NeoEdu
Giáo án Ngữ văn 6
Ngữ vănLớp 6Bài 9. Trái Đất - ngôi nhà chung

Giáo án Thực hành tiếng Việt (trang 81)

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH · 1 tiết (45 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Mục tiêu

1. Kiến thức

  • Nêu được đặc điểm cơ bản của văn bản: có chủ đề và mục đích, các phần liên kết để truyền đạt nội dung tương đối hoàn chỉnh.
  • Giải thích được đoạn văn là đơn vị tổ chức một ý, có thể gồm câu chủ đề và các câu triển khai, và nhận biết được từ nối như "vì vậy" trong việc liên kết các câu.
  • Phân biệt được nhan đề, đề mục với nội dung chi tiết trong văn bản; nhận biết được thông tin có trong văn bản và suy luận riêng của người đọc.
  • Vận dụng được kiến thức để nhận xét tính mạch lạc của đoạn văn và viết được đoạn văn 3 câu có câu chủ đề rõ ràng.

2. Năng lực

a) Năng lực chung

  • Tự chủ và tự học: chủ động đọc ngữ liệu, tự xác định chủ đề và từ nối trong đoạn văn; tự kiểm tra lại bài làm theo tiêu chí đã nêu.
  • Giao tiếp và hợp tác: trao đổi cặp đôi và nhóm để thống nhất đáp án, trình bày ý kiến có lí do trước lớp.
  • Giải quyết vấn đề và sáng tạo: xử lí tình huống đoạn văn lạc chủ đề, đề xuất câu bổ sung phù hợp và viết đoạn văn mới theo yêu cầu.

b) Năng lực đặc thù

  • Năng lực ngôn ngữ (đọc, viết, nói và nghe): đọc hiểu đoạn văn để nhận diện chủ đề, từ nối và mối liên kết giữa các câu; viết đoạn văn có câu chủ đề và câu triển khai; trình bày nhận xét có dẫn chứng từ ngữ liệu.

3. Phẩm chất

  • Chăm chỉ: hoàn thành đủ các bài tập trong phiếu học tập và đoạn văn viết thêm, sửa lỗi liên kết khi được góp ý.
  • Trách nhiệm: làm việc nhóm nghiêm túc, chịu trách nhiệm với phần việc được phân công và đáp án nhóm đưa ra.

II. Thiết bị dạy học và học liệu

1. Giáo viên

  • Sách giáo khoa Ngữ văn 6 (Kết nối tri thức với cuộc sống), tập 1, trang 81 và bảng phụ/slide ghi ngữ liệu gốc: "Cây ở sân trường tạo bóng mát. Tán lá làm chỗ nghỉ cho một số loài chim. Vì vậy, khi chăm cây, ta cần giữ cả không gian quanh gốc."
  • Máy chiếu hoặc bảng phụ; phiếu học tập in sẵn (Phiếu học tập số 1, Phiếu học tập số 2).
  • Học liệu số NeoEdu: bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác tại neoedu.vn/learn/6/literature/bai-9-thuc-hanh-tieng-viet-trang-81 (dùng ở hoạt động luyện tập để HS kiểm tra nhanh đáp án).

2. Học sinh

  • SGK Ngữ văn 6, tập 1; vở ghi; bút và bút chì.
  • Bút dạ và giấy A4 hoặc bảng nhỏ để nhóm ghi kết quả thảo luận.
  • Thiết bị có kết nối mạng (nếu có) để truy cập học liệu NeoEdu theo hướng dẫn của GV.

III. Tiến trình dạy học

Hoạt động 1: Mở đầu · 5 phút

Đọc đoạn văn và xác định vấn đề

a) Mục tiêu

Huy động hiểu biết về đoạn văn; nhận ra đoạn văn có một ý chính và các câu cùng hướng về ý đó.

b) Nội dung

HS đọc thầm ngữ liệu gốc: "Cây ở sân trường tạo bóng mát. Tán lá làm chỗ nghỉ cho một số loài chim. Vì vậy, khi chăm cây, ta cần giữ cả không gian quanh gốc." Trả lời hai câu hỏi: (1) Đoạn văn nói về điều gì? (2) Ba câu có quan hệ với nhau như thế nào? Từ "vì vậy" có tác dụng gì?

c) Sản phẩm

  • Đoạn văn nói về vai trò của cây và việc cần làm khi chăm cây.
  • Câu 1 và câu 2 nêu cơ sở (cây tạo bóng mát, làm chỗ nghỉ cho chim); câu 3 đưa ra kết luận về việc chăm cây.
  • Từ "vì vậy" nối cơ sở với kết luận, làm cho ba câu liền mạch về nghĩa.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV trình chiếu ngữ liệu, yêu cầu HS đọc thầm trong 1 phút và nêu câu hỏi: "Đoạn văn này đang nói về điều gì? Nếu bỏ từ "vì vậy" thì nghĩa của đoạn có thay đổi không?"

