Tiếng ViệtLớp 5Chủ điểm 7. Vẻ đẹp cuộc sống

Giáo án Bài 7. Đoàn thuyền đánh cá

Kế hoạch bài dạy theo mẫu Công văn 2345/BGDĐT-GDTH · 3 tiết (105 phút)

Tải Word (.docx) Bài học trên Học liệu

I. Yêu cầu cần đạt

1. Năng lực đặc thù

Nêu được nội dung chính của bài Đoàn thuyền đánh cá: hành trình ra khơi, đánh cá và trở về vào buổi sáng.
Giải thích được thông điệp của bài: lao động trên biển hiện lên khỏe khoắn, lạc quan và gắn bó với thiên nhiên, dựa trên một chi tiết cụ thể trong văn bản.
Nhận biết được câu ghép có từ hai vế trở lên, mỗi vế có cụm chủ ngữ–vị ngữ, và phân biệt được với câu đơn.
Vận dụng được cách đánh giá, chỉnh sửa bài văn tả người theo ba nhóm tiêu chí: đủ ý và đúng mục đích; mạch sắp xếp; dùng từ, câu và chính tả.
Giải thích được nghĩa của từ ra khơi trong ngữ cảnh bài đọc.
Năng lực ngôn ngữ: Đọc rõ ràng, ngắt ý đúng; nghe và nói rõ ý khi trả lời câu hỏi; viết đoạn văn đã chỉnh sửa có liên kết và đúng chính tả.
Năng lực văn học: Nhận ra các hình ảnh giàu liên tưởng (cá, ánh trăng, sóng, lưới) và mạch cảm xúc của đoàn thuyền từ lúc ra khơi đến lúc trở về; hiểu được thông điệp về lao động và thiên nhiên.

2. Năng lực chung

Tự chủ và tự học: Đọc văn bản, tự tìm chi tiết trả lời câu hỏi và tự kiểm tra bài làm theo đáp án gợi ý.
Giao tiếp và hợp tác: Trao đổi trong nhóm, đổi bài với bạn, trình bày ý kiến rõ ràng và lắng nghe nhận xét.
Giải quyết vấn đề và sáng tạo: Phân tích cấu trúc câu để xác định câu ghép; đề xuất cách sửa đoạn văn rõ hơn và giải thích lí do.

3. Phẩm chất

Chăm chỉ: Hoàn thành đầy đủ phiếu học tập và bài tập, chỉnh sửa bài đến khi rõ ý.
Trách nhiệm: Nhận xét bài của bạn công tâm, nêu đúng một điểm tốt và một đề nghị sửa cụ thể.
Nhân ái: Tôn trọng người được tả và bạn cùng lớp khi góp ý, không chế giễu ngoại hình hay bài làm của bạn.

II. Đồ dùng dạy học

1. Giáo viên

Máy chiếu hoặc bảng phụ ghi đoạn tóm tắt bài Đoàn thuyền đánh cá, các câu ví dụ về câu ghép và câu đơn.
Phiếu học tập số 1, số 2, số 3 (in cho mỗi nhóm).
Thẻ từ ghi từ ngữ và nghĩa để nối (ra khơi, cảm hóa, a-kay).
Bảng tiêu chí đánh giá bài văn tả người viết sẵn trên bảng phụ.
Học liệu số NeoEdu: trang bài học có bài giảng, ví dụ và bài tập tương tác (neoedu.vn/learn/5/vietnamese/tap-2-bai-7-doan-thuyen-danh-ca), dùng ở hoạt động đọc hiểu và luyện tập câu ghép.

2. Học sinh

Sách Tiếng Việt 5, tập 2.
Vở bài tập Tiếng Việt, vở ghi, bút chì, bút màu.
Bút dạ và bảng nhóm nhỏ để ghi kết quả thảo luận.
Bài văn tả người đã viết trước đó (để đổi bài với bạn).

III. Các hoạt động dạy học chủ yếu

Hoạt động 1: Khởi động · 5 phút

Biển cả trong ký ức

Mục tiêu

Tạo tâm thế vào bài, gợi cho HS hình dung về cuộc sống trên biển và các hoạt động đánh cá.

Nội dung

HS trả lời nhanh câu hỏi: Em đã thấy biển bao giờ chưa? Người đánh cá thường làm việc vào lúc nào trong ngày? Từ đó GV dẫn vào bài Đoàn thuyền đánh cá.

