Giáo án Bài 2. Xử lí thông tin

HS nhận ra việc đếm, cộng và báo cáo số liệu là một chuỗi việc có trình tự, từ đó dẫn vào khái niệm xử lí thông tin.

GV nêu tình huống: lớp phát động quyên góp sách, ba tổ đã đếm được 12, 15 và 9 quyển. GV hỏi HS: Để giáo viên biết tổng số sách, các em phải làm những việc gì, theo thứ tự nào? Các việc đó dùng tới thông tin nào và cho ra kết quả gì?

HS nêu được chuỗi việc tối thiểu: ghi số của từng tổ, cộng các số lại thành $12+15+9=36$, rồi gửi kết quả cho giáo viên. HS hiểu rằng mỗi việc đều nhận dữ liệu vào và cho ra kết quả, làm nảy sinh câu hỏi: các việc đó gọi là gì trong tin học?

HS nêu được bốn hoạt động thu nhận, lưu trữ, xử lí và truyền, đồng thời giải thích vai trò của từng hoạt động qua ví dụ báo cáo số sách.

HS làm việc theo cặp với Phiếu học tập số 1. Nhiệm vụ: đọc ví dụ lớp ghi số sách quyên góp, sau đó chỉ ra trong ví dụ đâu là việc thu nhận, lưu trữ, xử lí và truyền, và nêu vai trò của từng việc. GV lưu ý: các hoạt động có thể đan xen, không phải lúc nào cũng tách rời.

Phiếu học tập số 1 được điền đúng:

• Thu nhận: nhận các số 12, 15, 9 từ ba tổ, đưa dữ liệu vào để xử lí.
• Lưu trữ: ghi các số vào bảng để dùng lại khi cần.
• Xử lí: cộng $12+15+9=36$ để có thông tin hữu ích là tổng số sách.
• Truyền: gửi báo cáo “36 quyển” cho giáo viên.
  Kết luận HS rút ra: Xử lí thông tin gồm thu nhận, lưu trữ, xử lí và truyền; các hoạt động có thể đan xen.

HS nêu được chức năng của bàn phím, bộ xử lí, bộ nhớ và màn hình hoặc loa trong quá trình xử lí thông tin, đồng thời hiểu máy tính không tự bảo đảm dữ liệu đầu vào đúng.

HS hoạt động theo cặp, ghép thẻ tên thành phần với thẻ chức năng. Sau đó, HS đọc ví dụ máy tính trong sách và trả lời: Trong quá trình xử lí, thành phần nào nhận dữ liệu, thành phần nào thực hiện lệnh, thành phần nào lưu dữ liệu, thành phần nào đưa kết quả ra? Nếu người nhập gõ 90 thay vì 9 thì máy tính có phát hiện được không?

Các cặp ghép đúng:

• Bàn phím – nhận dữ liệu vào.
• Bộ xử lí – thực hiện lệnh, tính toán.
• Bộ nhớ – lưu dữ liệu.
• Màn hình hoặc loa – đưa kết quả ra.
  Kết luận: Máy tính không tự bảo đảm dữ liệu đầu vào đúng; nếu nhập 90 thay vì 9 thì máy vẫn tính ra một tổng hợp lệ về dạng nhưng sai về nội dung, nên cần kiểm tra số liệu trước khi xử lí và truyền.

HS vận dụng kiến thức về bốn hoạt động và các thành phần máy tính để trả lời các câu hỏi trắc nghiệm, đúng sai và sắp xếp quy trình.

HS làm nhanh các câu sau trên giấy nháp hoặc bảng con, sau đó kiểm tra bằng bài tập tương tác NeoEdu:

1. Cộng 12+15+9 thuộc hoạt động nào? A. Thu nhận; B. Xử lí; C. Truyền; D. Chỉ lưu trữ.
2. Ba tổ góp 12, 15, 9 quyển. Tổng là bao nhiêu?
3. Gửi tổng số sách cho giáo viên là truyền thông tin. Đúng hay sai?
4. Máy tính luôn sửa được mọi dữ liệu nhập sai. Đúng hay sai?
5. Ghép: bàn phím, bộ xử lí, màn hình với chức năng tương ứng.
6. Sắp xếp quy trình báo cáo số sách.

Đáp án:

1. B. Xử lí – phép cộng biến ba số đầu vào thành tổng có ích.
2. $12+15=27$; $27+9=36$, tổng là 36 quyển.
3. Đúng – kết quả được chuyển đến người nhận.
4. Sai – nhập 90 thay vì 9 vẫn cho một tổng sai nhưng hợp lệ về dạng.
5. Bàn phím – nhập dữ liệu; Bộ xử lí – thực hiện tính toán; Màn hình – hiển thị kết quả.
6. Ghi số sách của từng tổ → Kiểm tra số ghi với số đếm → Cộng các số đã kiểm tra → Gửi tổng cho giáo viên.

HS vận dụng quy trình thu nhận, xử lí, quyết định và truyền để giải quyết hai tình huống thực tế, đồng thời giải thích được điều kiện áp dụng.

Tình huống 1: Tổ ba thực tế có 8 quyển thay vì 9. Em sửa báo cáo như thế nào và nói gì khi gửi lại?
Tình huống 2: Trước khi đi học, em xem dự báo mưa. Hãy nêu quy trình thông tin gồm thu nhận, xử lí, quyết định và lưu hoặc truyền.

Tình huống 1: Đối chiếu lại số đếm của tổ ba, sửa 9 thành 8, tính lại $12+15+8=35$, gửi bản sửa và nói rõ bản trước sai 1 quyển.
Tình huống 2: Thu nhận dự báo từ nguồn đáng tin; xử lí bằng cách so với giờ đi học; quyết định mang áo mưa; lưu hoặc truyền bằng cách ghi lời nhắc hoặc báo cho gia đình. HS nêu được dự báo là khả năng, không bảo đảm tuyệt đối.