    Học sinh

    HS đọc thầm, suy nghĩ cá nhân trong khoảng 1 phút và chuẩn bị ý kiến.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV quan sát, gợi ý HS chú ý đến từng câu và mối quan hệ giữa chúng.

    Học sinh

    HS trao đổi nhanh với bạn bên cạnh. Dự kiến HS trả lời: "Đoạn nói về lợi ích của cây và cách chăm cây." "Nếu bỏ 'vì vậy' thì câu cuối đứng rời, khó thấy lí do."

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 đến 3 HS trình bày ý kiến, sau đó hỏi thêm: "Em căn cứ vào câu nào để nói như vậy?"

    Học sinh

    HS trình bày, dẫn chứng bằng câu cụ thể trong đoạn (ví dụ: "Tán lá làm chỗ nghỉ cho chim" là cơ sở để kết luận cần giữ không gian quanh gốc).

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV nhận xét và dẫn vào bài: đoạn văn là đơn vị tổ chức một ý; các câu trong đoạn cần liên kết với nhau bằng nghĩa và từ nối. GV ghi tên bài lên bảng.

    Học sinh

    HS ghi tên bài "Văn bản và đoạn văn" vào vở và xác định nhiệm vụ học tập.

Hoạt động 2.1: Hình thành kiến thức mới · 10 phút

Văn bản, đoạn văn và câu chủ đề

a) Mục tiêu

Nêu được đặc điểm của văn bản (chủ đề, mục đích, các phần liên kết) và của đoạn văn (một ý, câu chủ đề, câu triển khai).

b) Nội dung

HS làm việc theo cặp đôi, đọc mục Nội dung bài giảng và ngữ liệu gốc, trả lời các câu hỏi: (1) Văn bản cần có những đặc điểm gì để truyền đạt nội dung hoàn chỉnh? (2) Đoạn văn gồm những thành phần nào? Trong đoạn gốc, câu nào là câu chủ đề, câu nào là câu triển khai? (3) Nếu đoạn gốc có thêm câu "Giá bút hôm nay giảm." thì điều gì xảy ra với đoạn văn?

c) Sản phẩm

  • Văn bản có chủ đề và mục đích; các phần liên kết với nhau để truyền đạt nội dung tương đối hoàn chỉnh.
  • Đoạn văn là đơn vị tổ chức một ý, gồm câu chủ đề (nêu ý chính) và các câu triển khai (làm rõ ý). Trong đoạn gốc, câu 1 và câu 2 là câu triển khai nêu cơ sở; câu 3 có thể xem là câu kết luận nối với cơ sở bằng "vì vậy"; ý chung của đoạn là vai trò của cây và việc chăm cây.
  • Nếu thêm câu "Giá bút hôm nay giảm", đoạn văn bị lạc chủ đề vì câu này không triển khai ý về cây; liên kết nghĩa bị yếu.
  • Kết luận: đoạn văn mạch lạc cần quan hệ nghĩa giữa các câu, không chỉ dựa vào số lượng câu.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV chia lớp thành các cặp đôi, phát Phiếu học tập số 1 (phần A: văn bản và đoạn văn) và yêu cầu HS đọc mục Nội dung bài giảng trong SGK.

    Học sinh

    HS nhận phiếu, đọc SGK và chia việc: một bạn ghi ý văn bản, một bạn ghi ý đoạn văn.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV đi quanh lớp, hỗ trợ cặp còn lúng túng bằng câu hỏi gợi mở: "Câu nào nêu ý chính của đoạn?" "Nếu bỏ câu đó thì đoạn còn lại có triển khai ý gì không?"

    Học sinh

    HS thảo luận và điền phiếu. Dự kiến HS trả lời: "Câu 'Cây ở sân trường tạo bóng mát' là câu triển khai nêu cơ sở." "Câu 'Giá bút hôm nay giảm' không nói về cây nên đoạn bị lạc chủ đề."

