Giáo án Bài 20. Vương quốc Phù Nam

HS huy động kiến thức nền về điều kiện tự nhiên thuận lợi cho nông nghiệp và giao thương, từ đó xác định vấn đề học tập về Phù Nam.

GV chiếu lược đồ Đông Nam Á cổ và hỏi: “Một vùng đồng bằng màu mỡ, nằm sát tuyến biển thì thuận lợi cho những hoạt động kinh tế nào?” Sau đó nêu vấn đề: “Phù Nam hình thành ở đâu, khi nào và phát triển nhờ điều kiện gì?”

HS nêu được hai ý: làm nông nghiệp (trồng trọt trên đồng bằng) và buôn bán, trao đổi trên tuyến biển. HS xác định được ba câu hỏi cần giải quyết: Phù Nam hình thành và phát triển khi nào? Ở khu vực nào? Kinh tế và văn hoá có đặc điểm gì?

HS xác định được mốc thời gian hình thành, giai đoạn phát triển mạnh, suy yếu và không gian của Phù Nam; hiểu phạm vi nhà nước cổ không đồng nhất với một đơn vị hành chính hiện nay.

HS làm việc nhóm 4 với Phiếu học tập số 1, đọc SGK và quan sát lược đồ hạ lưu sông Mê Công để điền bảng gồm ba cột: Mốc thời gian | Sự kiện, đặc điểm | Không gian. Nhóm trả lời câu hỏi: “Vì sao không thể coi phạm vi Phù Nam trùng với một tỉnh, thành nào của Việt Nam ngày nay?”

Bảng hoàn thành trong Phiếu học tập số 1, gồm:

• Khoảng thế kỉ I: Phù Nam hình thành.
• Thế kỉ III–V: Giai đoạn phát triển mạnh.
• Khoảng thế kỉ VI: Phù Nam suy yếu.
• Không gian: khu vực hạ lưu sông Mê Công, bao gồm một phần Nam Bộ hiện nay.
  Kết luận: Phạm vi nhà nước cổ thay đổi theo thời gian, không đồng nhất với đơn vị hành chính ngày nay.

HS nêu được hoạt động kinh tế, nét văn hoá tiêu biểu của cư dân Phù Nam; giải thích vai trò của di chỉ Óc Eo và nhận biết cần kết hợp nhiều nguồn tư liệu khi kết luận.

HS làm việc cặp đôi với Phiếu học tập số 2: (1) Nêu hoạt động kinh tế của cư dân qua di chỉ Óc Eo (nông nghiệp, thủ công, trao đổi). (2) Ghi ba nét văn hoá tiêu biểu và điều mỗi nét cho thấy. (3) Phân loại từng câu trong đoạn tư liệu GV cung cấp thành “dữ kiện” hoặc “suy luận”. Xem thêm bài giảng và ví dụ trên học liệu số NeoEdu.

Nội dung Phiếu học tập số 2 gồm:

• Kinh tế: làm nông, thủ công, trao đổi; di chỉ Óc Eo cung cấp hiện vật nghiên cứu sản xuất và giao thương.
• Văn hoá: tín ngưỡng thờ nhiều thần, tiếp nhận Hin-đu giáo và Phật giáo qua giao lưu (cho thấy giao lưu tôn giáo nhưng không xoá nền tảng bản địa); nghệ thuật tạo tượng, điêu khắc có nét riêng (cho thấy tay nghề và quan niệm thẩm mĩ); nghề trang sức vàng, đá quý (cho thấy kĩ thuật chế tác tinh xảo).
• Phương pháp: một hiện vật không thể kết luận toàn bộ cư dân cùng tôn giáo hoặc cùng nghề.
• Suy luận đúng: “Hiện vật gợi ý có giao thương.” Dữ kiện: “Di chỉ Óc Eo có hiện vật.”

HS củng cố thời gian, không gian, đặc điểm kinh tế – văn hoá và cách nhận định dựa trên căn cứ của Phù Nam.

Bài 1: Ghép đối tượng với mô tả: Khoảng thế kỉ I – Phù Nam hình thành; Thế kỉ III–V – Giai đoạn phát triển mạnh; Hạ lưu Mê Công – Không gian quan trọng của Phù Nam; Óc Eo – Di chỉ nghiên cứu giao thương và sản xuất.
Bài 2: Mô tả nào phù hợp với “Khoảng thế kỉ I”? A. Giai đoạn phát triển mạnh; B. Phù Nam hình thành; C. Không gian quan trọng của Phù Nam; D. Di chỉ nghiên cứu giao thương và sản xuất.
Bài 4: Xác định đúng hoặc sai: a) Khoảng thế kỉ I: Phù Nam hình thành. b) Thế kỉ III–V là thời điểm Phù Nam mới bắt đầu hình thành. c) Một hiện vật ngoại nhập ở Óc Eo xác định được toàn bộ biên giới Phù Nam. d) Óc Eo: Di chỉ nghiên cứu giao thương và sản xuất.
HS thực hiện theo nhóm 4 bằng thẻ đúng/sai.

Đáp án:

• Bài 1: Khoảng thế kỉ I – Phù Nam hình thành; Thế kỉ III–V – Giai đoạn phát triển mạnh; Hạ lưu Mê Công – Không gian quan trọng của Phù Nam; Óc Eo – Di chỉ nghiên cứu giao thương và sản xuất.
• Bài 2: Đáp án B (Khoảng thế kỉ I là thời điểm Phù Nam hình thành).
• Bài 4: a) Đúng; b) Sai (Phù Nam hình thành khoảng thế kỉ I, thế kỉ III–V là giai đoạn phát triển mạnh); c) Sai (hiện vật chỉ gợi ý giao lưu, xác định biên giới cần nhiều nguồn tư liệu); d) Đúng. Thang chấm: 4 ý đúng đạt điểm tối đa.

HS vận dụng cách phân biệt dữ kiện với suy luận và trình bày kết luận có căn cứ, có giới hạn trước một tình huống thực tế về nghiên cứu di chỉ.

Tình huống: “Một bộ sưu tập giả định gồm khuôn đúc tại chỗ, đồ gốm và vật phẩm có nguồn gốc từ xa tại một di chỉ thuộc văn hoá Óc Eo.” Nhiệm vụ: (1) Nêu hai hoạt động có thể được gợi ra. (2) Nêu một giới hạn kết luận. (3) Viết 2 câu dữ kiện và 2 câu suy luận từ tình huống.

• Hoạt động gợi ra: Khuôn đúc gợi hoạt động thủ công; vật phẩm từ xa gợi trao đổi, giao thương.
• Giới hạn kết luận: Cần kiểm tra địa tầng và xuất xứ; chưa thể từ bộ sưu tập kết luận mọi người đều là thương nhân hoặc xác định chính xác toàn bộ biên giới Phù Nam.
• Dữ kiện: “Có khuôn đúc tại chỗ.” “Có vật phẩm có nguồn gốc từ xa.”
• Suy luận: “Cư dân có hoạt động thủ công.” “Có thể có giao thương với bên ngoài.”