Giáo án Đọc mở rộng

Kích hoạt kiến thức đã có về truyện và thơ; xác định nhiệm vụ đọc mở rộng của bài.

HS kể nhanh tên một truyện về tình bạn, lòng nhân ái hoặc khoan dung và một bài thơ về tình cảm gia đình mà các em đã đọc. GV nêu câu hỏi: “Khi đọc truyện, em cần ghi những gì để chứng minh mình đã đọc thực chất? Khi đọc thơ thì sao?”

Danh sách 2–3 tên tác phẩm HS nêu được. HS nhắc lại hai nhiệm vụ của bài: với truyện là ghi người kể, cốt truyện, nhân vật, lời người kể – lời nhân vật và hành động làm căn cứ nhận xét; với thơ là ghi thể thơ, hình ảnh, từ ngữ và biện pháp tu từ gắn cảm xúc gia đình.

Nêu được các mục của phiếu đọc truyện; xác định được người kể và chuỗi thay đổi nhận thức của người kể.

Cặp đôi đọc đoạn truyện “Chiếc hộp sau cửa” (truyện gốc do người biên soạn viết) và điền Phiếu học tập số 1. GV đặt câu hỏi: (1) Truyện do ai kể, người kể có tham gia sự việc không? (2) Sắp xếp mạch thay đổi của người kể: thấy hộp, tưởng Vy giấu đồ, hiểu công dụng hộp chung, muốn góp đồ. (3) Chi tiết “tôi đỏ mặt” cho thấy điều gì về người kể?

Phiếu học tập số 1 được điền đủ: Nguồn: truyện gốc do người biên soạn viết (không phải truyện trong SGK). Người kể: ngôi thứ nhất (xưng “tôi”), có tham gia sự việc. Mạch: thấy Vy đặt hộp → tưởng Vy giấu đồ riêng → hiểu hộp dùng chung cho người quên đồ → muốn góp một chiếc tẩy. Hành động làm bằng chứng: người kể định gọi Vy lại nhưng sau khi thấy bạn mượn thước và ghi tên, người kể đổi phán đoán. Chi tiết đỏ mặt cho thấy người kể biết nhìn lại chính mình.

Nêu được đặc trưng thể thơ năm chữ và giải thích được hình ảnh nhân hoá trong bài thơ về tình cảm gia đình.

HS đọc bài thơ “Bữa chiều” (thơ gốc do người biên soạn viết), điền Phiếu học tập số 2. GV hỏi: (1) Mỗi dòng thơ có mấy tiếng? (2) Hình ảnh nào là nhân hoá? (3) Chiếc ghế và hình ảnh “nắng chờ” gợi cảm xúc gì về bà và cháu?

Phiếu học tập số 2 được điền đủ: Tên: Bữa chiều. Tác giả/nguồn: người biên soạn viết, dùng làm mẫu luyện tập. Thể thơ: thơ năm chữ (mỗi dòng năm tiếng). Hình ảnh: chiếc ghế bà thêm, mâm cơm, nắng trên đầu rơm. Từ ngữ: “đặt thêm”, “còn thơm”, “muộn”, “chờ”. Biện pháp tu từ: nhân hoá ở “nắng chờ” (nắng được gán hành động chờ như người). Cảm nhận: chiếc ghế và mâm cơm còn thơm gợi sự đón chờ, ấm áp của bà dành cho cháu về muộn.

Vận dụng kiến thức vừa học để trả lời đúng các câu hỏi về người kể, số tiếng và nhân hoá.

HS làm các bài tập 2, 3, 4 (trắc nghiệm và sắp xếp) trên Phiếu học tập hoặc học liệu NeoEdu (nếu có). Đề: (2) Ai kể “Chiếc hộp sau cửa”? A. Vy kể chuyện của người khác; B. Người xưng tôi, có tham gia sự việc; C. Một người kể ngoài truyện biết mọi ý nghĩ. (3) Mỗi dòng trong “Bữa chiều” có bao nhiêu tiếng? A. Bốn; B. Sáu; C. Năm. (4) Sắp xếp mạch thay đổi của người kể.

Đáp án: Câu 2: B (người kể thấy hộp, vội đoán rồi trực tiếp xin góp tẩy). Câu 3: C (Bà/đặt/thêm/chiếc/ghế là năm tiếng; ba dòng sau cũng năm tiếng). Câu 4: Thấy Vy đặt hộp → Tưởng Vy giấu đồ riêng → Hiểu công dụng hộp chung → Muốn góp chiếc tẩy. HS tự kiểm tra đúng/sai và ghi lại câu sai cùng lí do.

Phân biệt được lời người kể với lời nhân vật trong truyện; giải thích được tác dụng của nhân hoá trong thơ.

HS làm bài tập 5 và 6. Đề 5: So sánh một lời người kể và một lời nhân vật trong “Chiếc hộp sau cửa”; có thể thuật lại, không cần chép nguyên câu. Đề 6: Nêu tác dụng của hình ảnh “nắng chờ” trong “Bữa chiều”, gắn với cảnh bà và cháu.

Gợi ý đáp án Bài 5: Lời người kể: người kể thuật mình đỏ mặt vì đã vội đoán. Lời nhân vật: Vy giải thích hộp dùng chung cho những ai quên đồ (văn bản thuật gián tiếp, không có lời thoại trực tiếp). Thang điểm: phân biệt hai nguồn lời (1 điểm); chỉ đúng ví dụ (1 điểm). Gợi ý đáp án Bài 6: Nhân hoá: nắng được gán hành động chờ như người (1 điểm). Tác dụng: cùng với chiếc ghế bà thêm, gợi sự đón chờ, ấm áp khi cháu về muộn (1 điểm). Chấp nhận cách lí giải khác nếu có bằng chứng phù hợp.

Vận dụng quy trình lập phiếu để chọn truyện, thơ ngoài bài học; luyện đọc diễn cảm và đọc thuộc một đoạn thơ.

HS chọn một truyện về tình bạn hoặc lòng nhân ái và một bài thơ về tình cảm gia đình ngoài các bài đã học. Lập phiếu gồm nguồn, người kể, ba sự việc chính, nhận xét kèm hành động làm bằng chứng (truyện); tên, tác giả, thể thơ, một hình ảnh và cảm nhận (thơ). Chọn một đoạn thơ yêu thích, luyện đọc diễn cảm rồi đọc thuộc. Trong giờ, HS đọc thử đoạn thơ cho bạn nghe; bạn ghi nhận xét.

Phiếu đọc mở rộng gồm: truyện (nguồn, người kể, ba sự việc, nhận xét có bằng chứng) và thơ (tên, tác giả, nguồn, thể thơ, hình ảnh, cảm nhận). Đoạn thơ đã luyện: đọc đúng lời theo nguồn, ngắt nhịp và giọng phù hợp cảm xúc, kèm một nhận xét tự đánh giá (điểm đã làm tốt và điểm cần sửa). Bạn nghe chấm theo thang 3 điểm: đúng lời theo nguồn; ngắt nhịp, giọng phù hợp; nêu cách luyện và một điểm cần sửa.