Sản phẩm dự kiến

HS nêu được vài hình ảnh về biển và có tâm thế sẵn sàng đọc bài mới.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nói: Hôm nay chúng ta cùng đọc bài thơ về một chuyến đi biển. Em hãy cho cô biết, khi nghĩ đến biển, em nhớ đến hình ảnh nào?
Học sinh
HS suy nghĩ và phát biểu nhanh, ví dụ: sóng, cát, thuyền, cá, gió, bình minh.
Giáo viên
GV hỏi thêm: Theo em, người đánh cá thường ra khơi khi nào và trở về lúc nào?
Học sinh
HS trả lời dự kiến: Ra khơi lúc chiều hoặc đêm, trở về vào sáng sớm khi trời sáng.
Giáo viên
GV ghi nhanh các ý lên bảng và nói: Hôm nay các em sẽ tìm hiểu chuyến đi của đoàn thuyền và xem chuyến đi ấy được kể như thế nào.
Học sinh
HS lắng nghe và nhắc lại tên bài: Đoàn thuyền đánh cá.

Hoạt động 2.1: Khám phá · 25 phút

Đọc hiểu nội dung và thông điệp bài Đoàn thuyền đánh cá

Mục tiêu

HS hiểu nội dung, chi tiết và thông điệp của bài; giải thích được nghĩa từ ra khơi.

Nội dung

HS đọc thầm bản tóm tắt trong sách, GV đọc mẫu các tên riêng. HS làm việc nhóm 4 với Phiếu học tập số 1, tìm chi tiết trả lời các câu hỏi và rút ra thông điệp. Kĩ thuật khăn trải bàn: mỗi HS ghi ý kiến của mình vào một ô, sau đó nhóm thống nhất ý chung.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 1 đã hoàn thành; nhóm nêu được thời điểm trở về, một chi tiết chứng minh thông điệp và nghĩa của từ ra khơi.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV đọc mẫu, hướng dẫn cách dừng khi kết thúc một ý. Sau đó chiếu học liệu NeoEdu (bài giảng phần đọc) để HS xem nhanh phần hướng dẫn đọc hiểu. GV giao Phiếu học tập số 1 và yêu cầu nhóm làm theo khăn trải bàn.
Học sinh
HS lắng nghe, đọc thầm bản tóm tắt; nhóm nhận phiếu và phân công người ghi, người báo cáo.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, gợi ý khi nhóm bế tắc: Đoạn nào nói về thời điểm trở về? Tiếng hát trong hành trình thể hiện điều gì?
Học sinh
HS đọc lại đoạn văn, tìm chi tiết và ghi vào phiếu. Trả lời dự kiến: Đoàn thuyền trở về vào buổi sáng; tiếng hát thể hiện niềm vui, sự tin tưởng và lòng biết ơn biển; ra khơi nghĩa là đi thuyền ra vùng biển xa bờ.
Giáo viên
GV mời 2 nhóm báo cáo, các nhóm khác nhận xét. GV hỏi: Chi tiết nào giúp em hiểu thông điệp của bài?
Học sinh
Đại diện nhóm trình bày. HS trả lời dự kiến: Tiếng hát đồng hành với lao động cho thấy lao động trên biển khỏe khoắn và lạc quan.
Giáo viên
GV chốt: Thời điểm trở về là buổi sáng; thông điệp là lao động trên biển hiện lên khỏe khoắn, lạc quan và gắn bó với thiên nhiên. GV yêu cầu HS ghi vào vở từ ra khơi và nghĩa của từ.
Học sinh
HS ghi nội dung chính vào vở và nêu lại thông điệp bằng lời của mình.

Hoạt động 2.2: Khám phá · 15 phút

Nhận biết câu ghép và câu đơn

Mục tiêu

HS nhận biết được câu ghép có từ hai vế trở lên và phân biệt với câu đơn.

