Giáo án Bài 12. Trình bày thông tin ở dạng bảng

Huy động kiến thức nền về cách sắp xếp thông tin; nêu được vấn đề: trình bày số liệu sao cho dễ đọc và dễ so sánh giữa các tổ.

GV chiếu đoạn mô tả: “Tổ 1 có 8 quyển sách truyện và 5 quyển sách khoa học. Tổ 2 có 6 quyển sách truyện và 7 quyển sách khoa học.” HS trả lời ba câu hỏi:

• Câu 1: Tổ 2 có bao nhiêu quyển sách khoa học?
• Câu 2: Đoạn văn này có giúp em so sánh nhanh số sách của hai tổ không? Vì sao?
• Câu 3: Em đề xuất cách trình bày nào tốt hơn?

Kết quả dự kiến: Tổ 2 có 7 quyển sách khoa học. Đoạn văn khó so sánh nhanh vì phải đọc cả câu để tìm số liệu. Đề xuất: kẻ bảng, mỗi tổ một hàng, mỗi loại sách một cột để số liệu nằm đúng ô. Từ đó HS xác định nhiệm vụ bài học: lập bảng Tổ – Sách truyện – Sách khoa học.

Nêu được bảng gồm hàng, cột, ô; giải thích được vai trò của hàng tiêu đề trong việc cho biết ý nghĩa các cột.

HS làm nhóm 4 theo kĩ thuật khăn trải bàn, hoàn thành Phiếu học tập số 1. GV chiếu bảng mẫu $3\times 3$: hàng 1 là Tổ | Sách truyện | Sách khoa học; hàng 2 là Tổ 1 | 8 | 5; hàng 3 là Tổ 2 | 6 | 7. Nhóm trả lời các câu hỏi trong Phiếu 1.

HS rút ra kiến thức:

• Bảng tổ chức dữ liệu theo hàng (dãy ô theo chiều ngang) và cột (dãy ô theo chiều dọc).
• Ô là giao của một hàng và một cột; bảng mẫu có 3 hàng, 3 cột, tổng cộng 9 ô.
• Hàng 1 là hàng tiêu đề, cho biết cột 2 là Sách truyện, cột 3 là Sách khoa học.
• Ô ở hàng 2, cột 2 chứa số 8, nghĩa là Tổ 1 có 8 quyển sách truyện.

Phân biệt được chèn hoặc xóa hàng, cột với xóa nội dung ô; giải thích khi nào nên gộp ô và vì sao dữ liệu cùng đơn vị cần trình bày nhất quán.

HS làm cặp đôi, dùng máy tính mở bảng mẫu (hoặc bảng vừa lập), thực hiện thử các thao tác: xóa nội dung một ô; xóa một cột; chèn một hàng; gộp hai ô ở hàng tiêu đề. Sau đó hoàn thành Phiếu học tập số 2.

Kết luận HS rút ra:

• Xóa nội dung ô chỉ làm mất chữ hoặc số trong ô đó; các hàng và cột vẫn còn.
• Xóa cột làm mất cả cột, gồm nhãn và dữ liệu của cột đó; chèn hàng làm bảng có thêm một dãy ô mới.
• Gộp ô chỉ nên dùng khi cần một nhãn chung cho nhiều ô; không được gộp làm mất quan hệ giữa nhãn và dữ liệu.
• Dữ liệu cùng đơn vị (quyển) cần trình bày nhất quán: cùng kiểu số, căn cùng cách trong một cột.

Vận dụng kiến thức về hàng, cột, ô, hàng tiêu đề và thứ tự các bước lập bảng để trả lời nhanh các câu hỏi.