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 cặp báo cáo, các cặp khác nhận xét. GV yêu cầu HS giải thích vì sao chọn câu chủ đề.

    Học sinh

    Đại diện cặp trình bày, nêu lí do và dẫn chứng cụ thể từ ngữ liệu; các cặp khác bổ sung hoặc phản biện.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt kiến thức: văn bản có chủ đề, mục đích và các phần liên kết; đoạn văn tổ chức một ý với câu chủ đề và câu triển khai; các câu phải cùng hướng một ý, lạc chủ đề sẽ làm yếu liên kết. GV ghi bảng sơ đồ: Văn bản → các đoạn văn → câu chủ đề và câu triển khai.

    Học sinh

    HS ghi sơ đồ vào vở và sửa phiếu học tập nếu cần.

Hoạt động 2.2: Hình thành kiến thức mới · 10 phút

Nhan đề, đề mục và thông tin trong văn bản

a) Mục tiêu

Phân biệt được vai trò của nhan đề, đề mục với nội dung chi tiết; nhận biết thông tin văn bản và suy luận riêng của người đọc.

b) Nội dung

HS làm việc theo nhóm 4, đọc khái niệm về nhan đề và đề mục trong mục Ghi nhớ và thảo luận hai câu hỏi trong Phiếu học tập số 1 (phần B): (1) Nhan đề và đề mục giúp người đọc điều gì? Vì sao chúng không thể thay thế việc đọc nội dung? (2) Hãy phân loại các câu sau thành "thông tin có trong văn bản" hoặc "suy luận riêng": "Cây ở sân trường tạo bóng mát."; "Trường nên trồng thêm cây để học sinh có chỗ nghỉ trưa."

c) Sản phẩm

  • Nhan đề gợi đối tượng hoặc vấn đề; đề mục giúp nhận cấu trúc, tổ chức phần; câu triển khai làm rõ ý bằng chi tiết. Nhan đề và đề mục không thay việc đọc nội dung vì tên phần không tự chứng minh điều gì.
  • "Cây ở sân trường tạo bóng mát." là thông tin có trong văn bản (nêu sự kiện, có căn cứ trong ngữ liệu).
  • "Trường nên trồng thêm cây để học sinh có chỗ nghỉ trưa." là suy luận riêng của người viết hoặc người đọc, cần được phân biệt rõ với thông tin văn bản nêu ra.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV phát Phiếu học tập số 1 (phần B), yêu cầu nhóm đọc mục Ghi nhớ và thảo luận trong 5 phút; nhấn mạnh yêu cầu phải có dẫn chứng khi trình bày nhận xét.

    Học sinh

    Nhóm nhận phiếu, phân công người đọc, người ghi, người trình bày và người kiểm tra.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV theo dõi các nhóm và hỏi: "Làm sao em biết câu này là thông tin mà không phải ý kiến của riêng em?"

    Học sinh

    Nhóm thảo luận, so sánh hai câu. Dự kiến HS trả lời: "Câu thứ nhất có thể đối chiếu với đoạn văn, còn câu thứ hai nêu đề xuất của người đọc nên là suy luận riêng."

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời một nhóm trình bày; các nhóm khác góp ý bằng cách nêu thêm một ví dụ phân biệt.

    Học sinh

    Đại diện nhóm trình bày kết quả, có dẫn chứng từ phiếu; nhóm khác nhận xét.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV chốt: nhan đề và đề mục giúp nhận cấu trúc nhưng không thay việc đọc nội dung; khi nhận xét văn bản cần phân biệt thông tin có trong văn bản với suy luận riêng và luôn kèm dẫn chứng.

    Học sinh

    HS ghi ý chính vào vở, đối chiếu với phiếu học tập và hoàn thiện phần B.