Nội dung

GV viết lên bảng hai câu: “Sáng nay, chúng em ra vườn” và “Gió nổi lên, lá cây xào xạc”. HS làm Phiếu học tập số 2 theo cặp: tìm cụm chủ ngữ–vị ngữ trong từng câu, đếm số vế và kết luận câu nào là câu ghép. Kĩ thuật mảnh ghép: mỗi cặp phụ trách một câu, sau đó ghép kết quả lại.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 2 có kết quả phân tích đúng; HS nêu được cách nhận biết câu ghép dựa trên số cụm chủ ngữ–vị ngữ, không dựa vào dấu phẩy.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nói: Muốn biết một câu có phải câu ghép không, ta không chỉ đếm dấu phẩy mà phải xem trong câu có mấy cụm chủ ngữ–vị ngữ. GV giao Phiếu học tập số 2 cho các cặp.
Học sinh
HS nhận phiếu, đọc yêu cầu và thảo luận cặp đôi.
Giáo viên
GV hỏi: Trong câu “Sáng nay, chúng em ra vườn”, sáng nay chỉ điều gì? Có phải một vế câu không?
Học sinh
HS trả lời dự kiến: Sáng nay chỉ thời gian, không có cụm chủ ngữ–vị ngữ thứ hai, nên đây là câu đơn. Câu “Gió nổi lên, lá cây xào xạc” có gió/nổi lên và lá cây/xào xạc nên là câu ghép.
Giáo viên
GV mời một cặp trình bày kết quả phân tích, các cặp khác bổ sung.
Học sinh
Đại diện cặp đọc kết quả, cả lớp kiểm tra lại.
Giáo viên
GV chốt: Câu ghép có từ hai vế trở lên, mỗi vế có cụm chủ ngữ–vị ngữ và các vế liên hệ với nhau về ý.
Học sinh
HS ghi vào vở: câu đơn có một cụm chủ ngữ–vị ngữ chính; câu ghép có hai vế trở lên.

Hoạt động 2.3: Khám phá · 10 phút

Tìm hiểu tiêu chí đánh giá bài văn tả người

Mục tiêu

HS nắm được ba nhóm tiêu chí và cách góp ý cụ thể, tôn trọng khi đánh giá bài của bạn.

Nội dung

GV trình bày bảng tiêu chí trên bảng phụ, giới thiệu bài mẫu về bác Tư người chăm vườn ở mức đọc tham khảo. HS làm Phiếu học tập số 3: nêu một điểm tốt và một đề nghị sửa cho bài mẫu.

Sản phẩm dự kiến

Phiếu học tập số 3 có ít nhất một điểm tốt và một đề nghị sửa cụ thể, có lí do.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV treo bảng tiêu chí: đủ ý và đúng mục đích; mạch sắp xếp; dùng từ, câu và chính tả. Nhắc HS góp ý phải nêu cụ thể, không chê bai ngoại hình của người được tả.
Học sinh
HS đọc tiêu chí và ghi lại vào vở nháp.
Giáo viên
GV hỏi: Chi tiết nào trong bài mẫu bộc lộ phẩm chất của bác Tư? Có chi tiết nào nên thay bằng chi tiết khác rõ hơn không?
Học sinh
HS trả lời dự kiến: Bác cúi xuống xem từng gốc rồi mới tưới, bàn tay chạm vào lá thì nhẹ, thể hiện sự chu đáo và kiên nhẫn. Đề nghị sửa: thêm một câu nói rõ tình cảm ở phần kết bài.
Giáo viên
GV nhấn mạnh: Chọn chi tiết bộc lộ tính cách, không liệt kê chiều cao, tóc, mắt một cách rời rạc. Góp ý phải kèm lí do.
Học sinh
HS hoàn thiện Phiếu học tập số 3 và ghi tiêu chí chính vào vở.

Hoạt động 3.1: Luyện tập, thực hành · 15 phút

Luyện tập nhận diện câu ghép

Mục tiêu

HS vận dụng cách nhận biết câu ghép để làm các bài tập trắc nghiệm và phân tích câu.

Nội dung

Bài tập 6: Câu nào là câu ghép? A. Sáng nay, Lan tới lớp. B. Mưa tạnh, nắng lên. C. Các bạn đang đọc sách. Bài tập 7: “Em học bài, chị đọc sách.” Có mấy vế câu? HS làm trên học liệu NeoEdu (phần bài tập tương tác) rồi đối chiếu với vở.

