Giáo án Thực hành đọc: Sọ Dừa

Huy động trải nghiệm của HS về cách đánh giá người khác; xác định vấn đề của bài: truyện đánh giá Sọ Dừa bằng tiêu chí nào.

HS trả lời câu hỏi GV đặt ra: “Nếu phải chọn một bạn để cùng làm nhóm học tập, em căn cứ vào điều gì?” HS viết 3 tiêu chí vào vở. Sau đó GV hỏi: “Theo em, tiêu chí nào quan trọng nhất và vì sao?”

Danh sách 3 tiêu chí của mỗi HS. Dự kiến: sự chăm chỉ, cách đối xử với người khác, khả năng học tập, tinh thần giúp đỡ. Câu nêu vấn đề: “Đọc truyện Sọ Dừa để xem cô út và các chị chọn Sọ Dừa và đánh giá chàng bằng tiêu chí nào.”

HS nêu được hình dáng, hoàn cảnh và việc làm của Sọ Dừa; nhận ra thái độ khác nhau của cô út và các chị; hiểu vì sao cô út được xem là người nhìn ra phẩm chất.

HS làm việc theo cặp với Phiếu học tập số 1, đọc lược thuật và trả lời: (1) Sọ Dừa có hình dáng và hoàn cảnh gia đình như thế nào? (2) Khi chăn bò, chàng làm việc ra sao? (3) Cô út có thái độ gì với chàng và nhận ra điều gì? (4) Các chị đối xử với em như thế nào và vì sao? (5) Theo em, truyện muốn người đọc chú ý vào điều gì ở Sọ Dừa?

Phiếu học tập số 1 đã điền. Kiến thức HS rút ra: Sọ Dừa có hình dáng khác thường, sinh trong gia đình nghèo; khi chăn bò chàng làm việc chu đáo; cô út không khinh ngoại hình mà nhận ra phẩm chất; các chị ghen tị và tìm hại em. Điều cần xét là cách làm việc và đối xử, không phải dáng vẻ.

HS nhận ra yếu tố thần kì và thử thách trong truyện; phân biệt được thông tin có trong văn bản với suy luận riêng của người đọc.

HS làm việc nhóm 3 với Phiếu học tập số 2. Nhóm đọc các nhận định và phân loại vào hai cột: “Thông tin có trong lược thuật” hoặc “Suy luận riêng (cần có bằng chứng)”. Các nhận định: (a) Sọ Dừa học hành thành đạt sau khi lộ hình dáng đẹp. (b) Khi chồng đi xa, người vợ bị đẩy vào hiểm nguy nhưng giữ được sự sống nhờ những vật đã chuẩn bị và sự kiên cường. (c) Truyện muốn nói rằng người lớn phải bỏ định kiến ngay từ đầu. (d) Biến đổi và thoát nạn đáp ứng ước mơ công bằng của người nghe truyện. Sau đó HS tra cứu bài giảng và ví dụ trên NeoEdu để kiểm tra lại cách phân biệt.

Phiếu học tập số 2 đã điền. Thông tin văn bản: (a) và (b), vì lược thuật có nêu. Suy luận riêng: (c) và (d), vì đây là cách hiểu về ý nghĩa, cần dẫn chứng từ lược thuật. Kiến thức rút ra: Thần kì trong truyện đáp ứng ước mơ công bằng; đồng thời truyện nhắc đến sự chuẩn bị, kiên trì và học hỏi (chàng học hành thành đạt, người vợ giữ được sự sống nhờ vật đã chuẩn bị và kiên cường).

Củng cố nội dung lược thuật, phân biệt thông tin với suy luận và luyện trình bày ý ngắn có bằng chứng.

GV chiếu lần lượt các bài tập sau, HS làm theo cặp đôi và giơ thẻ hoặc viết đáp án ra bảng con.
Bài 2: Sọ Dừa ban đầu gặp định kiến về gì? A. Không có khả năng làm việc; B. Ngoại hình và hoàn cảnh nghèo; C. Không chịu nhận việc chăn bò.
Bài 3: Ai nhận ra phẩm chất của chàng? A. Hai người chị; B. Người chủ giàu có; C. Cô út.
Bài 4: Hành vi của các chị xuất phát từ đâu? Trả lời ngắn bằng lời của em, dựa vào ngữ liệu.
Bài 5: Giá trị cần đọc là gì? A. Xét phẩm chất hơn vẻ ngoài; B. Chỉ người đẹp mới tốt; C. Nghèo đồng nghĩa kém cỏi.
Bài 6: Xác định đúng (Đ) hoặc sai (S). a) Cô út đối xử tử tế trước khi chàng được mọi người nhìn nhận qua vẻ ngoài đẹp. b) Truyện buộc ta chỉ trân trọng khác biệt nếu người đó về sau trở nên giống số đông.
Bài 7: Nối cặp: Hình dáng khác thường – Thử thách định kiến; Cô út tử tế – Nhìn giá trị bên trong; Đoàn tụ, làm rõ thật – Ước mơ công bằng.

Đáp án: Bài 2: B. Bài 3: C. Bài 4: Ghen (ghen tị, các chị ghen nên tìm hại em); chấp nhận cách nói tương đương dựa trên lược thuật. Bài 5: A. Bài 6: a) Đ; b) S (điểm có giá trị là nhìn phẩm chất thay vì định kiến, không đặt điều kiện phải đổi ngoại hình). Bài 7: Hình dáng khác thường – Thử thách định kiến; Cô út tử tế – Nhìn giá trị bên trong; Đoàn tụ, làm rõ thật – Ước mơ công bằng.

Vận dụng bài học vào đời sống lớp học: đề xuất quy tắc ứng xử, trình bày ý kiến có lí lẽ và dẫn chứng, thể hiện thái độ tôn trọng.

Mỗi HS viết một quy tắc của lớp giúp tránh đánh giá bạn qua ngoại hình hoặc đồ dùng, kèm một lí do và một ví dụ cụ thể. Sau đó, nhóm 4 chọn một quy tắc hay nhất để trình bày. Nếu chưa xong, HS hoàn thiện ở nhà và chuẩn bị đoạn nhận xét về nhân vật Sọ Dừa.

Một quy tắc của lớp trong 1–2 câu, ví dụ: “Khi nhận xét bạn, chỉ nói về việc làm và cách đối xử, không nói về dáng vẻ, quần áo hay đồ dùng.” Lí do: truyện Sọ Dừa cho thấy cô út nhìn phẩm chất, không nhìn hình dáng. Ví dụ: “Khi bạn Minh giúp cả nhóm sửa bài, em nhận xét bạn ấy tận tình, không bình luận về cách ăn mặc.”