HS làm bài tập 1 đến 6 trên trang bài tập tương tác NeoEdu hoặc trên giấy:

• Câu 1: Giao của hàng và cột gọi là gì? A. Ô; B. Trang web; C. Tệp; D. Thư mục.
• Câu 2: Bảng có một hàng tiêu đề và hai hàng dữ liệu thì có bao nhiêu hàng? A. 2; B. 3; C. 4; D. 6.
• Câu 3: Xóa nội dung ô luôn làm mất cả cột. (Đúng hay Sai?)
• Câu 4: Hai loại sách nên có nhãn cột riêng. (Đúng hay Sai?)
• Câu 5: Ghép khái niệm với tác dụng: Hàng; Cột; Hàng tiêu đề với các nội dung: Giải thích ý nghĩa các cột; Dãy ô theo chiều dọc; Dãy ô theo chiều ngang.
• Câu 6: Sắp xếp các bước lập bảng ba cột Tổ – Sách truyện – Sách khoa học với hai dòng Tổ 1: 8, 5 và Tổ 2: 6, 7 theo thứ tự trước–sau.

Đáp án:

• Câu 1: A. Ô là giao của một hàng và một cột.
• Câu 2: B. 1 + 2 = 3 hàng.
• Câu 3: Sai. Xóa chữ trong ô khác với xóa cột.
• Câu 4: Đúng. Nhãn cho biết ý nghĩa mỗi số.
• Câu 5: Hàng – dãy ô theo chiều ngang; Cột – dãy ô theo chiều dọc; Hàng tiêu đề – giải thích ý nghĩa các cột.
• Câu 6: Xác định cần ba cột và ba hàng kể cả tiêu đề → Chèn bảng rồi nhập nhãn cột → Nhập hai dòng dữ liệu đúng vị trí → Căn số nhất quán và kiểm tra bảng.

Tạo được bảng $3\times 3$ đúng dữ liệu; thêm được một hàng và giải thích kết quả; kiểm tra điều kiện áp dụng.

Cặp đôi trên máy thực hiện theo 4 bước: (1) xác định cần ba cột và ba hàng kể cả tiêu đề; (2) chèn bảng rồi nhập nhãn cột Tổ – Sách truyện – Sách khoa học; (3) nhập hai dòng Tổ 1: 8, 5 và Tổ 2: 6, 7 đúng vị trí; (4) căn số nhất quán, kiểm tra bảng và lưu tệp với tên rõ nghĩa, ví dụ Bang_sach_cac_to. Sau đó thực hiện bài 8: chèn một hàng dưới Tổ 2 và nhập Tổ 3 | 4 | 9 (dữ liệu giả định). Mô tả thao tác và bảng sau khi thêm.

Bảng sau khi hoàn thành gồm 3 cột, 3 hàng (bài 7):

• Hàng 1: Tổ | Sách truyện | Sách khoa học
• Hàng 2: Tổ 1 | 8 | 5
• Hàng 3: Tổ 2 | 6 | 7
  Giải thích: tổng số sách mỗi tổ đều là 13 quyển, nhưng bảng vẫn giữ riêng từng loại sách.
  Bài 8: chèn một hàng dưới Tổ 2, nhập Tổ 3 | 4 | 9; bảng thành 4 hàng, 3 cột, không cần tạo thêm cột.
  Thang chấm gợi ý (1 điểm): kích thước 0,2; nhãn 0,2; sáu ô dữ liệu 0,4; trình bày 0,2. Bài 8: chèn hàng đúng 0,4; dữ liệu đúng 0,4; kích thước 0,2.

Vận dụng kiến thức về bảng để tổ chức dữ liệu thực tế (dữ liệu giả định) và giải thích lợi ích của bảng.

HS lập bảng thống kê số lượng đồ dùng học tập của ba tổ trong lớp (dữ liệu giả định do HS đặt hoặc dữ liệu GV cho phép), gồm cột Tổ và ít nhất hai loại đồ dùng (ví dụ bút, vở). Yêu cầu: có hàng tiêu đề, ít nhất 2 hàng dữ liệu, các số cùng đơn vị được trình bày nhất quán. Viết hai câu nhận xét: bảng giúp so sánh nhanh điều gì?

Sản phẩm: một bảng có hàng tiêu đề, ít nhất 3 cột và 3 hàng (tiêu đề cộng hai hàng dữ liệu trở lên), đúng vị trí số liệu, tệp lưu với tên rõ nghĩa. Hai câu nhận xét dự kiến: “Bảng giúp biết nhanh tổ nào có nhiều bút hơn.” “Bảng giúp so sánh số lượng từng loại đồ dùng giữa các tổ.”