Sản phẩm dự kiến

Đề và đáp án: Bài 6 – đáp án B, vì mưa/tạnh và nắng/lên là hai cụm chủ ngữ–vị ngữ. Bài 7 – đáp án 2 vế, vì em/học bài và chị/đọc sách là hai vế. HS giải thích được lí do chọn đáp án.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV nêu bài 6 và bài 7, yêu cầu HS làm cá nhân rồi nêu lí do. Có thể mở học liệu NeoEdu để HS làm bài tương tác.
Học sinh
HS làm bài cá nhân vào vở, sau đó đổi vở kiểm tra chéo bạn bên cạnh.
Giáo viên
GV hỏi: Vì sao câu “Các bạn đang đọc sách” không phải câu ghép?
Học sinh
HS trả lời dự kiến: Câu này chỉ có một cụm chủ ngữ–vị ngữ là các bạn/đang đọc sách, nên là câu đơn.
Giáo viên
GV mời 2 HS nêu đáp án và lí do, cả lớp nhận xét.
Học sinh
HS trình bày: Chọn B vì có hai cụm chủ ngữ–vị ngữ; bài 7 có 2 vế.
Giáo viên
GV chốt: Để xác định câu ghép, phải tìm các cụm chủ ngữ–vị ngữ; không dựa vào dấu phẩy hay số lượng từ.
Học sinh
HS sửa bài sai (nếu có) và ghi lại cách nhận biết vào vở.

Hoạt động 3.2: Luyện tập, thực hành · 20 phút

Đổi bài và chỉnh sửa bài văn tả người

Mục tiêu

HS đánh giá, chỉnh sửa bài văn tả người của bạn theo tiêu chí và viết lại một đoạn đã sửa.

Nội dung

HS đổi bài với bạn cùng bàn, đánh dấu ba nhóm tiêu chí. Mỗi HS ghi một điểm tốt cụ thể và một đề nghị sửa, sau đó viết lại một đoạn đã sửa và giải thích vì sao cách mới rõ hơn. Đề: Tả một người em quý trong lúc người đó làm việc, lựa chọn chi tiết bộc lộ phẩm chất. Đáp án gợi ý: Người đánh giá tối đa 4 điểm: đúng mục đích và các bước hoạt động 1 điểm; chọn chi tiết và ý có căn cứ 1 điểm; bố cục và liên kết 1 điểm; từ, câu và chính tả 1 điểm. Chấp nhận phương án khác hợp lí, không chấm tự động.

Sản phẩm dự kiến

Bài văn đã chỉnh sửa có đoạn viết lại kèm giải thích; phiếu nhận xét của bạn có ít nhất một điểm tốt và một đề nghị sửa cụ thể. Tham chiếu bài mẫu về bác Tư: bài mẫu chọn chi tiết cúi xuống xem từng gốc, tay chạm lá nhẹ để bộc lộ sự chu đáo và kiên nhẫn.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV hướng dẫn cách đổi bài, yêu cầu HS đọc toàn bài trước khi nhận xét và dùng bút màu khác để đánh dấu.
Học sinh
HS đổi bài với bạn, đọc kĩ và đánh dấu ba nhóm tiêu chí.
Giáo viên
GV đi quanh lớp, nhắc HS góp ý lịch sự. Hỏi: Đoạn nào của bạn còn liệt kê rời rạc? Có thể thay bằng chi tiết nào bộc lộ tính cách?
Học sinh
HS viết nhận xét và viết lại một đoạn đã sửa. Trả lời dự kiến: Thay câu liệt kê chiều cao, tóc bằng câu tả động tác và lời nói của người được tả.
Giáo viên
GV mời 2 HS đọc đoạn đã viết lại và giải thích lí do, cả lớp góp ý.
Học sinh
HS đọc đoạn văn và nêu lí do đoạn mới rõ hơn.
Giáo viên
GV nhận xét chung về các điểm mạnh và những lỗi thường gặp, nhắc HS luôn tôn trọng người được tả.
Học sinh
HS hoàn thiện bài và ghi những điều cần rút kinh nghiệm vào vở.

Hoạt động 4: Vận dụng, trải nghiệm · 15 phút

Kể lại thông điệp cho người thân

Mục tiêu

HS vận dụng kĩ năng đọc, nói và trả lời câu hỏi để kể lại nội dung bài và nêu thông điệp bằng lời của mình.

Nội dung

HS đóng vai người đọc, đọc rõ bản tóm tắt cho một người nghe (bạn hoặc người thân). Người nghe hỏi: Đoàn thuyền trở về vào thời điểm nào? Người đọc trả lời bằng câu đủ ý rồi nhắc lại thông điệp. Tiêu chí: đọc rõ và ngắt ý; hiểu chi tiết; nêu đúng thông điệp. Đáp án gợi ý: buổi sáng; Lao động trên biển hiện lên khỏe khoắn, lạc quan và gắn bó với thiên nhiên.

