài theo nhóm đôi. Các câu gồm: (1) Góc $120^\circ$ là góc nào? A. Nhọn; B. Vuông; C. Tù; D. Bẹt. (2) Góc vuông có số đo bao nhiêu độ? (3) Ghép số đo với loại góc: $35^\circ$, $90^\circ$, $145^\circ$, $180^\circ$. (4) Đánh giá: a) $89^\circ$ là góc nhọn; b) $91^\circ$ là góc vuông; c) $180^\circ$ là góc bẹt. (5) Xếp các góc $130^\circ$, $25^\circ$, $90^\circ$, $70^\circ$ từ nhỏ đến lớn. (6) Tâm thước phải đặt ở đâu khi đo góc? A. Trên một cạnh bất kì; B. Tại đỉnh góc; C. Ở ngoài góc; D. Tại điểm cuối nét vẽ. (7) Góc $\alpha=65^\circ$, góc $\beta$ lớn hơn $\alpha$ là $25^\circ$. Số đo góc $\beta$ là bao nhiêu?

Đáp án: (1) C vì $90^\circ<120^\circ<180^\circ$. (2) $90^\circ$. (3) $35^\circ$ là góc nhọn; $90^\circ$ là góc vuông; $145^\circ$ là góc tù; $180^\circ$ là góc bẹt. (4) a) Đúng; b) Sai, vì $91^\circ$ lớn hơn $90^\circ$ nên là góc tù; c) Đúng. (5) $25^\circ<70^\circ<90^\circ<130^\circ$. (6) B, vì đỉnh là tâm của hai tia cần đo. (7) $\beta=65^\circ+25^\circ=90^\circ$, là góc vuông.

Vận dụng quy trình đo và vẽ góc để vẽ góc có số đo cho trước; tự kiểm tra kết quả bằng lập luận về loại góc.

GV nêu bài toán: "Vẽ góc $115^\circ$ bằng thước đo góc. Nêu các bước vẽ và cách tự kiểm tra xem góc vừa vẽ có đúng số đo không." HS làm cá nhân trên giấy nháp, sau đó đổi cho bạn kiểm tra theo tiêu chí: tâm thước ở đỉnh, vạch 0 trùng tia đầu, số đo đúng thang, góc đúng loại. Giao về nhà: đo ba góc thực tế quanh nhà (ví dụ góc mở của cửa, góc giữa hai thanh của chiếc thang), ghi số đo và loại góc.

Các bước vẽ: vẽ tia Ox; đặt tâm thước tại O trùng đỉnh; cho vạch 0 trùng tia Ox; chọn thang bắt đầu từ 0 ở phía Ox; đánh dấu điểm A tại vạch $115^\circ$; vẽ tia OA. Cách tự kiểm: $90^\circ<115^\circ<180^\circ$ nên góc $xOA$ là góc tù; đặt lại thước để đọc lại đúng $115^\circ$.