Hoạt động 3: Luyện tập · 12 phút

Thực hành nhận diện và sửa đoạn văn

a) Mục tiêu

Vận dụng kiến thức để chọn đúng chủ đề, từ nối, nối đúng thành phần, đánh giá và nhận biết câu lạc chủ đề trong đoạn văn.

b) Nội dung

HS làm việc theo cặp đôi, hoàn thành Phiếu học tập số 2 gồm các bài tập 2 đến 6 trên ngữ liệu gốc. Sau đó kiểm tra đáp án trên học liệu NeoEdu nếu có thời gian.

c) Sản phẩm

Đề và đáp án:

  • Bài 2 (Chủ đề đoạn gốc là gì?): A. Lịch tàu; B. Môn bóng đá; C. Vai trò và việc chăm cây; D. Giá bút. Đáp án C, vì ba câu cùng nói về cây, sự sống và việc chăm sóc cây.
  • Bài 3 (Từ nối nêu kết quả, lập luận là gì?): A. Tán lá; B. Sân; C. Một số; D. Vì vậy. Đáp án D, vì "vì vậy" nối cơ sở với ý kết luận.
  • Bài 4 (Nối thành phần): Nhan đề – gợi đối tượng, vấn đề; Đề mục – tổ chức phần; Câu triển khai – làm rõ ý bằng chi tiết. Các cấp tổ chức này không đồng nhất với nhau.
  • Bài 5 (Đánh giá đúng/sai): a) Nhiều câu đặt cạnh nhau luôn thành đoạn mạch lạc: S. b) Các câu cần hướng về một ý: Đ. c) Câu lạc đề có thể làm yếu liên kết: Đ. Lí do: cần quan hệ nghĩa, không chỉ số lượng câu.
  • Bài 6 (Câu "Giá bút hôm nay giảm" có phù hợp chủ đề đoạn cây không?): Không, vì câu này không triển khai ý về cây.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV phát Phiếu học tập số 2, nêu thời gian 8 phút cho bài 2 đến 6 và yêu cầu HS giải thích lí do chọn đáp án.

    Học sinh

    HS nhận phiếu, đọc từng câu hỏi và làm việc theo cặp đôi.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV quan sát, hỗ trợ bằng câu hỏi gợi mở; đặc biệt chú ý bài 5 (phân biệt số lượng câu với quan hệ nghĩa).

    Học sinh

    HS điền đáp án. Dự kiến HS trả lời bài 5 c: "Đ, vì một câu lạc chủ đề sẽ làm đoạn văn không còn một ý thống nhất."

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV gọi ngẫu nhiên 3 cặp trình bày đáp án theo từng bài; cả lớp kiểm tra nhanh trên NeoEdu (nếu có) để đối chiếu.

    Học sinh

    Đại diện cặp đọc đáp án và lí do; cả lớp đối chiếu và sửa sai.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV nhận xét, chốt lại các lỗi thường gặp: nhầm từ nối với danh từ, nhầm đề mục với bằng chứng và cho rằng nhiều câu là đủ mạch lạc.

    Học sinh

    HS sửa lại phiếu và ghi nhớ các lỗi đã mắc.

Hoạt động 4: Vận dụng · 8 phút

Viết đoạn văn có câu chủ đề về giữ nước sạch

a) Mục tiêu

Vận dụng kiến thức để viết đoạn văn 3 câu có câu chủ đề rõ ràng và hai câu triển khai liên quan; liên hệ với đời sống học đường.

b) Nội dung

HS viết đoạn văn 3 câu: một câu chủ đề về giữ nước sạch và hai câu triển khai. Sau đó HS đổi vở cho bạn cùng bàn để kiểm tra theo hai tiêu chí: câu chủ đề nêu đúng ý và câu triển khai liên quan đến ý đó. Đoạn văn mẫu tham khảo (dành cho GV kiểm tra): "Giữ nước sạch cần bắt đầu từ việc không xả chất thải xuống cống. Trong lớp, chúng em bỏ rác đúng chỗ và báo vòi rò. Nếu thấy hóa chất lạ, em báo người lớn thay vì tự xử lí."

c) Sản phẩm

  • Đoạn văn 3 câu, có câu chủ đề nêu rõ ý "giữ nước sạch" và hai câu triển khai bằng việc làm cụ thể.
  • Tiêu chí đánh giá: câu chủ đề đúng ý (1 điểm); câu triển khai liên quan (1 điểm). Tổng 2 điểm.
  • Sản phẩm mẫu: đoạn văn như trên, trong đó câu 1 là câu chủ đề, câu 2 và câu 3 là câu triển khai.

d) Tổ chức thực hiện

  1. Giáo viên

    Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

    GV nêu yêu cầu viết đoạn văn 3 câu và hai tiêu chí đánh giá; nhắc HS dùng từ nối phù hợp nếu cần.

    Học sinh

    HS ghi yêu cầu vào vở và suy nghĩ về việc làm cụ thể giúp giữ nước sạch ở trường.