Sản phẩm dự kiến

HS trả lời đúng câu hỏi và nêu được thông điệp bằng một câu hoàn chỉnh; có thể thực hiện ở nhà với người thân.

Cách tiến hành

Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Giáo viên
GV hướng dẫn cách đóng vai người đọc và người nghe, nêu tiêu chí đánh giá.
Học sinh
HS chọn bạn cùng bàn làm người nghe, hoặc ghi nhớ để kể cho người thân khi về nhà.
Giáo viên
GV mời 2 cặp trình bày trước lớp, theo dõi và ghi nhận xét về cách đọc, cách ngắt ý.
Học sinh
HS đọc bản tóm tắt, trả lời dự kiến: Đoàn thuyền trở về vào buổi sáng. Thông điệp của bài là lao động trên biển hiện lên khỏe khoắn, lạc quan và gắn bó với thiên nhiên.
Giáo viên
GV tổng kết: Bài thơ giúp chúng ta thêm yêu lao động và thiên nhiên. GV khen những HS đọc rõ, nói đủ ý.
Học sinh
HS lắng nghe và tự đánh giá phần trình bày của mình.

Phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Đọc bản tóm tắt bài Đoàn thuyền đánh cá và trả lời các câu hỏi sau:

Câu 1: Đoàn thuyền trở về vào thời điểm nào? Ghi chi tiết làm bằng chứng.
Câu 2: Tiếng hát trong suốt hành trình thể hiện điều gì?
Câu 3: Ra khơi nghĩa là gì?
Câu 4: Chọn một chi tiết và giải thích bằng 2–3 câu vì sao chi tiết ấy làm rõ thông điệp của bài.
Câu 5: Thông điệp của bài là gì? Chọn đáp án đúng: A. Ra khơi trong đêm chỉ gợi sợ hãi. B. Thành quả đánh cá không gắn với sức lao động. C. Lao động trên biển hiện lên khỏe khoắn, lạc quan và gắn bó với thiên nhiên.

Phiếu học tập số 2

Phân tích các câu sau theo nhóm đôi:

Câu a: “Sáng nay, chúng em ra vườn”. Câu này có mấy cụm chủ ngữ–vị ngữ? Là câu đơn hay câu ghép?
Câu b: “Gió nổi lên, lá cây xào xạc”. Tìm cụm chủ ngữ–vị ngữ thứ nhất và thứ hai. Là câu đơn hay câu ghép?
Câu c: “Em học bài, chị đọc sách.” Có mấy vế câu?
Kết luận: Dấu hiệu nào giúp em nhận ra câu ghép?

Phiếu học tập số 3

Đọc đoạn văn mẫu về bác Tư người chăm vườn và thực hiện:

Nhiệm vụ 1: Tìm một chi tiết bộc lộ phẩm chất của bác Tư.
Nhiệm vụ 2: Nêu một điểm tốt cụ thể về cách tả.
Nhiệm vụ 3: Nêu một đề nghị sửa và lí do (theo ba nhóm tiêu chí: đủ ý và đúng mục đích; mạch sắp xếp; dùng từ, câu và chính tả).
Nhiệm vụ 4: Viết lại một câu đã sửa và giải thích vì sao cách mới rõ hơn.

Hướng dẫn về nhà

Viết lại đoạn văn tả người em quý trong lúc người đó làm việc, lựa chọn chi tiết bộc lộ phẩm chất; đọc lại và đánh dấu các câu ghép có trong bài.
Đọc bản tóm tắt bài Đoàn thuyền đánh cá cho người thân nghe, trả lời câu hỏi: Đoàn thuyền trở về vào thời điểm nào, và nêu thông điệp của bài.
Vào trang bài học NeoEdu (neoedu.vn/learn/5/vietnamese/tap-2-bai-7-doan-thuyen-danh-ca) làm thêm bài tập tương tác về câu ghép để kiểm tra lại kiến thức.

Giáo án do NeoEdu soạn với sự hỗ trợ của AI, dựa trên nội dung bài học trên Học liệu. Thầy cô nên đọc lại và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của mình; bản Word để sửa trực tiếp.