Giáo án Bài 11. Các quốc gia sơ kì ở Đông Nam Á

Huy động kiến thức nền về vị trí và đặc điểm địa lí của Đông Nam Á, tạo tò mò về các quốc gia sơ kì.

GV chiếu lược đồ Đông Nam Á và yêu cầu HS quan sát, xác định Ấn Độ Dương, Thái Bình Dương, phần lục địa và phần hải đảo.
Câu hỏi GV: 'Khu vực này nằm giữa hai đại dương nào? Vị trí đó có thể mang lại thuận lợi gì cho cư dân xưa?'

HS nêu được: Đông Nam Á nằm giữa Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương, gồm phần lục địa và hải đảo. Vị trí trên tuyến biển thuận lợi cho đi lại và trao đổi hàng hóa. HS ghi nhiệm vụ bài học vào vở.

Giải thích được vai trò của gió mùa, sông, đồng bằng đối với trồng lúa nước và vai trò của vị trí trên tuyến biển đối với trao đổi.

HS làm việc theo nhóm 4 người với Phiếu học tập số 1, đọc mục kiến thức của bài và điền thông tin về: gió mùa, sông và đồng bằng, lúa nước, vị trí trên tuyến biển.
Câu hỏi GV: 'Vì sao lúa nước phát triển được ở Đông Nam Á? Gió mùa ảnh hưởng thế nào đến sản xuất và hàng hải?'
Các nhóm dùng kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi HS ghi ý kiến cá nhân vào một ô, sau đó thống nhất ý kiến chung ở giữa.

Kết quả điền Phiếu học tập số 1 (dự kiến):

• Gió mùa: ảnh hưởng đến sản xuất và hàng hải.
• Sông và đồng bằng: hỗ trợ trồng lúa nước.
• Lúa nước: cây trồng quan trọng của cư dân.
• Vị trí trên tuyến biển: giúp trao đổi hàng hóa.
  Kiến thức HS rút ra: Điều kiện tự nhiên thuận lợi (gió mùa, sông, đồng bằng) là nền tảng cho nông nghiệp lúa nước; vị trí biển tạo điều kiện trao đổi.

Giải thích được các điều kiện góp phần hình thành quốc gia sơ kì; nêu được Phù Nam và vai trò của giao lưu.

HS làm việc theo cặp đôi với Phiếu học tập số 2, dựa vào mục giải thích của bài, phân tích các điều kiện: sản xuất dư thừa, nghề thủ công, thương mại, phân hóa xã hội; và vai trò của cư dân bản địa cùng giao lưu với Ấn Độ, Trung Quốc.
Câu hỏi GV: 'Vì sao nhà nước sơ kì cần cả sản xuất lúa lẫn thương mại? Giao lưu với Ấn Độ, Trung Quốc có thay thế vai trò của cư dân Đông Nam Á không?'

Kết quả trong Phiếu học tập số 2 (dự kiến):

• Sản xuất dư thừa tạo tích lũy; nghề thủ công và thương mại làm tăng của cải và liên kết; phân hóa xã hội tạo tổ chức quản lí.
• Phù Nam là một quốc gia sơ kì.
• Giao lưu với Ấn Độ, Trung Quốc thúc đẩy biến đổi nhưng không thay thế vai trò sáng tạo của cư dân Đông Nam Á.
  Kiến thức HS rút ra: Quốc gia sơ kì hình thành trên cơ sở cộng đồng bản địa, kết hợp với yếu tố giao lưu.

Củng cố kiến thức về Đông Nam Á, lúa nước, gió mùa, Phù Nam và vai trò cư dân bản địa.

HS làm việc cá nhân rồi kiểm tra chéo trong nhóm đôi các bài tập sau:

1. Ghép mỗi đối tượng với mô tả phù hợp: Đông Nam Á; Lúa nước; Gió mùa; Phù Nam.
2. Mô tả nào phù hợp với 'Đông Nam Á'? A. Cây trồng quan trọng; B. Gồm lục địa và hải đảo; C. Ảnh hưởng sản xuất và hàng hải; D. Một quốc gia sơ kì.
3. Chọn đúng hai cặp liên hệ: A. Đông Nam Á — Cây trồng quan trọng; B. Gió mùa — Ảnh hưởng sản xuất và hàng hải; C. Lúa nước — Gồm lục địa và hải đảo; D. Phù Nam — Một quốc gia sơ kì.
4. Đúng hay sai: a) Đông Nam Á gồm lục địa và hải đảo; b) Các quốc gia sơ kì chỉ do người ngoài lập nên; c) Vị trí trên tuyến biển làm mọi quốc gia sơ kì không cần sản xuất lúa; d) Phù Nam là một quốc gia sơ kì.
5. Cách giải thích phù hợp về vai trò cư dân bản địa? A. Chủ động sản xuất, tổ chức nhà nước và tiếp nhận giao lưu; B. Chỉ thụ động nhận toàn bộ từ ngoài; C. Không có hoạt động trước khi giao lưu; D. Mọi người đều sống trên tàu.

Đáp án:

1. Đông Nam Á – gồm lục địa và hải đảo; Lúa nước – cây trồng quan trọng; Gió mùa – ảnh hưởng sản xuất và hàng hải; Phù Nam – một quốc gia sơ kì.
2. Đáp án B.
3. Đáp án B và D.
4. a) Đúng; b) Sai (sản xuất và tổ chức xã hội bản địa là cơ sở quan trọng, có kết hợp giao lưu); c) Sai (thương mại và nông nghiệp bổ sung cho nhau, không thay thế nhau); d) Đúng.
5. Đáp án A.

Đọc tình huống, phân biệt dữ kiện với suy luận và trình bày kết luận có căn cứ.

HS làm việc nhóm 4 người với tình huống: 'Một cảng giả định có sản phẩm gốm địa phương và hạt chuỗi nhập từ xa. Một bạn cho rằng mọi cư dân ở đây đều là người ngoài đến.'
Nhiệm vụ: (1) Tách dữ kiện (điều quan sát được) và suy luận trong tình huống; (2) Giải thích vì sao đồ nhập không đủ chứng minh nhận định của bạn; (3) Nêu thêm loại chứng cứ cần kết hợp.
Câu hỏi GV: 'Gốm địa phương cho ta biết điều gì? Vì sao không thể kết luận tất cả cư dân là người ngoài đến?'

Kết luận có căn cứ (đáp án gợi ý):

• Dữ kiện: có gốm địa phương và hạt chuỗi nhập từ xa.
• Suy luận: 'mọi cư dân đều là người ngoài đến' chưa được chứng minh.
• Đồ nhập chỉ cho biết có trao đổi hoặc di chuyển vật phẩm, không tự xác định nguồn gốc tất cả cư dân.
• Gốm địa phương cho thấy có sản xuất tại chỗ.
• Cần kết hợp cư trú, di cốt, chữ viết và nhiều chứng cứ khác trước khi kết luận.