  2. Giáo viên

    Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

    GV cho HS viết trong 5 phút, sau đó yêu cầu đổi vở kiểm tra chéo trong 2 phút.

    Học sinh

    HS viết đoạn văn cá nhân, đổi vở và đánh giá theo hai tiêu chí, ghi nhận xét ngắn cho bạn.

  3. Giáo viên

    Bước 3: Báo cáo, thảo luận

    GV mời 2 HS đọc đoạn văn của mình và hỏi: "Câu nào là câu chủ đề? Hai câu triển khai đã làm rõ ý ở đâu?"

    Học sinh

    HS đọc, nêu câu chủ đề và giải thích sự liên quan giữa các câu; bạn khác nhận xét.

  4. Giáo viên

    Bước 4: Kết luận, nhận định

    GV nhận xét chung, nhấn mạnh: đoạn văn tốt là đoạn có một ý rõ, các câu cùng hướng về ý đó. GV giao bài tập về nhà.

    Học sinh

    HS hoàn thiện đoạn văn trong vở, ghi nhớ kiến thức trọng tâm của bài.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

A. Văn bản và đoạn văn (trả lời theo cặp đôi)

  • Văn bản cần có những đặc điểm gì để truyền đạt nội dung hoàn chỉnh?
  • Đoạn văn gồm những thành phần nào? Trong đoạn "Cây ở sân trường tạo bóng mát. Tán lá làm chỗ nghỉ cho một số loài chim. Vì vậy, khi chăm cây, ta cần giữ cả không gian quanh gốc.", câu nào là câu chủ đề, câu nào là câu triển khai?
  • Nếu thêm câu "Giá bút hôm nay giảm." vào đoạn trên thì điều gì xảy ra?

B. Nhan đề, đề mục và thông tin (trả lời theo nhóm 4)

  • Nhan đề và đề mục giúp người đọc điều gì? Vì sao chúng không thay thế việc đọc nội dung?
  • Phân loại các câu sau vào cột "Thông tin có trong văn bản" hoặc "Suy luận riêng":
    • "Cây ở sân trường tạo bóng mát."
    • "Trường nên trồng thêm cây để học sinh có chỗ nghỉ trưa."
  • Nêu một ví dụ phân biệt đề mục với bằng chứng trong một văn bản thông tin.

Phiếu học tập số 2

Đọc đoạn văn: "Cây ở sân trường tạo bóng mát. Tán lá làm chỗ nghỉ cho một số loài chim. Vì vậy, khi chăm cây, ta cần giữ cả không gian quanh gốc."

Bài 2. Chủ đề đoạn văn là gì?
A. Lịch tàu B. Môn bóng đá C. Vai trò và việc chăm cây D. Giá bút

Bài 3. Từ nối nêu kết quả, lập luận là gì?
A. Tán lá B. Sân C. Một số D. Vì vậy

Bài 4. Nối thành phần ở cột A với cột B.
Cột A: Nhan đề; Đề mục; Câu triển khai
Cột B: làm rõ ý bằng chi tiết; gợi đối tượng hoặc vấn đề; tổ chức phần

Bài 5. Đánh giá đúng (Đ) hoặc sai (S).
a) Nhiều câu đặt cạnh nhau luôn thành đoạn mạch lạc.
b) Các câu trong đoạn cần hướng về một ý.
c) Câu lạc đề có thể làm yếu liên kết của đoạn.

Bài 6. Câu "Giá bút hôm nay giảm" có phù hợp với chủ đề đoạn văn trên không? Vì sao?

Hướng dẫn về nhà

  • Hoàn thiện đoạn văn 3 câu về giữ nước sạch trong vở (câu chủ đề và hai câu triển khai), gạch chân từ nối nếu có.
  • Viết một đoạn văn 4 đến 5 câu về việc chăm sóc một vật nuôi hoặc cây trồng trong gia đình, trong đó có câu chủ đề và các câu triển khai cùng hướng một ý; không đưa vào câu lạc chủ đề.
  • Đọc lại mục Ghi nhớ và trả lời: Vì sao nhan đề và đề mục không thể thay thế việc đọc nội dung văn bản? Nêu một ví dụ minh hoạ.
  • Truy cập học liệu NeoEdu (neoedu.vn/learn/6/literature/bai-9-thuc-hanh-tieng-viet-trang-81) để làm các bài tập tương tác và tự kiểm tra kết quả.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.